Menu

Substancje Syntetyczne i Biologiczne

Diglicynian azeloilu potasu

Diglicynian azeloilu potasu (PAD, azeloglicyna) to pochodna kwasu azelainowego połączona z aminokwasem glicyną. Hamuje enzym tyrozynazę, ograniczając produkcję melaniny, reguluje wydzielanie sebum i działa przeciwzapalnie przez aktywację receptora PPAR-γ. Wykazuje też działanie przeciwbakteryjne i komedolityczne. Dzięki doskonałej rozpuszczalności w wodzie przenika łatwiej przez skórę niż sam kwas azelainy i nie powoduje typowego dla niego pieczenia. Kliniczne badania dermatologiczne potwierdziły jego skuteczność w łagodzeniu rumienia i teleangiektazji w trądziku różowatym oraz poprawie nawilżenia skóry. Stężenie 0,5% wystarczy do łagodzenia podrażnień, natomiast 2–3% stosuje się przy przebarwieniach i nadmiernym łojotoku. Preparat dobrze toleruje nawet skóra wrażliwa, choć na początku stosowania może pojawić się łagodne zaczerwienienie lub świąd.

Spis treści

Z tego materiału dowiesz się:

Czym jest diglicynian azeloilu potasu i jak różni się od kwasu azelainowego?
Na jakie problemy skórne może pomóc i jak działa na poziomie komórkowym?
Jakie stężenia stosuje się w kosmetykach i jak bezpiecznie wprowadzić preparat do pielęgnacji?
Jakie działania niepożądane są możliwe i kiedy skonsultować się z lekarzem?

Czym jest diglicynian azeloilu potasu i skąd pochodzi?

Diglicynian azeloilu potasu (w skrócie PAD, znany też jako azeloglicyna) to pochodna chemiczna kwasu azelainowego połączona z dwoma cząsteczkami aminokwasu glicyny i zneutralizowana wodorotlenkiem potasu⁷. Efektem jest sól potasowa o właściwościach amfifilowych – cząsteczka ma zarówno fragmenty lubiące wodę, jak i fragmenty lubiące tłuszcze, co sprawia, że łatwo wbudowuje się w kosmetyczne formuły wodno-alkoholowe⁷. Wzór sumaryczny związku to C₁₃H₂₁KN₂O₆, a masa molarna wynosi ok. 340 g/mol⁸.

Kwas azelainy – substancja macierzysta – jest od lat stosowany w dermatologii jako składnik preparatów na trądzik i przebarwienia. PAD przejmuje jego kluczowe właściwości, a dzięki połączeniu z glicyną zyskuje dodatkowe działanie nawilżające i znacznie lepszą rozpuszczalność w wodzie⁹¹⁰. W praktyce oznacza to łatwiejsze wchłanianie przez skórę i brak charakterystycznego dla kwasu azelainowego pieczenia przy nakładaniu¹¹.

Jak diglicynian azeloilu potasu działa na skórę?

PAD wywiera kilka uzupełniających się efektów biologicznych. Najlepiej udokumentowane to hamowanie tyrozynazy, regulacja sebum i działanie przeciwzapalne¹².

Hamowanie tyrozynazy – tyrozynaza to enzym kluczowy dla syntezy melaniny. Blokując go, PAD ogranicza powstawanie przebarwień pozapalnych i wyrównuje koloryt skóry¹².
Regulacja sebum – składnik normalizuje wydzielanie łoju, zmniejszając błyszczenie się skóry i ryzyko zatykania porów¹³.
Działanie przeciwzapalne (aktywacja PPAR-γ) – PAD aktywuje receptor jądrowy PPAR-γ, który tłumi kaskadę zapalną odpowiedzialną za powstawanie grudek i krostek trądzikowych oraz rumień w trądziku różowatym⁸.
Działanie przeciwbakteryjne i komedolityczne – podobnie do kwasu azelainowego PAD hamuje wzrost bakterii związanych z trądzikiem i pomaga udrożniać zaczopowane ujścia mieszków włosowych¹²¹⁴.
Działanie nawilżające – glicyna wbudowana w strukturę cząsteczki wspomaga utrzymanie prawidłowego nawilżenia skóry i wspiera odbudowę bariery naskórkowej¹⁵.

PAD a kwas azelainowy – co je różni? Kwas azelainowy jest słabo rozpuszczalny w wodzie, dlatego preparaty z nim często mają tłustą konsystencję i mogą powodować pieczenie. PAD jest dobrze rozpuszczalny w wodzie, łatwiej przenika przez skórę i nie wywołuje tego nieprzyjemnego efektu. Zachowuje przy tym wszystkie kluczowe właściwości substancji macierzystej – przeciwzapalne, rozjaśniające i przeciwbakteryjne¹¹¹⁶. Badania sugerują też, że PAD może być aktywniejszy przy niższych stężeniach niż kwas azelainowy, choć wymaga to potwierdzenia w większych próbach klinicznych¹⁶.

