Czym jest chlorheksydyna i kiedy mówimy o jej przedawkowaniu?
Chlorheksydyna to substancja czynna o silnym działaniu przeciwbakteryjnym, wykorzystywana w preparatach do dezynfekcji skóry, błon śluzowych, a także w środkach do płukania jamy ustnej czy tabletkach do ssania12. Jej bezpieczeństwo jest wysokie, a wchłanianie przez organizm po podaniu miejscowym lub doustnym jest bardzo niewielkie, co minimalizuje ryzyko wystąpienia ogólnoustrojowych działań niepożądanych34.
O przedawkowaniu mówimy w sytuacji, gdy pacjent przyjmie większą niż zalecana ilość chlorheksydyny, np. przez przypadkowe połknięcie dużych ilości płynu do płukania ust lub tabletek do ssania, bądź przez niezamierzone spożycie płynu do dezynfekcji skóry54. W przypadku stosowania miejscowego na skórę lub błony śluzowe, przedawkowanie jest bardzo mało prawdopodobne678.
Standardowe dawki chlorheksydyny
Dawka chlorheksydyny zależy od postaci leku i drogi podania. W płynach do płukania jamy ustnej zwykle stosuje się roztwory 0,1% do 0,2%29, w tabletkach do ssania zawartość chlorheksydyny to najczęściej 5 mg na tabletkę110, a w preparatach do stosowania na skórę – 0,5% do 4%1112. Przedawkowanie może nastąpić po znacznym przekroczeniu tych dawek, szczególnie jeśli dojdzie do połknięcia dużej ilości produktu przeznaczonego do stosowania zewnętrznego5.
- Ryzyko przedawkowania chlorheksydyny jest bardzo niskie podczas stosowania zgodnie z zaleceniami.
- Przedawkowanie najczęściej dotyczy przypadkowego połknięcia dużej ilości produktu, zwłaszcza przez dzieci.
- Przy aplikacji na skórę lub błony śluzowe, praktycznie nie obserwuje się objawów przedawkowania.
- W przypadku spożycia większej ilości produktu, należy obserwować stan zdrowia i skonsultować się z lekarzem.
Objawy przedawkowania chlorheksydyny
W większości przypadków chlorheksydyna nie powoduje poważnych objawów nawet po spożyciu większych ilości, ze względu na bardzo słabe wchłanianie z przewodu pokarmowego3413. Jednak po znacznym przekroczeniu dawki mogą wystąpić dolegliwości żołądkowe, wymioty, a u dzieci – drgawki czy pobudzenie, zwłaszcza jeśli produkt zawiera dodatkowe substancje pomocnicze13.
- Skóra: Brak istotnych objawów po miejscowym zastosowaniu. Możliwe jedynie niewielkie zaczerwienienie lub podrażnienie14.
- Jama ustna i przewód pokarmowy: Nudności, wymioty, bóle brzucha (po połknięciu dużej ilości)413.
- Oczy: Zaczerwienienie, podrażnienie, łzawienie w przypadku przypadkowego kontaktu15.
- Układ nerwowy: Przy bardzo dużych dawkach lub u dzieci mogą pojawić się drgawki, pobudzenie, splątanie13.
Przedawkowanie w lekach złożonych
W przypadku preparatów łączonych, np. z lidokainą lub benzokainą, objawy przedawkowania mogą być związane głównie z tymi dodatkowymi substancjami czynnymi. Przy przedawkowaniu lidokainy mogą pojawić się takie objawy jak niepokój, drżenie mięśni, drgawki, zaburzenia rytmu serca czy zatrzymanie akcji serca161718. Natomiast po przedawkowaniu benzokainy może dojść do methemoglobinemii – zaburzenia polegającego na zmniejszeniu zdolności krwi do przenoszenia tlenu, co objawia się m.in. sinicą, dusznością, bólem głowy czy drgawkami1920.
