Workoliść członowaty

Czym jest workoliść członowaty?

Workoliść członowaty, znany pod nazwą naukową Ascophyllum nodosum, to gatunek brunatnego glonu morskiego z rodziny Fucaceae. W różnych krajach funkcjonuje pod wieloma nazwami – po angielsku mówi się o nim knotted wrack, egg wrack, Norwegian kelp czy po prostu rockweed. Polska nazwa „workoliść członowaty” nawiązuje do charakterystycznych pęcherzyków powietrznych rozmieszczonych w regularnych odstępach wzdłuż frond – wyglądają jak wypełnione powietrzem woreczki.

Glon ten rośnie wyłącznie w zimnych wodach Oceanu Atlantyckiego Północnego – wzdłuż północno-zachodnich wybrzeży Europy (od Morza Białego aż po Portugalię) oraz północno-wschodniego wybrzeża Ameryki Północnej (od wschodniej Grenlandii po stan Delaware w USA). Preferuje skaliste, osłonięte brzegi w strefie pływów, gdzie tworzy gęste, splątane łąki pokrywające skały. Jego wzrost jest powolny – zaledwie ok. 0,5% dziennie – a dojrzałość rozrodczą osiąga dopiero po ok. 5 latach. Poszczególne frondy mogą żyć nawet 15 lat.

Co zawiera workoliść członowaty – skład chemiczny

To, co wyróżnia workoliść spośród innych roślin stosowanych w suplementacji, to wyjątkowo bogaty skład chemiczny. Glon zawiera kilka grup biologicznie czynnych związków:

• Fukoidany – sulfatowane polisacharydy bogate w fukozę. Blokują selektyny, czyli receptory na białych krwinkach odpowiedzialne za wnikanie tych komórek do tkanek i wywoływanie stanu zapalnego. Mają też udokumentowane właściwości przeciwzakrzepowe i przeciwzarostowe (hamują tworzenie skrzepów krwi). Badania wskazują, że fukoidany mogą wspierać gojenie ran.
• Alginiany – polimery kwasu alginowego o właściwościach żelujących i stabilizujących. Jako nierozpuszczalny błonnik pokarmowy mogą wiązać w jelitach metale ciężkie i radioaktywne izotopy, a następnie wydalać je z organizmu.
• Ascophyllan – związek charakterystyczny dla tego gatunku, po raz pierwszy wyizolowany właśnie z Ascophyllum nodosum. Strukturalnie zbliżony do fukoidanu, ale zawiera w szkielecie kwas uronowy. Badania wskazują na jego zdolność do stymulowania aktywności komórek układu odpornościowego.
• Laminarin – badany pod kątem wzmacniania odpowiedzi immunologicznej makrofagów.
• Polifenole – związki o właściwościach antyoksydacyjnych, chroniące komórki przed uszkodzeniami wywołanymi przez wolne rodniki.
• Fukoksantyna – karotenoid obecny w brunatnych glonach, badany pod kątem wpływu na metabolizm tłuszczów i aktywność osteogenną (tworzenie tkanki kostnej).

Pod względem mineralnym workoliść jest wyjątkowo zasobny – dostarcza jodu, magnezu, potasu, wapnia, fosforu, żelaza, manganu, cynku, a nawet rzadziej spotykanych pierwiastków jak bor i krzem. Zawiera też witaminy A, B, C, E oraz witaminę K (w postaci fitomenadionu). Co ciekawe, witamina K jest stosunkowo trudna do znalezienia w produktach roślinnych, a brunatne glony należą do jej cennych źródeł.

Jod, tarczyca i metabolizm – dlaczego workoliść jest tak ceniony?

Jod zawarty w workoliściu to jeden z głównych powodów, dla których ten glon trafił do suplementów. Jest on niezbędny do produkcji hormonów tarczycy – tyroksyny (T4) i trijodotyroniny (T3). Hormony te regulują tempo przemiany materii, kontrolują wzrost i rozwój organizmu oraz wpływają na funkcjonowanie wielu narządów. Niedobór jodu może prowadzić do zaburzeń metabolicznych i problemów z pracą tarczycy.

