Ogólne zasady dawkowania szczepionki przeciw ospie prawdziwej (żywa)
Szczepionka przeciw ospie prawdziwej (żywa), określana również jako Vaccinum Variolae (vivum), jest podawana w postaci wstrzyknięcia domięśniowego lub podskórnego. Każda dawka wynosi 0,5 ml i zawiera atenuowanego wirusa ospy wietrznej szczepu Oka/Merck1. Szczepionka dostępna jest w postaci proszku i rozpuszczalnika do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań1.
- Dorośli i młodzież od 13. roku życia: zalecane są dwie dawki szczepionki podawane w odstępie 4–8 tygodni. Jeśli odstęp ten jest dłuższy, drugą dawkę należy podać jak najszybciej2.
- Dzieci od 12 miesięcy do 12 lat: standardowo stosuje się dwie dawki szczepionki. Odstęp między dawkami powinien wynosić co najmniej jeden miesiąc2.
- Dzieci w wieku od 9 do 12 miesięcy: w szczególnych sytuacjach, takich jak wybuch epidemii lub wymogi kalendarza szczepień, możliwe jest rozpoczęcie szczepień już od 9. miesiąca życia. Wtedy konieczne jest podanie drugiej dawki po co najmniej 3 miesiącach2.
- Osoby poniżej 9. miesiąca życia: szczepionka nie powinna być stosowana w tej grupie wiekowej2.
Szczepionka może być również stosowana w profilaktyce poekspozycyjnej, czyli po kontakcie z osobą chorą na ospę wietrzną. Podanie szczepionki w ciągu 3 dni od kontaktu może zapobiec zachorowaniu lub złagodzić przebieg choroby3.
Drogi podania i miejsca wstrzyknięcia
Szczepionka podawana jest domięśniowo (w mięsień) lub podskórnie. U młodszych dzieci preferowane miejsce to przednio-boczna część uda, a u starszych dzieci, młodzieży i dorosłych – mięsień naramienny. U osób z zaburzeniami krzepnięcia krwi zaleca się podawanie szczepionki podskórnie4.
- U dzieci od 9 do 12 miesięcy: druga dawka co najmniej po 3 miesiącach od pierwszej.
- U dzieci od 12 miesięcy do 12 lat: co najmniej 1 miesiąc między dawkami.
- U młodzieży i dorosłych od 13 lat: odstęp 4–8 tygodni.
- W przypadku przekroczenia zalecanego odstępu, drugą dawkę należy podać jak najszybciej.
Szczepionka nie jest zalecana dla dzieci poniżej 9. miesiąca życia2.
Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów
Dzieci i młodzież
- Dzieci poniżej 9 miesięcy: nie zaleca się stosowania szczepionki2.
- Dzieci od 9 do 12 miesięcy: w szczególnych okolicznościach można rozpocząć szczepienia, druga dawka po minimum 3 miesiącach2.
- Dzieci od 12 miesięcy do 12 lat: zalecane są dwie dawki w odstępie co najmniej 1 miesiąca2.
- Dzieci z bezobjawowym zakażeniem wirusem HIV: w wieku od 12 miesięcy do 12 lat z odpowiednim poziomem limfocytów T CD4+ (≥ 25%) – dwie dawki w odstępie 12 tygodni5.
Pacjenci w podeszłym wieku
Brakuje danych dotyczących skuteczności i odpowiedzi immunologicznej na szczepionkę u osób seronegatywnych powyżej 65. roku życia4.
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek i wątroby
W dokumentacji nie podano konieczności modyfikacji dawkowania u osób z niewydolnością nerek lub wątroby. Jednak u pacjentów z obniżoną odpornością szczepienie można rozważyć jedynie wtedy, gdy korzyści przeważają nad ryzykiem i nie występują przeciwwskazania wymienione w ChPL6.
Kobiety w ciąży i karmiące piersią
- Szczepionka jest przeciwwskazana w ciąży. Kobiety powinny unikać zajścia w ciążę przez co najmniej 1 miesiąc po szczepieniu7.
- Informacje o stosowaniu szczepionki u matek karmiących piersią nie są jednoznacznie określone w dokumentacji źródłowej7.
Dawkowanie w zależności od wskazania
Szczepionka może być stosowana zarówno w ramach profilaktyki planowej, jak i po kontakcie z osobą chorą na ospę wietrzną. W przypadku profilaktyki poekspozycyjnej zaleca się podanie szczepionki w ciągu 3 dni od kontaktu, a nawet do 5 dni, choć skuteczność jest wtedy niższa. Schemat dawek nie różni się jednak od standardowego dawkowania3.
Maksymalna dawka dobowa i informacje o przedawkowaniu
Nie określono maksymalnej dawki dobowej dla tej szczepionki. Zgłaszano przypadki przypadkowego podania większej niż zalecana dawki lub zbyt krótkiego odstępu między dawkami. Objawy obejmowały miejscowe reakcje, drażliwość, dolegliwości żołądkowo-jelitowe oraz kaszel, ale nie odnotowano długotrwałych następstw8.
- Nie podawać szczepionki dzieciom poniżej 9. miesiąca życia.
- Unikać szczepienia w czasie ciąży i przez 1 miesiąc przed planowaną ciążą.
- Stosować się do oficjalnych zaleceń dotyczących liczby dawek i odstępów.
- Szczepionkę można podawać domięśniowo lub podskórnie, zależnie od stanu zdrowia pacjenta.
- W razie przypadkowego przedawkowania monitorować stan zdrowia, choć nie stwierdzono trwałych powikłań.
Podsumowanie – dawkowanie szczepionki przeciw ospie prawdziwej (żywa) w różnych grupach pacjentów
| Grupa pacjentów | Schemat dawkowania |
|---|---|
| Dorośli i młodzież (od 13 lat) | 2 dawki w odstępie 4–8 tygodni2 |
| Dzieci 12 miesięcy – 12 lat | 2 dawki w odstępie co najmniej 1 miesiąca2 |
| Dzieci 9–12 miesięcy (w szczególnych sytuacjach) | 2 dawki, druga po co najmniej 3 miesiącach2 |
| Dzieci poniżej 9 miesięcy | Nie zaleca się stosowania2 |
| Dzieci z bezobjawowym HIV (12 miesięcy – 12 lat, CD4+ ≥ 25%) | 2 dawki w odstępie 12 tygodni5 |
| Kobiety w ciąży | Przeciwwskazane7 |
| Osoby w podeszłym wieku (>65 lat) | Brak danych dotyczących skuteczności i odpowiedzi immunologicznej4 |
| Pacjenci z zaburzeniami nerek lub wątroby | Brak konieczności modyfikacji dawki wg dostępnych danych6 |













