Umeklidynium, aklidyna i tiotropium to leki wziewne łagodzące objawy POChP, różniące się m.in. częstością stosowania i profilem bezpieczeństwa.
Umeklidynium, aklidyna i tiotropium – przegląd porównywanych substancji czynnych
Umeklidynium, aklidyna i tiotropium to substancje czynne stosowane w leczeniu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) u dorosłych pacjentów123. Należą one do tej samej grupy leków – długo działających antagonistów receptorów muskarynowych (LAMA), zwanych też lekami przeciwcholinergicznymi456. Leki te działają rozkurczająco na mięśnie gładkie dróg oddechowych, co prowadzi do rozszerzenia oskrzeli i ułatwia oddychanie.
Wszystkie trzy substancje są podawane wziewnie, co pozwala na szybkie i miejscowe działanie w płucach oraz ogranicza ryzyko działań niepożądanych w innych narządach789. Choć mają wspólne cechy, różnią się między sobą m.in. częstością stosowania, długością działania oraz profilem bezpieczeństwa.
Kiedy stosuje się umeklidynium, aklidynę i tiotropium?
Wskazania do stosowania wszystkich trzech substancji są bardzo podobne – leki te zalecane są do leczenia podtrzymującego POChP u osób dorosłych, by złagodzić objawy takie jak duszność, kaszel czy uczucie „zatkanych” płuc123. Nie są one przeznaczone do leczenia nagłych napadów duszności – w takich sytuacjach stosuje się leki o szybkim początku działania101112.
- Umeklidynium – stosowane raz na dobę, wyłącznie u dorosłych z POChP7.
- Aklidyna – podawana dwa razy na dobę, również wyłącznie u dorosłych z POChP8.
- Tiotropium – najczęściej stosowane raz na dobę, u dorosłych pacjentów z POChP. W przypadku niektórych preparatów (np. Spiriva Respimat) można stosować go także w astmie, ale porównanie dotyczy wskazań do POChP913.
Wszystkie wymienione substancje nie są zalecane do stosowania u dzieci i młodzieży w leczeniu POChP14815. Brakuje wystarczających danych dotyczących ich skuteczności i bezpieczeństwa w tej grupie wiekowej.
Warto zaznaczyć, że substancje te mogą być stosowane w różnych postaciach leków (np. proszek do inhalacji, roztwór do inhalacji), co może wpływać na wygodę stosowania i preferencje pacjenta1617.
Jak działają porównywane substancje czynne?
Wszystkie trzy substancje należą do długo działających leków przeciwcholinergicznych, które hamują działanie acetylocholiny na receptory muskarynowe typu M3 w mięśniach gładkich oskrzeli. Efektem jest rozkurcz mięśni i rozszerzenie oskrzeli, co ułatwia oddychanie456.
- Umeklidynium – charakteryzuje się długim okresem działania, dlatego wystarczy stosować go raz dziennie. Działa już po 5–15 minutach od inhalacji, a efekt utrzymuje się przez 24 godziny18.
- Aklidyna – również działa miejscowo w płucach, ale jest szybciej rozkładana w organizmie, dlatego podaje się ją dwa razy na dobę19.
- Tiotropium – wykazuje bardzo powolną dysocjację od receptorów M3, co zapewnia długotrwały efekt – lek podaje się raz na dobę6.
Pod względem farmakokinetyki (czyli losów leku w organizmie) można zauważyć różnice – aklidyna bardzo szybko się rozkłada i jest wydalana głównie w postaci nieaktywnych metabolitów, co ogranicza ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych19. Umeklidynium i tiotropium również mają ograniczoną biodostępność ogólnoustrojową po inhalacji, ale ich działanie utrzymuje się dłużej1820.
Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice
Podstawowym przeciwwskazaniem dla wszystkich trzech substancji jest nadwrażliwość na substancję czynną lub inne składniki preparatu212223. Dodatkowo, tiotropium jest przeciwwskazane u osób uczulonych na atropinę lub jej pochodne, takie jak ipratropium czy oksytropium23. Aklidyna i umeklidynium nie mają takiego przeciwwskazania.
Wszystkie trzy leki wymagają ostrożności u pacjentów z:
- jaskrą z wąskim kątem przesączania
- rozrostem gruczołu krokowego
- niedrożnością szyi pęcherza moczowego
Przy tych schorzeniach leki przeciwcholinergiczne mogą nasilać objawy242512. U osób z ciężkimi chorobami serca (np. niestabilna choroba wieńcowa, zaburzenia rytmu serca), należy zachować szczególną ostrożność, zwłaszcza przy stosowaniu aklidyny i tiotropium2512.
Wszystkie trzy substancje nie powinny być stosowane u osób z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy, ponieważ zawierają laktozę jako substancję pomocniczą262728.
Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów
Umeklidynium, aklidyna i tiotropium mają podobny profil bezpieczeństwa u osób starszych – nie ma konieczności zmiany dawkowania u pacjentów powyżej 65. roku życia789. Wszystkie trzy substancje nie są zalecane u dzieci i młodzieży w leczeniu POChP14815.
- Ciąża i karmienie piersią: Brakuje danych potwierdzających bezpieczeństwo stosowania umeklidynium, aklidyny i tiotropium u kobiet w ciąży i karmiących piersią. W każdym przypadku lek można zastosować tylko wtedy, gdy korzyści dla matki przeważają nad potencjalnym ryzykiem dla dziecka293031.
- Osoby z zaburzeniami funkcji nerek: U pacjentów z łagodnymi zaburzeniami nerek nie ma konieczności zmiany dawkowania. Przy umiarkowanych lub ciężkich zaburzeniach czynności nerek należy zachować ostrożność, zwłaszcza przy tiotropium – jego stężenie w organizmie może być wyższe, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych789.
- Osoby z zaburzeniami funkcji wątroby: Nie ma konieczności dostosowania dawki w przypadku łagodnych lub umiarkowanych zaburzeń czynności wątroby789. Brakuje jednak danych dotyczących stosowania umeklidynium u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby – w tej sytuacji należy zachować szczególną ostrożność7.
- Prowadzenie pojazdów i obsługa maszyn: Umeklidynium, aklidyna i tiotropium nie wpływają lub mają nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów323334.
Podsumowanie: Leki przeciwcholinergiczne w POChP – najważniejsze różnice i podobieństwa
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Umeklidynium | POChP – leczenie podtrzymujące | Nie zalecane | Możliwe tylko gdy korzyści przeważają nad ryzykiem | Brak przeciwwskazań |
| Aklidyna | POChP – leczenie podtrzymujące | Nie zalecane | Możliwe tylko gdy korzyści przeważają nad ryzykiem | Może wywoływać niewielkie zawroty głowy |
| Tiotropium | POChP – leczenie podtrzymujące (niektóre postaci także astma) | Nie zalecane | Możliwe tylko gdy korzyści przeważają nad ryzykiem | Brak przeciwwskazań, ale może powodować zawroty głowy |