Na jakie problemy skórne stosuje się diglicynian azeloilu potasu?

PAD jest składnikiem kosmetycznym stosowanym w preparatach na kilka różnych problemów skórnych. Poniżej zestawienie głównych zastosowań z poziomem dostępnych dowodów.

Problem skórny	Mechanizm działania PAD	Poziom dowodów
Trądzik różowaty (rosacea)	Działanie przeciwzapalne, redukcja rumienia, nawilżenie	Badania kliniczne (Berardesca 2012, Veraldi 2015)³¹⁷
Trądzik pospolity	Hamowanie bakterii, regulacja sebum, działanie komedolityczne	Badania kliniczne i in vitro¹²¹⁸
Przebarwienia, melasma	Hamowanie tyrozynazy → mniej melaniny	Jedno randomizowane badanie kliniczne (Viyoch 2010)¹⁷
Skóra wrażliwa i sucha	Działanie nawilżające (glicyna), łagodzenie podrażnień	Badania kliniczne i dane kosmetyczne¹⁵¹⁹
Skóra tłusta / łojotokowa	Normalizacja wydzielania sebum	Dane kosmetyczne i mechanistyczne¹

Co mówią badania kliniczne o działaniu na trądzik różowaty?

Najlepiej udokumentowane klinicznie zastosowanie PAD to trądzik różowaty. W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu kontrolowanym placebo (n = 42 pacjentów z rosaceą I i II stopnia) krem zawierający 5% PAD stosowany dwa razy dziennie przez 28 dni istotnie zmniejszył rumień mierzony instrumentalnie i poprawił nawilżenie skóry. Poprawę odnotowano też w zakresie uderzeniowego zaczerwienienia (flushing), pieczenia i świądu³²⁰.

Osobny, jednoośrodkowy pilot (n = 20, łagodna do umiarkowanej rosacea) z 56-dniową obserwacją wykazał, że po zastosowaniu serum z PAD wskaźnik erytemowy (erythema index) obniżył się o ok. 15%, przeznaskórkowa utrata wody (TEWL) zmniejszyła się z 15 do 12,2 g/(h·m²), a nawilżenie mierzone korneometrem wzrosło przez cały okres obserwacji. Nie odnotowano żadnych działań niepożądanych²¹. Badania te dotyczyły preparatów złożonych, dlatego trudno w pełni wyodrębnić wkład samego PAD, niemniej wyniki są obiecujące²².

Badania nad trądzikiem – nowe kierunki: Naukowcy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu sprawdzali, czy PAD może stabilizować tetracyklinę w hydrożelach do stosowania miejscowego. W testach in vitro tetracyklina zachowała aktywność przez co najmniej 35 dni w formulacjach z PAD, a żele wykazały wyższą lepkość niż te z kwasem azelainowym, co sprzyja równomiernemu uwalnianiu substancji na skórze²³. To wstępne wyniki – autorzy podkreślają, że potrzebne są duże próby kliniczne, by potwierdzić bezpieczeństwo i skuteczność takiego połączenia u ludzi²⁴.

Jakie stężenia PAD stosuje się w preparatach kosmetycznych?

Stężenie PAD dobiera się do efektu, jaki chcemy osiągnąć. Dane kliniczne wskazują, że już 0,5% wystarczy do łagodzenia podrażnień i redukcji zaczerwienienia wrażliwej skóry, natomiast 2–3% stosuje się przy przebarwieniach i nadmiernym wydzielaniu sebum⁴. Ogólnie przyjmuje się, że zakres 1–5% jest odpowiedni dla większości typów skóry²⁵.

Preparat z PAD może mieć formę serum, kremu, toniku lub żelu. Dzięki dobrej rozpuszczalności w wodzie składnik bez problemu łączy się z lekkimi, wodnymi bazami, co sprawia, że formuły z nim są zazwyczaj przyjemne w aplikacji i nie pozostawiają tłustego filmu²⁶.

Jak bezpiecznie wprowadzić preparat z PAD do pielęgnacji?

Zacznij od stosowania co drugi dzień, nakładając niewielką ilość preparatu na oczyszczoną i osuszoną skórę – przed kremem nawilżającym i filtrem przeciwsłonecznym. Kiedy skóra się przyzwyczai (zwykle po 1–2 tygodniach), możesz przejść na codzienne stosowanie²⁷. Przed pierwszą aplikacją warto wykonać test płatkowy: nanieś niewielką ilość preparatu na wewnętrzną stronę nadgarstka i obserwuj przez 24 godziny²⁸.

