Wstęp: Efedryna i jej działania niepożądane

Efedryna (Ephedrini hydrochloridum) to substancja czynna, która może być stosowana na różne sposoby, m.in. w kroplach do nosa lub w roztworach do wstrzykiwań. Chociaż skutecznie łagodzi objawy nieżytu nosa lub niskiego ciśnienia, to – jak każdy lek – może wywoływać działania niepożądane. W większości przypadków objawy te są łagodne i ustępują po zakończeniu leczenia, ale niektóre z nich mogą być poważniejsze, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu lub przy wyższych dawkach12345. Częstość i nasilenie działań niepożądanych zależą od postaci leku, drogi podania, dawki oraz indywidualnych cech pacjenta, takich jak wiek, stan zdrowia czy inne stosowane leki14. Zawsze należy rozważyć korzyści i ryzyko związane ze stosowaniem efedryny6.

Działania niepożądane efedryny mogą się różnić w zależności od tego, czy lek jest stosowany miejscowo (np. krople do nosa), czy ogólnoustrojowo (np. zastrzyki), a także od długości kuracji. Warto też pamiętać, że nie u każdego pacjenta wystąpią niepożądane objawy.

Najczęstsze działania niepożądane efedryny

Poniżej przedstawiono najczęstsze działania niepożądane efedryny, które mogą wystąpić niezależnie od drogi podania, ale ich częstość może być różna w zależności od postaci leku.

  • <a href="/tag/tachykardia/” title=”tachykardia” class=”to-tag” data-termid=”17362″>Przyspieszone tętno i kołatanie serca – uczucie mocniejszego bicia serca lub przyspieszonego pulsu1345.
  • Zwiększenie ciśnienia tętniczego – może objawiać się jako ból głowy lub uczucie „ciśnienia” w głowie1345.
  • Pobudzenie, niepokój, lęk – częste są uczucia rozdrażnienia, niepokoju lub nadmiernej aktywności1345.
  • Trudności z zasypianiem (bezsenność) – szczególnie przy stosowaniu wieczorem1345.
  • Bóle głowy – mogą pojawić się zarówno podczas krótkotrwałego, jak i dłuższego stosowania1345.
  • Nudności i wymioty – szczególnie przy wyższych dawkach lub stosowaniu ogólnoustrojowym1345.
  • Suchość błony śluzowej nosa i gardła – typowe dla kropli do nosa12.
  • Drżenia rąk lub mięśni – mogą wystąpić, szczególnie przy wyższych dawkach1345.
  • Trudności w oddawaniu moczu – zwłaszcza u osób z rozrostem gruczołu krokowego1345.
Ważne: Objawy działań niepożądanych mogą być silniejsze u osób starszych, pacjentów z chorobami serca, nadciśnieniem, zaburzeniami psychicznymi lub przy długotrwałym stosowaniu efedryny. Niektóre objawy, jak trudności z oddawaniem moczu czy kołatanie serca, mogą wymagać pilnej konsultacji medycznej. Zawsze warto uważnie obserwować swój organizm podczas przyjmowania efedryny i zgłaszać wszelkie niepokojące objawy lekarzowi lub farmaceucie1345.

Działania niepożądane o różnej częstotliwości występowania

Często (mogą występować u 1-10 na 100 osób)

  • Kołatanie serca, tachykardia (przyspieszone bicie serca)345
  • Zwiększenie ciśnienia tętniczego345
  • Nerwowość, drażliwość, niepokój345
  • Bóle głowy345
  • Pocenie się345
  • Bezsenność345
  • Duszność345
  • Nudności, wymioty345

Rzadko (mogą występować u 1-10 na 10 000 osób)

Bardzo rzadko i częstość nieznana

Uwaga na długotrwałe stosowanie efedryny:

  • Przy długim stosowaniu efedryny może dojść do rozwoju uzależnienia, które wiąże się ze wzrostem agresywności oraz zaburzeniami o charakterze psychozy13.
  • Może pojawić się także zwiększone ryzyko wystąpienia objawów ze strony serca i układu nerwowego.
  • U niektórych osób możliwe są także trudności z oddawaniem moczu oraz reakcje alergiczne.
  • Dlatego zaleca się stosowanie efedryny przez możliwie jak najkrótszy czas, zgodnie z zaleceniami lekarza.

