Wyciąg z owoców poziomki

Co to jest wyciąg z owoców poziomki i co go wyróżnia?

Wyciąg z owoców poziomki pochodzi z owoców gatunków z rodzaju Fragaria – najczęściej uprawianej Fragaria × ananassa (truskawka ogrodowa) oraz dzikiej Fragaria vesca (poziomka właściwa). To skoncentrowana forma substancji czynnych obecnych w świeżych owocach, uzyskiwana metodami ekstrakcji wodnej, etanolowej lub ich kombinacją. W owocach zidentyfikowano ponad 350 naturalnie występujących związków chemicznych¹⁰. Spośród nich największe znaczenie biologiczne mają polifenole: antocyjany, elagitaniny, flawonoidy i kwasy fenolowe.

Warto wiedzieć, że aż 81% całkowitej aktywności antyoksydacyjnej owocu koncentruje się w drobnych pestkach (achenkach), które stanowią mniej niż 1% świeżej masy owocu, a ich aktywność jest dziesięciokrotnie wyższa niż miąższu¹¹. Dlatego pełnowartościowe wyciągi uwzględniające całą strukturę owocu mogą być bogatsze w substancje aktywne niż preparaty produkowane wyłącznie z miąższu.

Jakie substancje aktywne zawiera wyciąg z owoców poziomki?

Profil fitochemiczny wyciągu z owoców poziomki należy do jednych z bardziej złożonych wśród owoców jagodowych. Kluczowe klasy związków to¹¹²:

• Antocyjany – pelargonidyna-3-glukozyd (kallistefina), cyjanidyna-3-glukozyd i ich glikozydowe pochodne; nadają owocom czerwoną barwę i odpowiadają za ok. 35% całkowitej zawartości polifenoli¹³.
• Elagitaniny i kwas elagowy – stanowią ok. 51% całkowitej zawartości polifenoli; poziomka jest jednym z głównych źródeł tych związków w diecie¹. Stężenia kwasu elagowego wynoszą średnio ok. 200 µg/g suchej masy¹⁴.
• Flawanole – katechina i epikatechina; ich łączna zawartość dochodzi do 600 µg/g suchej masy i stanowi ok. 30% frakcji polifenolowej¹³¹⁵.
• Flawonole – kwercetyna, kemferol, izoquercetryna i fisetyna; łączna zawartość wynosi 200–650 µg/g suchej masy¹⁵.
• Kwasy fenolowe – kwas chlorogenowy, kawowy, ferulowy, p-kumarowy, galusowy, elagowy i protokatechowy¹⁶¹⁷.
• Witamina C (kwas askorbinowy) – silny antyoksydant rozpuszczalny w wodzie, obecny w znaczących ilościach¹⁸.
• Karotenoidy – β-karoten i luteina jako antyoksydanty lipofilowe¹⁹.
• Minerały – potas, magnez, cynk, miedź, żelazo, wapń, fosfor, selen i mangan¹⁸.

Kwas cynamonowy pojawia się wyłącznie w dojrzałych owocach i odpowiada za ich charakterystyczny słodki aromat; jego stężenia wahają się od 170 do 680 µg/g suchej masy²⁰. Skład wyciągu zależy od odmiany, stopnia dojrzałości owoców i metody ekstrakcji – najwyższe odzyski większości związków aktywnych uzyskuje się przy ekstrakcji 50% etanolem²¹.

Jakie działanie przypisuje się wyciągowi z owoców poziomki?

Wyciąg z owoców poziomki wykazuje szeroką aktywność biologiczną, której podstawą jest działanie antyoksydacyjne – zdolność do neutralizowania wolnych rodników, w tym anionorodnika ponadtlenkowego, nadtlenku wodoru i rodnika hydroksylowego²³. Poniżej opisano najlepiej udokumentowane właściwości.

Układ sercowo-naczyniowy. Polifenole poziomki – antocyjany, resweratrol, kwercetyna i kwas elagowy – mogą obniżać poziom cholesterolu LDL, hamować agregację płytek krwi, poprawiać elastyczność naczyń i zmniejszać stężenie markerów zapalnych (CRP, IL-6) w surowicy²⁴²⁵. Wstępne dane kliniczne wskazują, że spożywanie liofilizowanych truskawek (ok. 50 g/dobę) wiąże się z obniżeniem stężenia LDL i peroksydacji lipidów u dorosłych z otyłością brzuszną²⁶. Dowody są jednak wciąż niewystarczające, by formułować jednoznaczne zalecenia terapeutyczne.

Gospodarka glukozą. W modelu szczurzej cukrzycy alloksanowej 45-dniowe doustne podawanie wyciągu z poziomki (frakcja wodna i metanolowa) istotnie statystycznie (p < 0,05) obniżało stężenie glukozy w osoczu, przywracało poziom insuliny i normalizowało masę ciała³. U ludzi wstępne badania sugerują niewielką redukcję glikemii poposiłkowej, jednak efekt ten nie jest potwierdzony w dużych próbach klinicznych⁴. Wyciąg może hamować aktywność α-glukozydazy i α-amylazy – enzymów trawiennych odpowiedzialnych za rozkład węglowodanów²⁷.

