Menu

Surowce roślinne

Róża rdzawa

Róża rdzawa (Rosa rubiginosa) to dziki krzew z rodziny różowatych, którego owoce – czerwone owoce dzikiej róży – należą do najbogatszych roślinnych źródeł witaminy C. Zawierają też witaminy A i E, flawonoidy oraz kwasy tłuszczowe nienasycone, rzadkie jak na owoc. Nasiona rośliny są podstawą oleju z dzikiej róży, stosowanego zewnętrznie na blizny, oparzenia i zmarszczki. Części naziemne zawierają garbniki (taniny) o właściwościach ściągających, tradycyjnie używane przy biegunkach i drobnych stanach zapalnych skóry. Olej z dzikiej róży powinien być stosowany wyłącznie na skórę – nie na błony śluzowe ani doustnie.

Spis treści

Z tego materiału dowiesz się:

Jakie witaminy i związki aktywne zawierają owoce i nasiona róży rdzawej?
Do czego stosuje się olej z dzikiej róży i jak go używać bezpiecznie?
Jakie tradycyjne właściwości przypisuje się kwiatom, owocom i liściom tej rośliny?
Kto powinien zachować ostrożność i kiedy skonsultować się z lekarzem?

Co to jest róża rdzawa i co zawierają jej owoce?

Róża rdzawa (Rosa rubiginosa) to dziki krzew z rodziny różowatych, rosnący naturalnie w Europie. Jej małe, pomarańczowo-czerwone owoce – zwane owocami dzikiej róży lub szupinami – należą do najbogatszych roślinnych źródeł witaminy C⁷. Historycznie, gdy w czasie II wojny światowej dostęp do cytrusów był utrudniony, brytyjski rząd organizował zbiór owoców dzikiej róży właśnie po to, by uzupełnić niedobory tej witaminy w społeczeństwie¹.

Owoce zawierają też witaminę A, witaminę E, flawonoidy i inne związki biologicznie czynne. Co ciekawe, są one niezłym źródłem niezbędnych kwasów tłuszczowych – co jest rzadkością wśród owoców²⁸. Nasiona ukryte w owocach są szczególnie bogate w witaminę E i stanowią surowiec do produkcji oleju z dzikiej róży⁹.

Jak działa i do czego służy olej z dzikiej róży?

Olej z dzikiej róży (olej z róży rdzawej) tłoczony z nasion Rosa rubiginosa jest stosowany zewnętrznie na skórę. Tradycyjnie i w badaniach opisuje się jego zastosowanie przy oparzeniach, bliznach i zmarszczkach²³. Badania z Uniwersytetu Concepción w Chile wskazują na właściwości wspomagające gojenie ran, w tym po zabiegach chirurgicznych i przy oparzeniach¹⁰. Jest też wymieniany jako jeden z naturalnych preparatów używanych w pielęgnacji skóry skłonnej do przebarwień związanych z zaburzeniami melaniny¹¹.

Jak bezpiecznie stosować olej z dzikiej róży:

Stosuj wyłącznie na skórę (naskórek) – nigdy na błony śluzowe, w tym w okolicach intymnych czy w jamie ustnej⁵.
Unikaj kontaktu z oczami.
Nie stosuj doustnie – olej przeznaczony jest tylko do użytku zewnętrznego⁵.
Przed pierwszym użyciem wykonaj test skórny na małym fragmencie skóry – szczególnie jeśli masz skórę wrażliwą lub skłonną do alergii.
Jeśli przyjmujesz leki, skonsultuj się z lekarzem przed wprowadzeniem oleju jako elementu leczenia⁶.

Jakie właściwości mają kwiaty, liście i owoce róży rdzawej?

Kwiaty i owoce róży rdzawej mają tradycyjnie przypisywane działanie łagodnie przeczyszczające (aperient), ściągające (astringent) oraz wspomagające pracę żołądka (stomachic)⁴. Napar z suszonych płatków kwiatowych stosowany był przy bólach głowy i zawrotach głowy; z dodatkiem miodu – jako tonik dla serca i układu nerwowego oraz środek oczyszczający krew². Odwar z płatków stosowano przy owrzodzeniach jamy ustnej².

