Profil bezpieczeństwa acytretyny – na co zwrócić uwagę?
Acytretyna jest lekiem, którego stosowanie wymaga bardzo ścisłego przestrzegania zaleceń lekarskich, zwłaszcza u kobiet w wieku rozrodczym oraz u osób z chorobami wątroby, nerek czy zaburzeniami gospodarki lipidowej123.
Bezpieczeństwo u kobiet w ciąży i matek karmiących piersią
Stosowanie acytretyny jest bezwzględnie przeciwwskazane u kobiet w ciąży oraz u kobiet w wieku rozrodczym, które nie stosują skutecznej antykoncepcji przez cały okres leczenia, a także przez 3 lata po jego zakończeniu123. Acytretyna może powodować bardzo poważne wady rozwojowe u płodu, nawet jeśli była przyjmowana krótko przed ciążą45.
- Kobiety karmiące piersią nie mogą przyjmować acytretyny, ponieważ substancja ta przenika do mleka matki i może mieć szkodliwy wpływ na dziecko123.
- U mężczyzn leczonych acytretyną ryzyko działania teratogennego dla potomstwa jest bardzo niskie678.
Wpływ na prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn
Podczas leczenia acytretyną mogą wystąpić zaburzenia widzenia, w szczególności pogorszenie widzenia w nocy (ślepota nocna)91011. Pacjenci powinni zachować szczególną ostrożność podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, zwłaszcza po zmroku lub w warunkach ograniczonej widoczności. W razie wystąpienia zaburzeń wzroku należy unikać takich czynności do czasu ustąpienia objawów9.
- Acytretyna jest bardzo niebezpieczna dla kobiet w ciąży – nawet krótkotrwała ekspozycja może prowadzić do poważnych wad rozwojowych płodu.
- Po zakończeniu leczenia kobiety muszą stosować skuteczną antykoncepcję przez 3 lata.
- W czasie terapii i przez 2 miesiące po jej zakończeniu kobiety w wieku rozrodczym nie mogą spożywać alkoholu, ponieważ zwiększa to ryzyko powstania bardzo długo utrzymującego się metabolitu – etretynatu1213.
- Stosowanie acytretyny jest zabronione podczas karmienia piersią.
Interakcje z alkoholem
Spożywanie alkoholu podczas leczenia acytretyną i przez 2 miesiące po jego zakończeniu jest zabronione u kobiet w wieku rozrodczym. Alkohol może prowadzić do powstawania etretynatu, który jest bardzo niebezpieczny dla płodu i utrzymuje się w organizmie znacznie dłużej niż sama acytretyna141213.
- Wszystkie produkty zawierające alkohol (napoje, jedzenie, leki) powinny być wykluczone podczas terapii i przez 2 miesiące po jej zakończeniu15.
Stosowanie u osób z niewydolnością nerek
Acytretyna jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek. Osoby z łagodniejszymi zaburzeniami powinny być szczególnie monitorowane przez lekarza, a decyzja o stosowaniu leku musi być bardzo ostrożna23.
Stosowanie u osób z niewydolnością wątroby
Stosowanie acytretyny jest również przeciwwskazane u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby23. U wszystkich pacjentów przyjmujących acytretynę konieczne jest regularne monitorowanie czynności wątroby – szczególnie na początku leczenia oraz przy długotrwałej terapii1617.
- W przypadku nieprawidłowych wyników badań wątroby, leczenie należy natychmiast przerwać1617.
- Po zakończeniu terapii zaleca się dalszą kontrolę czynności wątroby przez minimum 3 miesiące1617.
Stosowanie u seniorów
U osób starszych acytretyna może być stosowana, ale wymaga regularnego monitorowania, zwłaszcza podczas długotrwałej terapii. Zaleca się kontrolę stanu kości oraz parametrów wątrobowych i lipidowych, ponieważ seniorzy są bardziej narażeni na działania niepożądane, takie jak zaburzenia kostnienia czy zaburzenia gospodarki lipidowej1819.
Inne grupy pacjentów wymagające szczególnej ostrożności
- Dzieci – acytretyna jest stosowana u dzieci tylko wtedy, gdy inne metody leczenia są nieskuteczne. Konieczne jest ścisłe monitorowanie wzrostu i rozwoju kości, ponieważ lek może powodować zaburzenia kostnienia i przedwczesne zrastanie nasad kości1819.
- Pacjenci z zaburzeniami lipidowymi – acytretyna może podnosić poziom cholesterolu i trójglicerydów, co wymaga regularnych badań krwi. W przypadku utrzymujących się nieprawidłowości może być konieczne przerwanie leczenia2021.
- Pacjenci z cukrzycą – retynoidy mogą zarówno poprawić, jak i pogorszyć tolerancję glukozy, dlatego wskazane są częstsze kontrole poziomu cukru we krwi2223.
- Pacjenci z depresją – acytretyna może powodować zmiany nastroju, depresję lub stany lękowe, zwłaszcza przy wysokich dawkach lub długotrwałym stosowaniu2425.
- Nie wolno przyjmować acytretyny razem z tetracyklinami, metotreksatem, witaminą A ani innymi retynoidami – grozi to poważnymi skutkami ubocznymi, takimi jak wzrost ciśnienia śródczaszkowego lub hiperwitaminoza A2627.
- Przyjmowanie acytretyny może powodować objawy przypominające nadmiar witaminy A: suchość ust, świąd, łuszczenie się skóry, zaburzenia widzenia czy bóle stawów i mięśni2829.
- Podczas leczenia należy unikać nadmiernej ekspozycji na słońce i stosować filtry przeciwsłoneczne.
- Pacjenci nie powinni być dawcami krwi w trakcie terapii i przez 3 lata po jej zakończeniu.
Podsumowanie – bezpieczeństwo stosowania acytretyny w różnych grupach pacjentów
| Grupa pacjentów | Możliwość stosowania | Uwagi |
|---|---|---|
| Kobiety w ciąży | Bezwzględnie przeciwwskazane | Bardzo wysokie ryzyko ciężkich wad rozwojowych płodu |
| Kobiety karmiące piersią | Przeciwwskazane | Acytretyna przenika do mleka matki |
| Kobiety w wieku rozrodczym | Tylko przy ścisłym przestrzeganiu zasad antykoncepcji | Antykoncepcja przez 3 lata po zakończeniu leczenia |
| Osoby w podeszłym wieku | Można stosować | Zalecane regularne badania kontrolne, szczególnie przy długotrwałej terapii |
| Pacjenci z niewydolnością nerek | Przeciwwskazane w ciężkich przypadkach | W innych przypadkach – ostrożność i monitoring |
| Pacjenci z niewydolnością wątroby | Przeciwwskazane w ciężkich przypadkach | Regularne badania wątroby podczas leczenia |
| Dzieci | Wyłącznie w razie nieskuteczności innych terapii | Wymaga ścisłego monitorowania wzrostu i rozwoju kości |
| Stosowanie z alkoholem | Zakazane u kobiet w wieku rozrodczym | Ryzyko powstania etretynatu, który długo utrzymuje się w organizmie |
| Prowadzenie pojazdów | Zachować ostrożność | Możliwe zaburzenia widzenia, zwłaszcza w nocy |
| Pacjenci z zaburzeniami lipidowymi | Zachować ostrożność | Regularne badania poziomu lipidów |
| Pacjenci z cukrzycą | Zachować ostrożność | Możliwe zmiany tolerancji glukozy, konieczność częstych kontroli |


