Łączenie PAD z retinoidami lub silnymi eksfoliantami (np. kwasem glikolowym w wysokim stężeniu) może nasilać podrażnienie – jeśli stosujesz takie składniki, wprowadzaj je stopniowo i nie aplikuj jednocześnie²⁹. Filtr UV po PAD to dobra praktyka: składnik rozjaśnia przebarwienia, a słońce może je pogłębiać.

Działania niepożądane – czego się spodziewać?

PAD uchodzi za jeden z łagodniejszych składników aktywnych w pielęgnacji skóry. Kliniczne badania bezpieczeństwa wykazały minimalną liczbę działań niepożądanych⁵. Mimo to mogą się pojawić:

Łagodne zaczerwienienie lub świąd – typowe na początku stosowania, zwłaszcza przy nadmiernej aplikacji; zazwyczaj ustępują samoistnie³⁰.
Suchość lub łuszczenie – możliwe przy łączeniu z innymi substancjami złuszczającymi⁶.
Rzadkie reakcje alergiczne – wysypka, obrzęk, pokrzywka; możliwe u osób uczulonych na kwas azelainowy lub glicynę²⁹.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

PAD jest składnikiem kosmetycznym, jednak w pewnych sytuacjach warto zasięgnąć porady dermatologa lub lekarza przed rozpoczęciem lub w trakcie stosowania:

Jeśli po aplikacji pojawia się silne pieczenie, obrzęk, pokrzywka lub inne objawy reakcji alergicznej – przerwij stosowanie i skonsultuj się z lekarzem²⁹.
Jeśli łagodne podrażnienie (zaczerwienienie, świąd) utrzymuje się dłużej niż kilka dni mimo zmniejszenia częstotliwości stosowania⁶.
Jeśli masz zdiagnozowaną rosaceę lub trądzik i chcesz włączyć PAD jako element leczenia – lekarz pomoże dobrać stężenie i ocenić, czy składnik nie wchodzi w interakcje z innymi stosowanymi preparatami.
Jeśli jesteś w ciąży lub karmisz piersią – dane dotyczące bezpieczeństwa PAD w tych stanach są ograniczone; przed stosowaniem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Jeśli stosujesz jednocześnie retinoidy lub inne silne substancje aktywne i zauważasz nasilone podrażnienie²⁹.

Diglicynian azeloilu potasu to dobrze znoszony składnik kosmetyczny z kilkoma potwierdzonymi klinicznie właściwościami. Jeśli masz skórę skłonną do trądziku, przebarwień lub wrażliwą na kwas azelainowy w czystej postaci, PAD może być wartą rozważenia alternatywą. Zaczynaj od niższych stężeń i niskiej częstotliwości aplikacji, stosuj filtr UV i obserwuj reakcję skóry – to prosta droga do bezpiecznego włączenia go do codziennej pielęgnacji.

Pytania i odpowiedzi

Czym jest diglicynian azeloilu potasu?

To pochodna kwasu azelainowego połączona z aminokwasem glicyną i zneutralizowana wodorotlenkiem potasu. Dzięki temu jest dobrze rozpuszczalny w wodzie i łagodniejszy od czystego kwasu azelainowego, zachowując jego właściwości przeciwzapalne, rozjaśniające i przeciwbakteryjne⁹.

Na co pomaga diglicynian azeloilu potasu?

Preparat stosuje się głównie przy trądziku pospolitym, trądziku różowatym, przebarwieniach pozapalnych i melasma oraz nadmiernym łojotoku. Pomaga też nawilżać skórę wrażliwą i suchą dzięki obecności glicyny¹⁹²².

Jak działa diglicynian azeloilu potasu na przebarwienia?

Hamuje tyrozynazę – enzym niezbędny do produkcji melaniny. Mniej aktywnej tyrozynazy oznacza mniej melaniny i stopniowe rozjaśnianie ciemnych plam po trądziku oraz przebarwień¹².

Jakie stężenie PAD jest skuteczne?

Stężenie 0,5% wystarczy do łagodzenia podrażnień i zaczerwienienia wrażliwej skóry, natomiast 2–3% stosuje się przy przebarwieniach i nadmiernym wydzielaniu sebum. Ogólny zakres bezpieczny dla większości typów skóry to 1–5%⁴²⁵.

Czy diglicynian azeloilu potasu jest lepszy od kwasu azelainowego?

Nie jest „lepszy” w sensie absolutnym, ale ma kilka praktycznych zalet: lepszą rozpuszczalność w wodzie, łatwiejsze wchłanianie i brak pieczenia przy nakładaniu. Badania sugerują też, że może działać przy niższych stężeniach, jednak wymaga to potwierdzenia w większych próbach klinicznych¹¹¹⁶.

Czy PAD nadaje się dla skóry wrażliwej i z rosaceą?