Działanie przeciwzapalne. Wyciąg aktywuje szlak Nrf2-AMPK i moduluje ścieżkę NF-κB, wzmacniając tym samym endogenną obronę antyoksydacyjną komórek²⁸. Obserwacje kliniczne wskazują na zmniejszenie stężenia TNF-α i peroksydacji lipidów u otyłych dorosłych z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego²⁶.

Funkcje poznawcze i neuroprotekcja. Antocyjany i kwas elagowy chronią neurony przed uszkodzeniem oksydacyjnym i modulują synapsy²⁹³⁰. Badania obserwacyjne sugerują wolniejszy spadek funkcji poznawczych u starszych dorosłych regularnie spożywających owoce jagodowe, jednak związek przyczynowo-skutkowy nie jest ostatecznie potwierdzony³¹.

Aktywność przeciwnowotworowa (dane przedkliniczne). W badaniach laboratoryjnych na liniach komórek raka piersi (T47D) i białaczki (CEM) metanolowy wyciąg z poziomki indukował apoptozę przez wewnątrzkomórkowy szlak mitochondrialny, niezależnie od stanu genu p53³². W modelu myszy z gruczolakorakiem piersi doustne podawanie wyciągu w dawce 2 g/kg znacząco redukowało objętość guza i wydłużało przeżycie³³. Są to wyniki z badań przedklinicznych – nie można ich bezpośrednio przekładać na leczenie nowotworów u ludzi.

W jakiej postaci dostępny jest wyciąg z owoców poziomki i jak się go stosuje?

W aptekach i sklepach ze zdrową żywnością wyciąg z owoców poziomki dostępny jest najczęściej jako kapsułki, proszek do rozpuszczania lub płyn³⁷. Nie ustalono dotychczas jednoznacznych dawek terapeutycznych dla większości wskazań⁹. W badaniach klinicznych oceniających wpływ na profil lipidowy stosowano liofilizowane owoce w ilości ok. 50 g dziennie, co odpowiada wysokiemu, suplementacyjnemu spożyciu⁷.

Wyciąg jest też składnikiem dermokosmetyków – kremów, serum i maseczek – gdzie wykorzystuje się jego właściwości antyoksydacyjne i rozjaśniające. Jako suplement diety nie zastępuje zróżnicowanej diety bogatej w owoce i warzywa ani żadnego przepisanego leczenia.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Wyciąg z owoców poziomki w ilościach typowo spożywanych jako żywność jest uznawany za bezpieczny. Przy stosowaniu suplementów zawierających skoncentrowane wyciągi należy zachować ostrożność i skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą w następujących sytuacjach⁶⁸³⁸:

• Leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe – wyciąg z poziomki może nasilać działanie warfaryny, heparyny, klopidogrelu, aspiryny, ibuprofenu i naproksenu, zwiększając ryzyko krwawień³⁹.
• Substraty P-glikoproteiny – wyciąg może hamować pompę P-gp, podnosząc stężenie i ryzyko działań niepożądanych takich leków jak etopozyd, paklitaksel, winkrystyna, ketokonazol, itrakonazol, cyklosporyna, werapamil, feksofenodyna, erytromycyna i inne⁵.
• Zaburzenia krzepnięcia krwi – wyższe dawki suplementacyjne mogą wydłużać czas krwawienia i zwiększać ryzyko siniaków⁸.
• Planowany zabieg operacyjny – zaleca się odstawienie suplementu co najmniej 2 tygodnie przed operacją ze względu na możliwe zaburzenie krzepliwości⁸.
• Ciąża i karmienie piersią – spożycie w ilościach żywieniowych jest prawdopodobnie bezpieczne, jednak większych dawek suplementacyjnych należy unikać do czasu uzyskania pełniejszych danych⁸.
• Alergia na poziomki lub truskawki – możliwe reakcje alergiczne (pokrzywka, egzema); osoby ze stwierdzoną alergią powinny unikać wyciągu³⁷³⁸.
• Dolegliwości żołądkowo-jelitowe – nadmierne spożycie może powodować dyskomfort trawienny ze względu na naturalną kwasowość wyciągu⁴⁰.

Jeśli podczas stosowania wyciągu z owoców poziomki pojawią się nieoczekiwane objawy – wysypka, nasilone krwawienie z nosa lub dziąseł, zawroty głowy, obrzęk – przerwij stosowanie i skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą. Wyciąg z owoców poziomki to suplement diety, nie lek – nie zastępuje zaleconej terapii farmakologicznej.

Jeśli rozważasz wyciąg z poziomki jako uzupełnienie diety, zacznij od sprawdzenia składu preparatu, wybrania produktu ze standaryzowaną zawartością antocyjanów lub polifenoli i skonsultowania wyboru z farmaceutą – szczególnie jeśli przyjmujesz jakiekolwiek leki na stałe. Pamiętaj, że świeże owoce poziomki i truskawek dostarczają tych samych cennych substancji w naturalnej, dobrze przyswajalnej formie.