REKLAMA

Ogólne zasady dawkowania kofeiny

Kofeina występuje w wielu produktach leczniczych, zarówno jako jedyny składnik aktywny, jak i w połączeniu z innymi substancjami czynnymi, na przykład paracetamolem, kwasem acetylosalicylowym, kodeiną czy propyfenazonem. Schemat dawkowania zawsze zależy od konkretnego preparatu, wskazania do stosowania, drogi podania oraz wieku pacjenta123.

Dawkowanie u dorosłych – najczęstsze schematy

  • W przypadku leków doustnych stosowanych przeciwbólowo lub przeciwgorączkowo, najczęściej zalecana dawka kofeiny wynosi od 25 mg do 65 mg na dawkę jednorazową, podawaną zwykle razem z innymi substancjami czynnymi, np. paracetamolem lub kwasem acetylosalicylowym3456.
  • Dawkę tę można powtarzać co 4–6 godzin, w zależności od produktu i wskazania. Maksymalna liczba dawek na dobę to zazwyczaj 3–4, choć w niektórych przypadkach może wynosić do 8 tabletek/kapsułek na dobę, co przekłada się na maksymalną dawkę dobową kofeiny od 200 mg do 520 mg, w zależności od produktu437.
  • W przypadku leków w postaci proszku do sporządzania roztworu, saszetki zawierają zwykle 50 mg kofeiny. Zwykle stosuje się 1 saszetkę co 6–8 godzin, maksymalnie do 8 saszetek na dobę8.
  • Leki zawierające kofeinę w połączeniu z ergotaminą, stosowane w napadach migreny, mają inne schematy dawkowania: przyjmuje się 1–2 tabletki na początku napadu, następnie – jeśli to konieczne – po jednej tabletce co 30 minut (do 4–8 tabletek na dobę lub na tydzień, w zależności od preparatu)910.
  • W przypadku noworodków (przy bezdechu wcześniaków) kofeina podawana jest jako cytrynian kofeiny w roztworze do infuzji lub doustnie – dawka nasycająca wynosi 20 mg/kg masy ciała (czyli 10 mg/kg kofeiny), następnie dawki podtrzymujące 5 mg/kg (czyli 2,5 mg/kg kofeiny) raz na dobę1.
Ważne:

  • Kofeina może występować w różnych postaciach leków – tabletkach, kapsułkach, proszku do rozpuszczania, roztworze do infuzji i roztworze doustnym18.
  • Dawkowanie zależy nie tylko od wieku, ale też od masy ciała, wskazania i stanu zdrowia pacjenta111.
  • Zawsze należy stosować się do zaleceń lekarza i informacji zawartych w ulotce leku.
  • Przedawkowanie kofeiny może prowadzić do poważnych działań niepożądanych, takich jak zaburzenia rytmu serca, pobudzenie, bezsenność czy drgawki1213.

Dawkowanie kofeiny w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

  • W większości leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych z kofeiną nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 12 lat lub 16 lat (w zależności od preparatu)243.
  • Niektóre preparaty, np. w leczeniu migreny, mogą być stosowane u młodzieży powyżej 12 lat, jednak z zachowaniem ostrożności i pod ścisłą kontrolą lekarza910.
  • W przypadku bezdechu wcześniaków, kofeina (w postaci cytrynianu kofeiny) podawana jest wyłącznie na oddziale intensywnej opieki noworodkowej, z dokładnym wyliczeniem dawki na kg masy ciała1.

Osoby w podeszłym wieku

  • W przypadku osób starszych zaleca się często stosowanie mniejszych dawek lub wydłużenie odstępów między dawkami, ze względu na większe ryzyko działań niepożądanych i zmienioną farmakokinetykę leków1415.
  • Należy szczególnie uważać na możliwość wystąpienia zaburzeń snu, pobudzenia oraz problemów żołądkowo-jelitowych14.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek i wątroby

  • U pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby dawkowanie powinno być zmniejszone lub należy wydłużyć odstępy między kolejnymi dawkami, szczególnie w przypadku ciężkiej niewydolności tych narządów167.
  • W przypadku cytrynianu kofeiny u wcześniaków z niewydolnością nerek zaleca się zmniejszenie dawki podtrzymującej i monitorowanie stężenia kofeiny we krwi16.
  • Niektóre leki z kofeiną są przeciwwskazane u osób z ciężką niewydolnością nerek lub wątroby1718.

Kobiety w ciąży i matki karmiące piersią

  • W większości przypadków leki z kofeiną są przeciwwskazane w ciąży oraz w okresie karmienia piersią, zwłaszcza w pierwszym trymestrze ciąży oraz u kobiet karmiących wcześniaki leczone cytrynianem kofeiny1917.
  • Kofeina przenika do mleka matki i może powodować pobudzenie u niemowląt19.
Najważniejsze informacje o bezpieczeństwie stosowania kofeiny:

  • Nie należy przekraczać maksymalnych dawek dobowych – grozi to poważnymi skutkami ubocznymi, takimi jak bezsenność, niepokój, kołatanie serca, drgawki, a nawet zaburzenia rytmu serca1213.
  • W przypadku noworodków i wcześniaków dawkowanie jest ściśle ustalane przez lekarza, a leczenie odbywa się wyłącznie na oddziale intensywnej opieki noworodkowej1.
  • Leki z kofeiną w połączeniu z innymi substancjami mogą mieć inne schematy dawkowania niż preparaty jednoskładnikowe24.
  • W przypadku jakichkolwiek wątpliwości dotyczących dawkowania lub działań niepożądanych należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem.

