Wyciąg z plechy listownicy

Czym jest wyciąg z plechy listownicy i co go wyróżnia spośród alg?

Wyciąg z plechy listownicy pochodzi z brunatnej algi morskiej Laminaria japonica, zwanej też kombu lub kelp. To jedna z największych alg uprawianych na skalę przemysłową u wybrzeży Japonii, Korei i Chin, gdzie od wieków stanowi składnik diety i tradycyjnej medycyny¹¹. W odróżnieniu od zielonych lub czerwonych alg, listownica wyróżnia się wyjątkowo wysoką zawartością siarczanowanych polisacharydów – przede wszystkim fukoidanu – oraz poziomem jodu znacznie wyższym niż u większości innych gatunków¹²¹³.

Ekstrakt pozyskuje się z całej plechy (tallomu) algi przez ekstrakcję wodną lub hydroglicerynową, co pozwala zachować wodpuszczalne składniki bioaktywne¹⁴. W przemyśle kosmetycznym i spożywczym stosuje się go pod nazwą INCI: Laminaria Japonica Extract (CAS 223751-72-2)¹⁵.

Jakie związki aktywne zawiera ekstrakt z listownicy?

Wyciąg z plechy listownicy to złożona mieszanina kilku klas związków bioaktywnych, z których każda wykazuje inne właściwości biologiczne¹⁶.

Polisacharydy siarczanowane stanowią najważniejszą grupę. Fukoidan – dzięki unikalnej strukturze siarczanowej – aktywuje odpowiedź immunologiczną roślin i zwierząt oraz wykazuje właściwości przeciwzapalne i przeciwzakrzepowe w badaniach laboratoryjnych¹⁷¹⁸. Laminina (laminarin) to β-glukan pełniący rolę cząsteczki sygnałowej; w badaniach in vitro i na zwierzętach aktywuje interleukiny, zwiększa aktywność bakteriobójczą fagocytów i może indukować apoptozę komórek nowotworowych bez cytotoksyczności wobec zdrowych tkanek². Alginian tworzy na powierzchni skóry lub korzeni roślin oddychający film ochronny i cheluje mikroelementy takie jak żelazo, cynk, mangan i miedź¹⁹.

Sterole to kolejna biologicznie aktywna klasa. Z listownicy wyizolowano pięć steroli, w tym fukosterol, saringosterol i 24-metylenocholesterol. W badaniach in vitro fukosterol hamował enzymy COX-1 i COX-2 odpowiednio w 59% i 47% (przy stężeniu 25 µg/ml), co jest porównywalne z działaniem dostępnych bez recepty NLPZ – aspiryny i ibuprofenu. Saringosterol i 24-metylenocholesterol wykazały ponad 50% inhibicję peroksydacji lipidów²⁰. Są to jednak wyniki badań laboratoryjnych i nie można ich bezpośrednio przekładać na efekty kliniczne u człowieka.

Karotenoidy i polifenole zapewniają potencjał antyoksydacyjny. Fukoksantyna – główny karotenoid brunatnych alg – wykazuje w badaniach przedklinicznych właściwości przeciwzapalne, antyoksydacyjne i ochronne przed promieniowaniem UV²¹. Fitotaniny (eckol, dieckol, fukodifloretol G) to polifenole charakterystyczne dla alg brunatnych, z których Laminaria digitata zawiera ok. 5–12% suchej masy; wstępne dane wskazują na ich potencjał neuroprotekcyjny²². Aktywność antyoksydacyjna ekstraktu wodnego listownicy mierzona metodą DPPH wynosi 86,4% przy stężeniu 50 mg/ml²³.

Aminokwasy i minerały dopełniają profil składników. Ekstrakt wodny zawiera 18 aminokwasów – dominuje kwas glutaminowy (2,07 mg/g) i alanina (0,51 mg/g)²⁴. W 100 g ekstraktu wodnego oznaczono: potas 752,6 mg, sód 259,2 mg, wapń 80,2 mg, fosfor 29,5 mg i żelazo 8,32 mg²⁵. Jod – choć niezbędny dla syntezy hormonów tarczycy – występuje w ilościach, które mogą być problematyczne przy regularnym spożyciu (patrz sekcja o bezpieczeństwie)²⁶.

Jak wyciąg z listownicy działa na skórę w kosmetykach?

W kosmetologii ekstrakt z plechy listownicy jest przede wszystkim składnikiem nawilżającym i wzmacniającym barierę skórną. Fukoidan i laminina – wielkocząsteczkowe polisacharydy siarczanowane – tworzą na powierzchni naskórka nieokludujący film ochronny, który wiąże wodę i istotnie zmniejsza przeznaskórkową utratę wody (TEWL)⁶. Minerały takie jak magnez i potas utrzymują ciśnienie osmotyczne w komórkach skóry, co wspiera jej sprężystość²⁷.

Ekstrakt wykazuje też działanie przeciwzapalne: hamuje ekspresję prozapalnych cytokin, zmniejszając zaczerwienienie i nadwrażliwość skóry, oraz blokuje metaloproteinazy macierzy (MMP), chroniąc w ten sposób kolagen przed degradacją²⁸. Polifenole i karotenoidy neutralizują reaktywne formy tlenu (ROS) powstające pod wpływem promieniowania UV i zanieczyszczeń środowiska²⁹.