Liście i łodygi zawierają garbniki (taniny) o właściwościach ściągających. Tradycyjnie używano ich zewnętrznie przy ranach i infekcjach skóry¹². Garbniki obecne w roślinach z rodzaju Rosa stosowane były też pomocniczo przy biegunkach, schorzeniach skóry i oparzeniach słonecznych¹³.

Co mówią badania naukowe o oleju z dzikiej róży?

W badaniu laboratoryjnym (in vitro) przeprowadzonym przez naukowców z wydziału farmacji i farmakologii Uniwersytetu Witwatersrand w Afryce Południowej olej z owoców Rosa rubiginosa wykazał aktywność przeciwbakteryjną wobec Cutibacterium acnes – bakterii odpowiedzialnej za trądzik pospolity¹⁴. W połączeniu z olejkami eterycznymi wykazywał też działanie przeciwzapalne w modelach komórkowych makrofagów, a cytotoksyczność wobec komórek nabłonkowych była niska, co sugeruje korzystny profil bezpieczeństwa dla zastosowań miejscowych¹⁵.

Ważne zastrzeżenie: to badanie prowadzono wyłącznie na komórkach w warunkach laboratoryjnych – nie na ludziach. Wyniki są obiecujące, ale nie potwierdzają jeszcze skuteczności klinicznej oleju z dzikiej róży w leczeniu trądziku u pacjentów.

Skład oleju z dzikiej róży – co go wyróżnia:

Witamina E – naturalny antyoksydant, obecna w nasionach w znacznych ilościach⁹.
Niezbędne kwasy tłuszczowe – rzadko spotykane w owocach w takim stężeniu²⁸.
Związki biologicznie czynne z grupy flawonoidów obecne w surowcu roślinnym².
Olej roślinny bez zapachu, stosowany jako tzw. olej bazowy (carrier oil) w kosmetyce i aromaterapii⁵.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Róża rdzawa i olej z dzikiej róży to surowce roślinne – nie leki. Przed ich zastosowaniem w celach leczniczych skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, szczególnie jeśli przyjmujesz inne leki lub masz przewlekłe choroby⁶. Rośliny lecznicze mogą wchodzić w interakcje z lekami i wywoływać działania niepożądane.

Skontaktuj się ze specjalistą, jeśli:

Po nałożeniu oleju z dzikiej róży na skórę pojawi się zaczerwienienie, świąd, obrzęk lub wysypka – mogą to być objawy reakcji alergicznej.
Stosujesz olej na rozległe oparzenia, głębokie rany lub blizny pooperacyjne – takie przypadki wymagają nadzoru medycznego.
Jesteś w ciąży lub karmisz piersią – bezpieczeństwo stosowania przetworów z róży rdzawej w tych stanach nie zostało potwierdzone w wiarygodnych badaniach klinicznych.
Planujesz podawać przetwory z tej rośliny dzieciom.

Pamiętaj: owoce dzikiej róży w postaci herbatek czy przetworów spożywczych są tradycyjnie uważane za bezpieczne w umiarkowanych ilościach. Jednak w przypadku stosowania jako środek leczniczy – a nie jako zwykły produkt spożywczy – zawsze warto omówić to z farmaceutą lub lekarzem. Olej z dzikiej róży dostępny w aptekach i drogeriach jako kosmetyk stosuj zgodnie z zaleceniami producenta.

Pytania i odpowiedzi

Czym jest olej z dzikiej róży i skąd pochodzi?

Olej z dzikiej róży tłoczony jest z nasion owoców róży rdzawej (Rosa rubiginosa). Nasiona tej rośliny są bogate w witaminę E i niezbędne kwasy tłuszczowe³.

Na co stosuje się olej z róży rdzawej?

Olej z dzikiej róży stosuje się zewnętrznie na skórę – tradycyjnie przy oparzeniach, bliznach i zmarszczkach²³. Badania wskazują też na potencjalne działanie wspomagające gojenie ran po zabiegach chirurgicznych¹⁰.

Czy olej z dzikiej róży można stosować doustnie?

