Urolityna A

Czym jest urolityna A i skąd się bierze w organizmie?

Urolityna A to postbiotyk – związek wytwarzany przez bakterie jelitowe, a nie pobierany bezpośrednio z jedzenia. Powstaje, gdy mikrobiom przetwarza elagitaniny i kwas elagowy – polifenole obecne m.in. w granatach, orzechach włoskich, migdałach i owocach leśnych². Problem polega na tym, że zdolność do produkcji urolityny A jest silnie zróżnicowana: szacuje się, że znaczna część populacji wytwarza jej bardzo mało lub wcale, zależnie od składu mikrobiomu¹. Dlatego samo jedzenie granatów nie gwarantuje odpowiedniego poziomu UA w organizmie – bezpośrednia suplementacja daje ponad 6-krotnie wyższe stężenie w osoczu niż picie soku z granatu⁸.

Po podaniu doustnym UA wchłania się sprawnie – szczytowe stężenie w osoczu osiąga po 6–8 godzinach, a jej okres półtrwania wynosi 17–22 godziny. Wchłanianie jest proporcjonalne do dawki i nie zależy od spożycia posiłku⁹. Ważne: UA nie zmienia składu mikrobiomu jelitowego – jej działanie jest niezależne od remodeling bakterii¹.

Jak urolityna A „sprząta” mitochondria – mechanizm działania

Mitochondria to komórkowe elektrownie produkujące ATP – główne paliwo dla mięśni, mózgu i serca. Z wiekiem uszkodzone mitochondria gromadzą się w komórkach, bo naturalny proces ich usuwania – mitofagia – zwalnia. To prowadzi do spadku produkcji energii, wzrostu stresu oksydacyjnego i przewlekłego stanu zapalnego, które leżą u podstaw starzenia mięśni i wielu chorób wieku podeszłego¹⁰.

Urolityna A aktywuje mitofagię kilkoma równoległymi szlakami²¹¹:

• Aktywacja AMPK – czujnik energetyczny komórki sygnalizuje deficyt energii i uruchamia mitofagię.
• Hamowanie mTOR – zdjęcie hamulca z autofagii umożliwia usuwanie uszkodzonych organelli.
• Wzrost poziomu PINK1 i Parkin – białka znakują dysfunkcjonalne mitochondria do degradacji.
• Aktywacja ULK1 – napędza tworzenie autofagosomów, które „pakują” uszkodzone mitochondria i dostarczają je do lizosomów.

Równolegle UA pobudza PGC-1α, co stymuluje biogenezę nowych mitochondriów – efektem jest nie tylko usunięcie starych, ale i zastąpienie ich sprawnymi¹¹. Aktywuje też szlak Nrf2, który wzmacnia komórkową obronę antyoksydacyjną, oraz hamuje NF-κB, obniżając produkcję prozapalnych cytokin¹².

Co mówią badania kliniczne o sile i wytrzymałości mięśni?

Najsilniejszych danych dostarcza badanie ATLAS (Singh i wsp., 2022, Cell Reports Medicine) – randomizowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo, z udziałem 88 nieaktywnych fizycznie dorosłych w wieku 40–64 lat z nadwagą. Uczestnicy przyjmowali 500 mg lub 1000 mg UA dziennie przez 4 miesiące⁴:

Drugie kluczowe badanie (Liu i wsp., 2022, JAMA Network Open) objęło starszych dorosłych w wieku 65–90 lat, którzy przyjmowali 1000 mg UA dziennie przez 4 miesiące. W grupie UA wytrzymałość mięśniowa rąk i nóg wzrosła o około 17% wobec zaledwie 2% w grupie placebo. Jednocześnie obniżyły się poziomy acylokarnityn, ceramidów i CRP – biomarkerów stresu metabolicznego⁵.

Najnowszy przegląd systematyczny (MedRxiv, 2025) zidentyfikował 3 badania RCT z łącznie 174 uczestnikami (dawki 500–1000 mg/dobę, czas trwania 8 tygodni – 4 miesiące). Spośród 12 mierzonych parametrów 4 osiągnęły istotność statystyczną na korzyść UA (siła ud, ławka, moment kulszowo-goleniowy, wytrzymałość do zmęczenia), a 7 wykazało nieznamienne trendy poprawy. Dystans 6-minutowego marszu poprawił się o 23 m, jednak wynik nie był statystycznie istotny (95% CI −6 do 52 m, p = 0,12). Masa mięśniowa nie uległa zmianie w jedynym badaniu, które ją mierzyło¹⁴. Autorzy konkludują, że obecne dowody są zachęcające, ale niewystarczające do wydania rekomendacji klinicznych – potrzebne są większe próby¹⁵.

Urolityna A a układ odpornościowy – co pokazuje badanie z Nature Aging?