Dawkowanie w zależności od wskazania i postaci leku

Leczenie bólu i gorączki (tabletki, kapsułki, proszek, saszetki)

  • Dawkowanie dla dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat: zwykle 1–2 tabletki lub kapsułki zawierające od 25 mg do 65 mg kofeiny jednorazowo, co 4–6 godzin, nie przekraczając maksymalnej dawki dobowej (najczęściej 6–8 tabletek/kapsułek na dobę, czyli do 520 mg kofeiny)347.
  • W przypadku saszetek do rozpuszczania: 1 saszetka (zawierająca 50 mg kofeiny) co 6–8 godzin, maksymalnie 8 saszetek na dobę8.
  • W lekach złożonych (np. z paracetamolem, kwasem acetylosalicylowym, propyfenazonem, kodeiną), dawkowanie jest ustalane indywidualnie dla każdego produktu, zgodnie z informacjami zawartymi w ulotce2620.

Leczenie migreny (preparaty z ergotaminą)

  • Zaleca się przyjęcie 1–2 tabletek drażowanych przy pierwszych objawach napadu, następnie – jeśli to konieczne – 1 tabletkę co pół godziny (maksymalnie 4–8 tabletek na dobę lub na tydzień, w zależności od preparatu)910.

Leczenie bezdechu wcześniaków (roztwór do infuzji/doustny)

  • Dawka nasycająca cytrynianu kofeiny: 20 mg/kg masy ciała (czyli 10 mg/kg kofeiny) dożylnie przez 30 minut lub doustnie.
  • Dawka podtrzymująca: 5 mg/kg cytrynianu kofeiny (czyli 2,5 mg/kg kofeiny) co 24 godziny, dożylnie lub doustnie1.
  • W niektórych przypadkach można rozważyć podanie wyższej dawki podtrzymującej (do 10 mg/kg), jeśli reakcja na leczenie jest niewystarczająca1.

Maksymalne dawki dobowe i ryzyko przedawkowania

  • W przypadku większości leków doustnych dla dorosłych maksymalna dawka dobowa kofeiny nie powinna przekraczać 300–520 mg, zależnie od produktu43.
  • W przypadku dzieci i młodzieży stosowanie kofeiny jest ograniczone i zawsze wymaga indywidualnej oceny przez lekarza.
  • Objawy przedawkowania kofeiny mogą obejmować pobudzenie, drżenia, bezsenność, kołatanie serca, nudności, wymioty, a w ciężkich przypadkach drgawki i zaburzenia rytmu serca1213.
  • W przypadku noworodków wcześniaków leczonych cytrynianem kofeiny, monitoruje się stężenie leku we krwi, aby uniknąć kumulacji i działań toksycznych11.

Podsumowanie – dawkowanie kofeiny w różnych grupach pacjentów

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli Najczęściej 1–2 tabletki/kapsułki (25–65 mg kofeiny) co 4–6 godzin, nie więcej niż 6–8 tabletek/kapsułek na dobę (maks. 520 mg kofeiny na dobę)43.
Dzieci i młodzież (12–16 lat) W większości preparatów przeciwwskazane; w wybranych przypadkach (np. migrena, napady bólu) – ściśle według zaleceń lekarza i produktu, np. 1 tabletka co 6 godzin, nie więcej niż 4–6 tabletek na dobę910.
Noworodki wcześniaki (cytrynian kofeiny) Dawka nasycająca: 20 mg/kg masy ciała (10 mg/kg kofeiny); dawka podtrzymująca: 5 mg/kg cytrynianu kofeiny (2,5 mg/kg kofeiny) raz na dobę, pod kontrolą lekarza na oddziale intensywnej opieki noworodkowej1.
Osoby w podeszłym wieku Zaleca się zmniejszenie dawki lub wydłużenie odstępów między dawkami; stosować ostrożnie ze względu na większe ryzyko działań niepożądanych14.
Pacjenci z niewydolnością nerek lub wątroby Wymagane zmniejszenie dawki lub wydłużenie odstępów między dawkami; w ciężkiej niewydolności przeciwwskazane167.
Kobiety w ciąży i karmiące Zwykle przeciwwskazane, zwłaszcza w pierwszym trymestrze ciąży oraz podczas karmienia piersią19.

Pytania i odpowiedzi

Jakie jest standardowe dawkowanie kofeiny dla dorosłych?

Najczęściej 1–2 tabletki lub kapsułki (25–65 mg kofeiny) co 4–6 godzin, nie więcej niż 6–8 tabletek/kapsułek na dobę, czyli maksymalnie do 520 mg kofeiny na dobę w zależności od produktu.43

Czy dzieci mogą przyjmować leki z kofeiną?

W większości preparatów kofeina jest przeciwwskazana u dzieci poniżej 12 lub 16 lat. Wyjątkiem są niektóre preparaty stosowane w migrenie lub leczeniu bezdechu wcześniaków.19

Jak dawkować kofeinę u noworodków z bezdechem wcześniaków?

Stosuje się cytrynian kofeiny: dawka nasycająca 20 mg/kg masy ciała (10 mg/kg kofeiny), dawka podtrzymująca 5 mg/kg (2,5 mg/kg kofeiny) raz na dobę, wyłącznie pod kontrolą lekarza.1

Jak postępować w przypadku niewydolności nerek lub wątroby podczas stosowania kofeiny?

W przypadku niewydolności nerek lub wątroby dawkę należy zmniejszyć lub wydłużyć odstępy między podaniami. W ciężkiej niewydolności stosowanie kofeiny jest przeciwwskazane.167

Jakie są objawy przedawkowania kofeiny?

Objawy to pobudzenie, drżenie, bezsenność, kołatanie serca, nudności, wymioty, w ciężkich przypadkach drgawki i zaburzenia rytmu serca.1213

REKLAMA