Cisplatyna – przeciwwskazania

Czym jest cisplatyna i kiedy należy zachować ostrożność?

Cisplatyna (Cisplatinum) to lek należący do grupy związków platyny, stosowany w leczeniu różnych rodzajów nowotworów, takich jak rak jajnika, jądra, pęcherza moczowego, szyjki macicy, głowy i szyi oraz płuca¹². Jej działanie polega na hamowaniu wzrostu komórek nowotworowych poprzez uszkadzanie ich materiału genetycznego³⁴.

Stosowanie cisplatyny może być przeciwwskazane w niektórych sytuacjach. Przeciwwskazania dzielimy na:

• Bezwzględne – sytuacje, w których nie wolno podawać cisplatyny pod żadnym pozorem.
• Względne – sytuacje, w których lek może być użyty jedynie w wyjątkowych przypadkach, po dokładnej analizie ryzyka i korzyści.

Ponadto są też sytuacje wymagające szczególnej ostrożności, gdy stosowanie cisplatyny nie jest zabronione, ale wymaga zwiększonego nadzoru i monitorowania stanu zdrowia pacjenta⁵⁶.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować cisplatyny?

• Nadwrażliwość na cisplatynę, inne związki platyny lub składniki pomocnicze – osoby, u których wcześniej wystąpiły reakcje alergiczne na cisplatynę lub inne leki platynowe, nie mogą przyjmować tego leku. Reakcje te mogą być bardzo poważne, a nawet zagrażać życiu⁷⁸.
• Istniejące zaburzenia czynności nerek – cisplatyna może silnie uszkadzać nerki. Podanie jej osobom z niewydolnością nerek grozi dalszym pogorszeniem pracy tych narządów, co może prowadzić do poważnych, nieodwracalnych powikłań⁷⁸.
• Uszkodzenie słuchu – lek może powodować utratę słuchu, dlatego nie powinien być stosowany u osób, które już mają zaburzenia słuchu. Ryzyko trwałej głuchoty jest w takich przypadkach bardzo wysokie⁷⁸.
• Zahamowanie czynności szpiku kostnego (mielosupresja) – cisplatyna obniża liczbę komórek krwi, a u osób z już istniejącym zahamowaniem szpiku może dojść do poważnych infekcji i krwawień⁷⁸.
• Odwodnienie – lek może dodatkowo pogorszyć stan pacjenta odwodnionego, zwiększając ryzyko uszkodzenia nerek i innych powikłań⁷⁸.
• Karmienie piersią – cisplatyna przenika do mleka matki i może być niebezpieczna dla dziecka, dlatego nie wolno jej stosować u kobiet karmiących piersią⁷⁸.
• Jednoczesne szczepienie przeciw żółtej febrze – podanie tej szczepionki osobom leczonym cisplatyną może prowadzić do ciężkich, zagrażających życiu infekcji⁷⁸.
• Jednoczesne stosowanie fenytoiny profilaktycznie – może dojść do niebezpiecznych interakcji, dlatego takie połączenie jest przeciwwskazane⁹.

Przeciwwskazania względne – kiedy stosować cisplatynę tylko w wyjątkowych sytuacjach?

W pewnych przypadkach cisplatyna może być podana tylko po dokładnej analizie korzyści i ryzyka przez lekarza. Do takich sytuacji należą:

• Obniżona liczba krwinek białych lub płytek krwi – jeśli wartości te są poniżej określonych progów, kolejna dawka cisplatyny powinna być odroczona do czasu ich normalizacji, aby ograniczyć ryzyko ciężkich infekcji lub krwawień¹⁰¹¹.
• Zaburzenia czynności wątroby – konieczna jest regularna kontrola parametrów wątroby, a decyzja o podaniu leku zależy od wyników badań⁵¹².
• Stężenie kreatyniny i mocznika poza normą – przed każdą kolejną dawką cisplatyny należy upewnić się, że parametry nerkowe wróciły do prawidłowych wartości¹⁰¹¹.
• Nieprawidłowy wynik audiogramu – jeśli badanie słuchu wykaże nieprawidłowości, należy zrezygnować z podania kolejnej dawki leku¹⁰¹³.

Zachowaj szczególną ostrożność podczas stosowania cisplatyny

Niektóre grupy pacjentów lub określone sytuacje wymagają bardzo dokładnego monitorowania i zachowania szczególnej ostrożności podczas leczenia cisplatyną:

• Pacjenci z wcześniejszą neuropatią obwodową – mogą być bardziej narażeni na poważne uszkodzenie nerwów w trakcie leczenia¹⁴.
• Osoby z infekcjami bakteryjnymi lub wirusowymi – istnieje większe ryzyko powikłań podczas terapii przeciwnowotworowej¹⁴.
• Dzieci – są bardziej podatne na utratę słuchu podczas leczenia cisplatyną¹⁵¹³.
• Stosowanie innych leków uszkadzających nerki lub słuch – łączne podanie z aminoglikozydami lub innymi lekami nefro- lub ototoksycznymi zwiększa ryzyko ciężkich działań niepożądanych¹⁰¹⁶.
• Pacjenci z zaburzeniami elektrolitowymi – konieczna jest kontrola poziomu wapnia, sodu, potasu i magnezu we krwi, ponieważ cisplatyna może powodować ich zaburzenia⁵¹¹.
• Pacjenci otrzymujący szczepionki – nie należy stosować żywych szczepionek podczas leczenia cisplatyną, gdyż może to prowadzić do poważnych infekcji¹⁷.

W niektórych przypadkach konieczne jest dostosowanie dawki cisplatyny – na przykład po pojawieniu się objawów uszkodzenia nerek, szpiku lub słuchu, leczenie powinno być przerwane lub dawka zmniejszona do czasu ustąpienia objawów i poprawy wyników badań¹⁰¹¹.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania do stosowania cisplatyny

Cisplatyna – przeciwwskazania wymagają indywidualnej oceny

Cisplatyna jest bardzo skutecznym lekiem przeciwnowotworowym, ale jej stosowanie wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych. Przeciwwskazania do jej użycia mogą zależeć od stanu zdrowia pacjenta, wyników badań laboratoryjnych, wieku czy stosowanych równocześnie innych leków. Przed każdym cyklem leczenia konieczna jest szczegółowa ocena przez lekarza, aby zapewnić maksymalne bezpieczeństwo terapii i uniknąć poważnych powikłań⁵⁶.