W 2025 roku w Nature Aging opublikowano wyniki randomizowanego, podwójnie zaślepionego badania z kontrolą placebo (MitoIMMUNE, NCT05735886) z udziałem 50 zdrowych dorosłych w wieku 45–70 lat, którzy przyjmowali 1000 mg UA lub placebo przez 28 dni¹⁶. Wyniki wskazują na szerokie przebudowanie profilu immunologicznego:

• Wzrost odsetka naiwnych limfocytów CD8⁺ o 0,50 punktu procentowego (95% CI 0,16–0,83; p = 0,0437) – sygnatura „młodszego” układu odpornościowego¹⁷.
• Wzrost zdolności CD8⁺ do utleniania kwasów tłuszczowych i aminokwasów o 14,72 pp (p = 0,0061) – korzystna zmiana metabolizmu energetycznego komórek odpornościowych¹⁷.
• Spadek markera wyczerpania limfocytów (TOX) i wzrost markera proliferacji (Ki-67)¹⁸.
• Wzrost liczby komórek NK i nieklasycznych monocytów; monocyty z grupy UA wykazały lepszą fagocytozę bakterii E. coli¹⁹.
• Brak wzrostu prozapalnych cytokin przy spoczynku; po stymulacji komórki CD8⁺ produkowały więcej TNF, co wskazuje na silniejszą odpowiedź przeciwzapalną bez ryzyka nadmiernej aktywacji²⁰.

Autorzy podkreślają, że jest to pierwsze badanie interwencyjne dokumentujące wpływ UA na immunostarzenie u ludzi. Ze względu na małą próbę i krótki czas trwania (28 dni) wyniki wymagają potwierdzenia w większych badaniach⁶.

Dawkowanie urolityny A w badaniach klinicznych

We wszystkich opublikowanych badaniach klinicznych stosowano dawki 500 mg lub 1000 mg dziennie, podawane raz na dobę w kapsułkach. Pierwsze badanie u ludzi (Andreux i wsp., 2019, Nature Metabolism) przetestowało także dawki 250 mg i 2000 mg (jednorazowo) – wszystkie były bezpieczne i dobrze tolerowane²⁶. Czas suplementacji wynosił od 4 tygodni do 4 miesięcy.

Warto wiedzieć, że nie każda dawka działa tak samo. Badanie Andreux i wsp. (2019) wykazało, że 500 mg pobudzało geny mitofagii w biopsjach mięśnia, ale 1000 mg już nie – co sugeruje nieliniową zależność dawka-efekt dla niektórych parametrów²⁷. Z kolei redukcja markerów zapalnych (CRP, TNF-α, IFN-γ) była silniejsza przy 1000 mg²⁸. Nie ma ustalonej oficjalnej dawki zalecanej – producenci suplementów powołują się na dane z badań klinicznych.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Urolityna A wykazała korzystny profil bezpieczeństwa we wszystkich dotychczasowych badaniach klinicznych – nie odnotowano poważnych działań niepożądanych, a parametry wątrobowe, nerkowe i sercowo-naczyniowe pozostawały w normie²⁹. Jedynym możliwie powiązanym z suplementacją zdarzeniem były łagodne bóle mięśni (mialgia)⁷. Mimo to skonsultuj suplementację z lekarzem lub farmaceutą, jeśli:

• Przyjmujesz leki immunosupresyjne (np. po przeszczepie narządu) – UA wpływa na komórki układu odpornościowego i szlaki sygnałowe (AMPK, mTOR), co może modyfikować działanie tych leków.
• Masz chorobę nerek lub wątroby – brak danych dotyczących bezpieczeństwa UA w tych grupach.
• Jesteś w ciąży lub karmisz piersią – nie przeprowadzono badań bezpieczeństwa w tych stanach.
• Leczysz się onkologicznie lub rozważasz UA w kontekście immunoterapii – wstępne dane sugerują interakcję z odpowiedzią immunologiczną, co wymaga nadzoru specjalisty³⁰.
• Masz cukrzycę lub insulinooporność – trwają dopiero badania nad wpływem UA na glikemię; efekt nie jest jeszcze potwierdzony²⁴.
• Zauważysz nasilające się bóle mięśni, żółtaczkę, ciemne zabarwienie moczu lub inne niepokojące objawy po rozpoczęciu suplementacji – przerwij stosowanie i skonsultuj się z lekarzem.

Podsumowując: urolityna A to dobrze przebadana pod kątem bezpieczeństwa substancja, dostępna jako suplement diety. Jeśli zależy Ci na wsparciu sprawności mięśniowej i mitochondrialnej – zwłaszcza po 40.–50. roku życia – warto porozmawiać z farmaceutą lub lekarzem o tym, czy suplementacja może być dla Ciebie odpowiednia. Pamiętaj, że efekty opisane w badaniach dotyczyły osób nieaktywnych fizycznie lub starszych dorosłych, a nie sportowców w pełni sił. Aktywność fizyczna pozostaje najlepiej udowodnionym sposobem na utrzymanie sprawności mięśni – UA może stanowić jej uzupełnienie, nie substytut.