Sahadevi

Czym jest sahadevi i skąd pochodzi?

Sahadevi to polska nazwa sanskritu dla rośliny o nazwie naukowej Vernonia cinerea (Less.), należącej do rodziny astrowatych (Asteraceae). W języku angielskim bywa nazywana „purple fleabane”, czyli fiołkowym pchlinkiem. To roczna roślina zielna, dorastająca do 12–75 cm wysokości, szeroko rozpowszechniona w Indiach i Azji Południowo-Wschodniej jako dziko rosnący chwast przydrożny⁶. W tradycyjnej medycynie ajurwedyjskiej wykorzystuje się różne części rośliny – korzeń, liście i całe ziele – a wyciąg z sahadevi bywa stosowany w różnych kulturach do dziś⁷.

Roślina funkcjonuje też pod synonimem Cyanthillium cinereum, który pojawia się w nowszej literaturze botanicznej. Obie nazwy odnoszą się do tego samego gatunku i tych samych właściwości².

Co zawiera sahadevi – skład fitochemiczny

Skład chemiczny sahadevi jest stosunkowo złożony i zależy od części rośliny oraz metody ekstrakcji. Dominującą grupą związków są terpenoidy, a wśród nich szczególnie sesquiterpeny laktonowe – w tym C11-terpen lakton i megastigmana¹. To właśnie tym związkom przypisuje się wiele opisywanych właściwości biologicznych rośliny.

Tradycyjne zastosowania sahadevi w medycynie ludowej

W tradycji ajurwedyjskiej i medycynie ludowej Azji korzeń sahadevi był stosowany przy biegunkach, bólach brzucha, kaszlu, stanach zapalnych i gorączce nawracającej. Przypisywano mu też działanie w chorobach nerek i pęcherza moczowego, a także w bielactwie i zaburzeniach związanych z dosha Vata⁷. Liście i całe ziele używano przy infekcjach dróg oddechowych, problemach trawiennych i chorobach skóry³. Warto jednak pamiętać, że tradycyjne stosowanie nie jest równoznaczne z udowodnionym działaniem klinicznym.

Co mówią badania o właściwościach sahadevi?

Większość dostępnych danych pochodzi z badań laboratoryjnych (in vitro) i na zwierzętach. Brak jest dużych, dobrze zaprojektowanych badań klinicznych u ludzi – to ważne ograniczenie, które należy mieć na uwadze przy ocenie poniższych właściwości.

Działanie przeciwzapalne: Ekstrakty z Vernonia cinerea wykazały działanie przeciwzapalne w modelach zwierzęcych – metanolowy, chloroformowy i eterowy ekstrakt zmniejszały objawy zapalenia u szczurów¹³. Ekstrakt z kwiatów łagodził objawy zapalenia stawów wywołanego adjuwantem w modelu szczurzym¹⁴.

Działanie przeciwdrobnoustrojowe i przeciwgrzybicze: W badaniach in vitro wykazano aktywność przeciwbakteryjną i przeciwgrzybiczą frakcji liściowych¹⁵. Sesquiterpeny laktonowe izolowane z rośliny wykazały aktywność przeciwmalaryczną w warunkach laboratoryjnych¹⁶. Wyniki te nie przekładają się automatycznie na skuteczność u ludzi.

Działanie przeciwutleniające: Ekstrakty z liści wykazały aktywność antyoksydacyjną w testach in vitro¹⁷. Fenolowe składniki rośliny hamowały chemiluminescencję wywołaną przez aktywowane leukocyty¹⁸.

Ochrona wątroby: W badaniu na szczurach narażonych na nikotyną ekstrakt wodny z sahadevi (100 mg/kg/dobę) zmniejszał stan zapalny, odkładanie kolagenu i liczbę komórek Kupffera w wątrobie¹⁹. Podobne efekty ochronne obserwowano w modelu uszkodzenia wątroby tetrachlorkiem węgla²⁰. Są to wyniki z modeli zwierzęcych – ich przełożenie na ludzi wymaga dalszych badań.

Działanie przeciwgorączkowe i przeciwbólowe: Ekstrakty metanolowy i chloroformowy obniżały gorączkę i wykazywały działanie analgetyczne u szczurów²¹.

Potencjał w onkologii (dane wstępne): Sesquiterpeny laktonowe z serii hirsutynolid wykazały cytotoksyczność i indukowały apoptozę w ludzkich komórkach raka jelita grubego (COLO 205) w badaniu in vitro²². Są to wstępne dane laboratoryjne, niepotwierdzające skuteczności u ludzi.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Sahadevi nie jest lekiem zarejestrowanym w Polsce i nie posiada udokumentowanego, klinicznie potwierdzonego profilu bezpieczeństwa u ludzi. Badania toksykologiczne przeprowadzono głównie na zwierzętach i wskazują na stosunkowo niską toksyczność ostrą²³, jednak długoterminowe bezpieczeństwo u ludzi nie zostało ocenione.

Skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą przed zastosowaniem preparatów z sahadevy, jeśli:

• jesteś w ciąży lub karmisz piersią – brak danych o bezpieczeństwie w tych stanach;
• masz chorobę wątroby lub nerek – metabolizm i wydalanie składników rośliny mogą być zaburzone;
• przyjmujesz leki obniżające ciśnienie krwi, leki przeciwcukrzycowe lub leki immunosupresyjne – potencjalne interakcje nie zostały wykluczone;
• masz alergię na rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae) – sahadevi należy do tej samej rodziny co ambrozja czy rumianek i może wywoływać reakcje krzyżowe;
• zauważysz drętwienie języka, suchość w ustach, brak apetytu lub inne niepokojące objawy po zastosowaniu preparatu⁵.

Nigdy nie zastępuj leków przepisanych przez lekarza preparatami ziołowymi bez jego wiedzy i zgody.

Sahadevi to roślina o bogatej historii stosowania i interesującym profilu fitochemicznym. Jeśli interesujesz się suplementami roślinnymi, warto śledzić postępy badań – nauka dopiero zaczyna weryfikować tradycyjne zastosowania tej rośliny w warunkach klinicznych. Na dziś najrozsądniejszym krokiem jest konsultacja z farmaceutą, który pomoże ocenić, czy dany preparat jest odpowiedni w Twoim konkretnym przypadku.