Czym jest przedawkowanie kofeiny?

Kofeina (Coffeinum) to substancja o działaniu pobudzającym na ośrodkowy układ nerwowy, często stosowana w lekach złożonych razem z paracetamolem, kwasem acetylosalicylowym, propyfenazonem, kodeiną czy ergotaminą12. Przedawkowanie kofeiny następuje wtedy, gdy przyjmie się jednorazowo lub w krótkim czasie zbyt dużą ilość tej substancji. Objawy mogą pojawić się już po kilku godzinach i zależą od ilości spożytej kofeiny, wieku, stanu zdrowia, drogi podania oraz obecności innych składników w leku34.

Standardowe dawki i granice toksyczności

  • W produktach leczniczych dawka pojedyncza kofeiny wynosi zazwyczaj od 25 mg do 100 mg na tabletkę lub kapsułkę56.
  • Dawka toksyczna dla dorosłych zaczyna się od ok. 1 g kofeiny przyjętej jednorazowo, a dawka śmiertelna wynosi 5–10 g47.
  • W przypadku noworodków wcześniaków objawy przedawkowania pojawiają się przy stężeniach kofeiny we krwi od 50 mg/l3.

Objawy przedawkowania kofeiny

Objawy przedawkowania kofeiny mogą być różne w zależności od dawki, drogi podania oraz obecności innych substancji czynnych w leku. Najczęściej dotyczą układu nerwowego i sercowo-naczyniowego89.

Najczęstsze objawy (występujące po doustnym przyjęciu kofeiny):

  • Układ nerwowy: niepokój, pobudzenie, gonitwa myśli, bezsenność, drżenie mięśni, drgawki, majaczenie, splątanie83.
  • Układ sercowo-naczyniowy: kołatanie serca, tachykardia (przyspieszone bicie serca), arytmia, szybkie i słabe tętno93.
  • Układ pokarmowy: nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka810.
  • Inne: zwiększona diureza (częstsze oddawanie moczu), odwodnienie, gorączka, nadmierna potliwość710.

Objawy ciężkiego zatrucia kofeiną:

Ważne: Objawy przedawkowania kofeiny mogą być nasilone, gdy lek zawiera także inne substancje czynne, takie jak paracetamol, kwas acetylosalicylowy, propyfenazon czy kodeina. W takich przypadkach objawy zatrucia mogą się nakładać i wzajemnie potęgować, co zwiększa ryzyko poważnych powikłań. Dodatkowo, toksyczność kofeiny może być trudniejsza do rozpoznania, gdy występuje równocześnie z objawami zatrucia innymi składnikami leku1314.

Przedawkowanie kofeiny – postępowanie i leczenie

W przypadku podejrzenia przedawkowania kofeiny należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem lub udać się do szpitala. Postępowanie zależy od ilości przyjętej kofeiny, obecności innych substancji czynnych w leku oraz stanu pacjenta34.

Podstawowe kroki postępowania:

  • W przypadku doustnego przedawkowania należy sprowokować wymioty (jeśli pacjent jest przytomny i nie upłynęło dużo czasu od zażycia leku) lub wykonać płukanie żołądka1516.
  • Podanie węgla aktywowanego może ograniczyć wchłanianie kofeiny z przewodu pokarmowego157.
  • W przypadku ciężkich objawów (drgawki, arytmie) podaje się leki przeciwdrgawkowe, np. diazepam lub barbiturany177.
  • Leczenie jest objawowe i podtrzymujące, polega m.in. na nawodnieniu, monitorowaniu czynności serca, oddechu oraz poziomu elektrolitów i glukozy we krwi17.
  • W razie potrzeby (u noworodków lub w bardzo ciężkich przypadkach) można rozważyć przetoczenie krwi lub zastosowanie dializy17.
  • Nie ma specyficznej odtrutki na kofeinę4.
Wskazówki praktyczne:

  • W przypadku przyjęcia większej dawki leku zawierającego kofeinę niż zalecana, nie należy czekać na pojawienie się objawów – najlepiej natychmiast skonsultować się z lekarzem lub udać się do szpitala3.
  • Nie należy stosować domowych sposobów leczenia zatrucia kofeiną.
  • W razie wystąpienia drgawek lub utraty przytomności, należy jak najszybciej wezwać pogotowie ratunkowe.
  • W przypadku ciężkich objawów konieczna może być hospitalizacja i leczenie na oddziale intensywnej terapii15.