Panel ekspertów Cosmetic Ingredient Review (CIR) ocenił ekstrakty z brunatnych alg jako bezpieczne do stosowania w kosmetykach. Ekstrakt z listownicy jest niealergizujący, niefototoksyczny i ma bardzo niski wskaźnik komedogenności (0–1), co czyni go odpowiednim nawet dla skóry trądzikowej⁵. Śladowa zawartość jodu w preparatach do stosowania na skórę jest zazwyczaj pomijalna ze względu na minimalną absorpcję przezskórną³⁰.

Jakie zastosowania doustne bada się w przypadku listownicy?

Listownica jest badana pod kątem kilku potencjalnych zastosowań doustnych, jednak dowody kliniczne są na razie ograniczone lub niewystarczające³¹.

• Wpływ na tarczycę i profil lipidowy: W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu codzienne spożycie kelp przez zdrowych dorosłych Japończyków wpłynęło na stężenie lipidów w surowicy i poziomy hormonów tarczycy³².
• Mikrobiota jelitowa: W randomizowanym badaniu klinicznym suplementacja listownicy w połączeniu z probiotykami poprawiła skład mikrobioty jelitowej³².
• Glikemia poposiłkowa: Jedno randomizowane badanie krzyżowe wykazało, że spożycie brunatnych wodorostów może obniżać poposiłkowy wzrost glukozy i insuliny³².
• Efekt antyotyłościowy fukoidanu: W modelu mysim na diecie wysokotłuszczowej fukoidan z listownicy wykazał działanie redukujące masę ciała zależne od struktury mikrobioty jelitowej – są to jednak dane przedkliniczne³².
• Masa ciała u ludzi, nadciśnienie, prewencja nowotworów, zgaga: Aktualnie brak wystarczających danych klinicznych, by potwierdzić skuteczność³¹.

W ginekologii i położnictwie preparaty z listownicy (tzw. „namioty” laminariowe) są stosowane przez specjalistów do mechanicznego rozszerzania kanału szyjki macicy przed zabiegami takimi jak łyżeczkowanie (D&C) czy indukcja porodu. Namiot wchłania wodę i pęcznieje do ok. 1,5 cm średnicy w ciągu 4–6 godzin, powodując stopniowe rozszerzenie szyjki³³. Jest to jednak zastosowanie wyłącznie medyczne, przeprowadzane przez personel medyczny.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Doustne przyjmowanie suplementów zawierających wyciąg z listownicy wiąże się z istotnymi zagrożeniami zdrowotnymi, które wymagają oceny lekarskiej przed rozpoczęciem stosowania.

Bezwzględnie skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, jeśli:

• masz chorobę tarczycy (nadczynność, niedoczynność, wole, choroba Hashimoto, Gravesa-Basedowa) – listownica zawiera ilości jodu mogące pogorszyć stan tarczycy³⁶;
• przyjmujesz leki na tarczycę (lewotyroksyna, tyroksyna) – ekstrakt może nasilać ich działanie i skutki uboczne³⁷;
• przyjmujesz digoksynę – wysoka zawartość potasu w listownicy może nasilać działanie i toksyczność tego leku⁷;
• stosujesz inhibitory ACE (np. ramipryl, enalapryl) lub diuretyki oszczędzające potas (np. spironolakton) – połączenie może prowadzić do niebezpiecznie wysokiego stężenia potasu we krwi³⁸³⁹;
• przyjmujesz suplementy potasu – ryzyko hiperkaliemii⁴⁰;
• stosujesz amiodaron – oba źródła jodu mogą się sumować, zaburzając czynność tarczycy⁸;
• masz chorobę nerek – listownica może powodować niebezpiecznie wysokie poziomy potasu i jodu¹⁰;
• jesteś w ciąży lub karmisz piersią – doustne stosowanie listownicy w ciąży jest uważane za niebezpieczne ze względu na wpływ na gospodarkę hormonalną; u kobiet karmiących istnieje ryzyko ekspozycji dziecka na toksyczne substancje⁹.

Przerwij stosowanie i zgłoś się do lekarza, jeśli po zażyciu suplementu z listownicy pojawią się: kołatanie serca, drżenie rąk, nadmierne pocenie się, nagła utrata lub przyrost masy ciała, uczucie ucisku w gardle lub szyi – mogą to być objawy zaburzeń czynności tarczycy³⁶. Niektóre produkty z listownicy mogą zawierać też znaczące ilości arsenu, który jest pierwiastkiem toksycznym³⁴⁴¹.

Jeśli chcesz sięgnąć po suplement z wyciągiem z listownicy, wybieraj produkty od renomowanych producentów, które mają potwierdzone badania na zawartość jodu i metali ciężkich (ołów, arsen, rtęć, kadm). Zawsze stosuj się do zaleceń dawkowania na opakowaniu i skonsultuj wybór z farmaceutą lub lekarzem – szczególnie jeśli przyjmujesz jakiekolwiek leki na stałe. W kosmetykach stosowanych zewnętrznie ekstrakt z listownicy jest oceniany jako bezpieczny dla większości typów skóry i nie wymaga szczególnych środków ostrożności⁵.