Różnice w działaniach niepożądanych w zależności od postaci i drogi podania

Profil działań niepożądanych efedryny może się różnić w zależności od tego, czy jest stosowana w postaci kropli do nosa, czy w roztworze do wstrzykiwań:

  • Krople do nosa: częściej występuje suchość błony śluzowej nosa i gardła, czasem podrażnienie, przyspieszone tętno i trudności z zasypianiem12.
  • Roztwory do wstrzykiwań: mogą powodować szersze spektrum objawów, w tym zaburzenia rytmu serca, wzrost ciśnienia, duszność, nudności, a także zaburzenia psychiczne i neurologiczne (np. niepokój, splątanie, drżenie, drażliwość)345.

Możliwość zgłaszania działań niepożądanych

Każde podejrzenie działania niepożądanego można zgłaszać do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL), na adres: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: +48 22 49 21 301, faks: +48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl. Zgłoszenia można także kierować do producenta danego leku12376.

Tabela: Działania niepożądane efedryny według układów narządowych i częstości

Układ narządowy Bardzo często Często Niezbyt często Rzadko Bardzo rzadko Częstość nieznana
Serce i naczynia Kołatanie serca, tachykardia, nadciśnienie Zaburzenia rytmu serca Ból dławicowy, bradykardia odruchowa, zatrzymanie akcji serca, hipotensja, krwotok mózgowy
Układ nerwowy Nerwowość, drażliwość, niepokój, osłabienie, bezsenność, bóle głowy, pocenie się Drżenie, pocenie się, migrena Drażliwość
Psychiczne Niepokój Splątanie, depresja, stany psychotyczne, lęk
Oczy Epizody jaskry z zamkniętym kątem przesączania (u predysponowanych)
Układ oddechowy Duszność Obrzęk płuc
Układ pokarmowy Nudności, wymioty Zmniejszony apetyt
Nerki i drogi moczowe Ostre zatrzymanie moczu
Skóra i tkanka podskórna Wysypka
Krew i układ chłonny Modyfikacje hemostazy pierwotnej
Układ immunologiczny Nadwrażliwość
Inne Uzależnienie (przy długotrwałym stosowaniu)

4891051112

Efedryna – działania niepożądane w praktyce

Efedryna jest skuteczną substancją, ale jej stosowanie wiąże się z ryzykiem wystąpienia różnych działań niepożądanych. Większość z nich ma łagodny przebieg i ustępuje po zakończeniu leczenia, jednak niektóre, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu lub wyższych dawkach, mogą być poważniejsze. Objawy takie jak przyspieszone tętno, nadciśnienie, pobudzenie, trudności z oddawaniem moczu czy reakcje skórne powinny być sygnałem do konsultacji z lekarzem. Profil działań niepożądanych zależy od drogi podania i indywidualnych cech pacjenta. W przypadku pojawienia się niepokojących objawów lub podejrzenia uzależnienia należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem. Każde działanie niepożądane można zgłosić do odpowiednich instytucji, co pozwala na lepsze monitorowanie bezpieczeństwa stosowania efedryny1376.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są najczęstsze działania niepożądane efedryny?

Najczęściej występują: przyspieszone tętno, wzrost ciśnienia, niepokój, trudności z zasypianiem, bóle głowy, nudności, suchość śluzówki nosa13.

Czy działania niepożądane efedryny zależą od drogi podania?

Tak, krople do nosa częściej powodują suchość śluzówki, a roztwory do wstrzykiwań mogą wywoływać objawy ogólnoustrojowe, np. zaburzenia rytmu serca14.

Czy efedryna może uzależniać?

Tak, długotrwałe stosowanie efedryny może prowadzić do uzależnienia, które objawia się m.in. wzrostem agresywności i zaburzeniami psychicznymi13.

Jak zgłosić działanie niepożądane po efedrynie?

Działania niepożądane należy zgłaszać do URPL lub producenta leku, np. przez stronę https://smz.ezdrowie.gov.pl17.

Czy trudności z oddawaniem moczu po efedrynie są częste?

Takie trudności mogą wystąpić, szczególnie u mężczyzn z rozrostem gruczołu krokowego13.