Tak. W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu (n = 42) krem z 5% PAD przez 28 dni istotnie zmniejszył rumień i poprawił nawilżenie u pacjentów z rosaceą I i II stopnia, bez istotnych działań niepożądanych³. Klinicznie PAD jest uznawany za łagodniejszy od czystego kwasu azelainowego dla skóry wrażliwej¹¹.

Jakie działania niepożądane może powodować diglicynian azeloilu potasu?

Najczęściej zgłaszane to łagodne zaczerwienienie i świąd na początku stosowania, rzadziej suchość lub łuszczenie przy łączeniu z eksfoliantami. Reakcje alergiczne (wysypka, obrzęk) są rzadkie, ale możliwe u osób uczulonych na kwas azelainowy lub glicynę⁶²⁹.

Czy można łączyć PAD z retinoidami?

Łączenie PAD z retinoidami lub silnymi kwasami złuszczającymi może nasilać podrażnienie skóry. Jeśli stosujesz takie składniki, wprowadzaj je stopniowo i nie nakładaj jednocześnie na tę samą partię skóry²⁹.

Jak szybko widać efekty stosowania PAD?

W badaniu klinicznym z rosaceą istotną poprawę nawilżenia odnotowano już po 24 godzinach od pierwszej aplikacji, natomiast wyraźna redukcja rumienia i teleangiektazji była widoczna po 56 dniach regularnego stosowania dwa razy dziennie²¹.

Czy diglicynian azeloilu potasu nawilża skórę?

Tak. Glicyna wbudowana w strukturę cząsteczki PAD ma działanie nawilżające – w badaniu klinicznym serum z PAD zmniejszyło przeznaskórkową utratę wody (TEWL) z 15 do 12,2 g/(h·m²) po 56 dniach stosowania, co oznacza lepszą barierę naskórkową¹⁵.

Czy PAD jest bezpieczny w ciąży?

Dostępne źródła nie zawierają danych dotyczących bezpieczeństwa PAD w ciąży i podczas karmienia piersią. Przed zastosowaniem w tych stanach warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Jak stosować preparat z PAD?

Zaleca się zaczynać od aplikacji co drugi dzień na oczyszczoną i osuszoną skórę, przed kremem nawilżającym i filtrem UV. Po 1–2 tygodniach, gdy skóra się przyzwyczai, można przejść na codzienne stosowanie. Przed pierwszym użyciem warto wykonać 24-godzinny test płatkowy²⁷²⁸.

Czy badania kliniczne potwierdzają skuteczność PAD w melasma?

Przeprowadzono jedno randomizowane, podwójnie zaślepione badanie kontrolowane (Viyoch 2010) oceniające preparat zawierający PAD w połączeniu z innymi składnikami u pacjentów z melasma – wyniki były pozytywne, jednak ze względu na złożony skład trudno wyodrębnić wkład samego PAD¹⁷.

Azeloglicyna w badaniach nad trądzikiem – co nowego?

Naukowcy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu opublikowali w 2023 roku badanie, w którym sprawdzali, czy diglicynian azeloilu potasu może pełnić podwójną rolę w preparatach na trądzik – jako składnik aktywny i jednocześnie stabilizator tetracykliny³¹. W testach in vitro tetracyklina zachowała aktywność przez co najmniej 35 dni w hydrożelach z PAD, a żele wykazały wyższą lepkość niż te z czystym kwasem azelainowym, co sprzyja równomiernemu uwalnianiu substancji czynnych na skórze²³. Autorzy podkreślają, że to wyniki wstępne – potrzebne są duże próby kliniczne, by potwierdzić skuteczność i bezpieczeństwo takiego połączenia u pacjentów²⁴.

Dlaczego pH preparatu z PAD ma znaczenie?

Diglicynian azeloilu potasu ma zbliżone do neutralnego pH, co odróżnia go od kwasu azelainowego w czystej postaci (kwaśne pH). To praktyczna zaleta: preparaty z PAD są lepiej tolerowane przez skórę wrażliwą i nie powodują pieczenia po nałożeniu³². Neutralne pH ma też znaczenie technologiczne – ułatwia łączenie PAD z innymi składnikami aktywnymi, w tym z antybiotykami, które ulegają degradacji w środowisku zbyt kwaśnym lub zasadowym¹⁶³².

Skąd pochodzi kwas azelainowy – substancja macierzysta PAD?

Kwas azelainowy naturalnie występuje w zbożach – pszenicy, życie i jęczmieniu – i jest produkowany przez drożdżaka Malassezia furfur obecnego na ludzkiej skórze. W dermatologii stosuje się go od dziesięcioleci jako składnik kremów i żeli na trądzik oraz przebarwienia. Diglicynian azeloilu potasu powstaje przez chemiczne połączenie kwasu azelainowego z glicyną, co poprawia jego właściwości formulacyjne i tolerancję skórną, zachowując jednocześnie aktywność biologiczną substancji macierzystej⁹¹².