Nie. Olej z dzikiej róży jako olej bazowy (carrier oil) przeznaczony jest wyłącznie do stosowania na skórę. Nie należy go stosować na błony śluzowe, oczy ani doustnie⁵.

Jakie witaminy zawierają owoce róży rdzawej?

Owoce (szupiny) róży rdzawej są wyjątkowo bogatym źródłem witaminy C – jednym z najbogatszych w świecie roślin. Zawierają też witaminę A, witaminę E i flawonoidy¹².

Czy olej z dzikiej róży działa na trądzik?

W badaniu laboratoryjnym (in vitro) olej z Rosa rubiginosa wykazał aktywność przeciwbakteryjną wobec Cutibacterium acnes i działanie przeciwzapalne w modelach komórkowych¹⁴. To obiecujące wyniki, ale badanie prowadzono na komórkach – nie na pacjentach, więc skuteczność kliniczna nie jest jeszcze potwierdzona.

Czy owoce dzikiej róży rdzawej to to samo co dzika róża?

Róża rdzawa (Rosa rubiginosa) to jeden z gatunków dzikiej róży rosnących w Europie. Jej owoce – podobnie jak owoce innych gatunków dzikiej róży – są bogate w witaminę C i od wieków stosowane jako suplement żywieniowy¹⁷.

Jakie działanie mają garbniki zawarte w liściach i łodygach róży rdzawej?

Garbniki (taniny) obecne w liściach i łodygach mają właściwości ściągające – tradycyjnie stosowano je zewnętrznie przy ranach, infekcjach skóry oraz pomocniczo przy biegunkach i oparzeniach słonecznych¹²¹³.

Czy kwiaty róży rdzawej mają właściwości lecznicze?

Tradycyjna ziołolecznictwo przypisuje kwiatom działanie łagodnie przeczyszczające, ściągające i wspomagające trawienie. Napar z suszonych płatków stosowany był przy bólach głowy i zawrotach głowy, a odwar – przy owrzodzeniach jamy ustnej².

Czy olej z dzikiej róży może powodować reakcję alergiczną?

Jak każdy olej roślinny, może wywołać reakcję alergiczną u osób wrażliwych. Przed pierwszym użyciem warto wykonać test skórny na małym fragmencie skóry. W razie pojawienia się zaczerwienienia, świądu lub obrzęku należy przerwać stosowanie i skonsultować się z lekarzem⁶.

Czy olej z dzikiej róży jest bezpieczny dla kobiet w ciąży?

Bezpieczeństwo stosowania oleju z Rosa rubiginosa w ciąży i podczas karmienia piersią nie zostało potwierdzone w wiarygodnych badaniach klinicznych. Przed zastosowaniem jakichkolwiek przetworów z tej rośliny w celach leczniczych w tych stanach należy skonsultować się z lekarzem⁶.

Róża rdzawa w historii – witamina C w czasach wojennych

Podczas II wojny światowej, gdy Wielka Brytania straciła dostęp do cytrusów, rząd brytyjski zorganizował masowy zbiór owoców dzikiej róży rosnącej w żywopłotach. Owoce te – w tym szupiny Rosa rubiginosa – są jednymi z najbogatszych roślinnych źródeł witaminy C w naturze¹. Syrop z owoców dzikiej róży trafił wtedy do milionów brytyjskich dzieci jako substytut soku cytrusowego. To jeden z nielicznych przypadków w historii, gdy roślina dziko rosnąca odegrała kluczową rolę w programie zdrowia publicznego całego kraju.

Olej z dzikiej róży – czym jest „carrier oil"?

Olej z dzikiej róży należy do tzw. olejów bazowych (carrier oils) – tłustych olejów roślinnych, które służą jako nośnik dla olejków eterycznych w kosmetyce i aromaterapii. W odróżnieniu od olejków eterycznych nie paruje i nie ma intensywnego zapachu⁵. Dzięki zawartości witaminy E i niezbędnych kwasów tłuszczowych jest chętnie stosowany w kremach, serum i preparatach do pielęgnacji skóry dojrzałej, suchej i skłonnej do blizn²³. Pamiętaj jednak, że jako olej bazowy stosuje się go wyłącznie na skórę – nigdy na błony śluzowe ani doustnie.