Tabela podsumowująca objawy, postępowanie i konieczność hospitalizacji

Objawy Postępowanie Konieczność hospitalizacji
Łagodne (niepokój, bezsenność, drżenie, nudności, zwiększona diureza) Obserwacja, leczenie objawowe, nawodnienie Zwykle nie, chyba że objawy się nasilają
Umiarkowane (wymioty, bóle brzucha, tachykardia, pobudzenie, drgawki) Sprowokowanie wymiotów, płukanie żołądka, podanie węgla aktywowanego, monitorowanie funkcji życiowych, leczenie przeciwdrgawkowe Zalecana hospitalizacja
Ciężkie (arytmia, utrata przytomności, śpiączka, wstrząs, drgawki toniczno-kloniczne) Leczenie na oddziale intensywnej terapii, monitorowanie parametrów życiowych, leczenie objawowe, dializa w ciężkich przypadkach Konieczna hospitalizacja

Przedawkowanie kofeiny – szczególne przypadki

W przypadku leków złożonych objawy przedawkowania mogą być wynikiem działania kilku substancji. Przykładowo, w lekach zawierających paracetamol i kofeinę, objawy przedawkowania kofeiny pojawiają się zwykle wtedy, gdy jednocześnie doszło już do poważnego uszkodzenia wątroby przez paracetamol1819. Podobnie, w preparatach z kwasem acetylosalicylowym, propyfenazonem czy ergotaminą, objawy mogą się nakładać i wymagać indywidualnego podejścia do leczenia812.

Kofeina – na co zwrócić uwagę podczas leczenia?

  • Kofeina znajduje się w wielu preparatach dostępnych bez recepty, a także w kawie, herbacie i napojach energetycznych – przedawkowanie może być wynikiem sumowania dawek z różnych źródeł3.
  • Osoby z chorobami serca, arytmiami lub zaburzeniami neurologicznymi powinny szczególnie uważać na przedawkowanie kofeiny20.
  • Noworodki i wcześniaki są szczególnie wrażliwe na działanie kofeiny – w ich przypadku przedawkowanie może prowadzić do poważnych powikłań neurologicznych3.

Kofeina – objawy przedawkowania i postępowanie – najważniejsze informacje

Kofeina, choć powszechnie stosowana i bezpieczna w zalecanych dawkach, w przypadku przedawkowania może prowadzić do poważnych zaburzeń, zwłaszcza jeśli przyjęta została wraz z innymi substancjami czynnymi. Objawy przedawkowania dotyczą głównie układu nerwowego i serca, a ich nasilenie zależy od przyjętej dawki oraz indywidualnej wrażliwości organizmu. W razie podejrzenia przedawkowania nie należy zwlekać z konsultacją medyczną, gdyż szybkie podjęcie odpowiednich działań może zapobiec groźnym powikłaniom34.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są pierwsze objawy przedawkowania kofeiny?

Pierwsze objawy to zwykle niepokój, pobudzenie, drżenie mięśni, nudności, wymioty, bezsenność i przyspieszone bicie serca.89

Czy przedawkowanie kofeiny jest niebezpieczne?

Tak, szczególnie w dużych dawkach może prowadzić do drgawek, arytmii serca, utraty przytomności i wymagać hospitalizacji.43

Co robić w przypadku podejrzenia przedawkowania kofeiny?

Należy natychmiast skonsultować się z lekarzem lub udać się do szpitala, nie stosować domowych sposobów leczenia.315

Czy istnieje odtrutka na kofeinę?

Nie ma specyficznej odtrutki na kofeinę. Leczenie polega na łagodzeniu objawów i wsparciu funkcji życiowych.4