Postępowanie w przypadku przedawkowania
W większości przypadków, jeśli dojdzie do przedawkowania chlorheksydyny, zaleca się obserwację kliniczną oraz leczenie objawowe320. Po połknięciu większych ilości płynu do płukania jamy ustnej lub tabletek do ssania, można rozważyć płukanie żołądka oraz podanie mleka, surowych jaj lub żelatyny, które mogą zmniejszyć wchłanianie substancji4. Jeśli dojdzie do kontaktu produktu z oczami, należy przemywać je dużą ilością wody przez co najmniej 10 minut15.
W przypadku objawów zatrucia spowodowanych substancjami dodatkowymi (lidokaina, benzokaina), leczenie polega na podawaniu tlenu, wspomaganiu oddychania i krążenia, a w ciężkich przypadkach – zastosowaniu antidotum, np. błękitu metylenowego w przypadku methemoglobinemii wywołanej benzokainą1921. Nie istnieje swoiste antidotum na przedawkowanie chlorheksydyny181617.
- Obserwacja kliniczna pacjenta3
- Leczenie objawowe – na przykład nawadnianie, płukanie żołądka po połknięciu większej ilości4
- Przemycie skóry lub błon śluzowych dużą ilością wody po miejscowym kontakcie1415
- Podanie tlenu i błękitu metylenowego w przypadku objawów methemoglobinemii wywołanej benzokainą1921
- Brak swoistego antidotum na przedawkowanie samej chlorheksydyny18
- Nie należy przekraczać zalecanej dawki oraz czasu stosowania preparatów z chlorheksydyną.
- Produkty do dezynfekcji skóry i błon śluzowych nie są przeznaczone do spożycia!
- W przypadku przypadkowego połknięcia większej ilości produktu lub pojawienia się niepokojących objawów, należy skonsultować się z lekarzem.
- Dzieci są szczególnie narażone na skutki przedawkowania – przechowuj produkty z chlorheksydyną poza ich zasięgiem.
- W przypadku wystąpienia ciężkich objawów (drgawki, zaburzenia oddychania, sinica) konieczna może być hospitalizacja.
Tabela: Objawy i postępowanie w przypadku przedawkowania chlorheksydyny
| Objawy | Postępowanie | Konieczność hospitalizacji |
|---|---|---|
| Brak objawów lub łagodne podrażnienie skóry, zaczerwienienie | Obserwacja, przemycie wodą | Nie |
| Nudności, wymioty, bóle brzucha po połknięciu dużej ilości | Płukanie żołądka, leczenie objawowe | Możliwa, jeśli objawy nasilone |
| Podrażnienie oczu (zaczerwienienie, łzawienie) | Przemywanie wodą przez min. 10 minut | Rzadko, tylko przy ciężkich objawach |
| Drgawki, splątanie, sinica (u dzieci lub przy dużych dawkach, szczególnie w lekach z benzokainą) | Podanie tlenu, błękitu metylenowego, leczenie szpitalne | Tak |
| Zaburzenia rytmu serca, depresja oddechowa (przedawkowanie lidokainy/benzokainy w lekach złożonych) | Leczenie szpitalne, wsparcie oddechowe i krążeniowe | Tak |
Chlorheksydyna – substancja o wysokim profilu bezpieczeństwa
Chlorheksydyna, stosowana zgodnie z zaleceniami, jest bardzo bezpieczna i rzadko prowadzi do poważnych objawów przedawkowania. W przypadku miejscowego użycia praktycznie nie obserwuje się powikłań, a nawet po przypadkowym połknięciu większej ilości, ryzyko poważnych następstw jest niewielkie. Wyjątek stanowią leki złożone, gdzie objawy przedawkowania mogą wynikać z działania innych substancji czynnych, takich jak lidokaina czy benzokaina. W każdej sytuacji przekroczenia dawki warto zachować czujność i w razie potrzeby zasięgnąć porady lekarskiej3420.


