Warto jednak pamiętać, że zawartość jodu w workoliściu jest bardzo wysoka – dlatego suplementy z tym gloniem należy dawkować ostrożnie i nie przekraczać zalecanych porcji.

Właściwości zdrowotne workoliścia – co mówią badania?

Workoliść członowaty jest jednym z intensywniej badanych gatunków glonów pod kątem potencjału zdrowotnego. Oto, co wynika z dotychczasowych badań:

• Działanie przeciwzapalne – fukoidany zawarte w glonie blokują selektyny i mogą ograniczać intensywność odpowiedzi zapalnej. Badania z udziałem składników makroalg wykazały ich znaczące działanie przeciwzapalne na poziomie cytokin (cząsteczek regulujących odpowiedź immunologiczną).
• Wspieranie gojenia ran – fukoidany wykazują właściwości przyspieszające gojenie tkanek po urazach. Niektórzy badacze rekomendują spożywanie wywarów z brunatnych glonów po poważniejszych urazach.
• Właściwości przeciwzakrzepowe – fukoidan wykazuje aktywność antykoagulacyjną i przeciwzakrzepową (hamuje tworzenie skrzepów krwi).
• Wpływ na metabolizm tłuszczów – fukoksantyna wpływa na aktywność enzymów odpowiedzialnych za metabolizm tłuszczów, co może wspierać procesy spalania tkanki tłuszczowej. W badaniach na myszach wyciąg z Ascophyllum nodosum przyczynił się do zmniejszenia masy ciała i obniżenia poziomu glukozy we krwi.
• Wsparcie mineralizacji kości – fukoksantyna wzmaga aktywność osteogenną, a zawartość wapnia, magnezu i witaminy K sprzyja prawidłowej mineralizacji kości.
• Zdrowie zębów i dziąseł – badania wykazały, że spożycie Ascophyllum nodosum może zmniejszać odkładanie się nalotu na zębach i wspierać zdrowie przyzębia.

Należy podkreślić, że część tych właściwości potwierdzono głównie w badaniach laboratoryjnych lub na zwierzętach – wiele twierdzeń dotyczących zastosowań zdrowotnych wymaga jeszcze dalszych badań klinicznych z udziałem ludzi.

Formy dostępne w suplementach i praktyczne zastosowanie

W suplementach i preparatach zdrowotnych workoliść członowaty dostępny jest przede wszystkim jako wyciąg z workoliścia członowatego – w postaci kapsułek, proszku lub granulatu. Każda z tych form ma nieco inne zastosowanie praktyczne:

• Kapsułki – wygodna forma do codziennej suplementacji; zazwyczaj zaleca się przyjmowanie 1 kapsułki dziennie z posiłkiem.
• Proszek i granulat – można dodawać do koktajli, zup, herbat lub posypywać sałatki. Granulat nadaje potrawom lekko mineralny, umami smak.
• Całe suszone frondy – rzadziej stosowane w celach kulinarnych ze względu na twardą, skórzastą teksturę; czasem dodawane do gotowania w celu wzbogacenia potrawy w minerały (usuwane przed spożyciem).

Workoliść bywa też stosowany zewnętrznie – w kąpielach leczniczych (tzw. thalassotherapy), gdzie ciepła woda aktywuje związki bioaktywne zawarte w glonie.

Podsumowanie – co warto zapamiętać?

Workoliść członowaty to glon o wyjątkowo bogatym składzie – dostarcza jodu, szeregu minerałów, witamin oraz unikalnych polisacharydów (fukoidanów, alginianów, ascophyllanu). Jego najlepiej udokumentowaną właściwością jest dostarczanie jodu niezbędnego do prawidłowej pracy tarczycy. Ze względu na bardzo wysoką zawartość jodu preparaty z workoliścia powinny być stosowane ostrożnie i zgodnie z zaleceniami producenta – nie przekraczaj zalecanej dziennej porcji. Osoby uczulone na jod oraz kobiety w ciąży i karmiące powinny przed suplementacją porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą. Jeśli przyjmujesz leki na tarczycę lub masz zdiagnozowaną chorobę tarczycy, koniecznie skonsultuj stosowanie preparatów z workoliściem ze swoim lekarzem prowadzącym.