Reklama

Pleryksafor, filgrastym i pegfilgrastym to substancje wspierające mobilizację komórek krwiotwórczych. Różnią się mechanizmem działania, wskazaniami i bezpieczeństwem w szczególnych grupach pacjentów.

Porównywane substancje czynne – podstawowe informacje

Pleryksafor, filgrastym oraz pegfilgrastym to substancje czynne wykorzystywane w hematologii i onkologii, przede wszystkim w celu mobilizacji komórek krwiotwórczych przed ich pobraniem i przeszczepieniem123.

  • Pleryksafor jest stosowany w połączeniu z czynnikiem wzrostu kolonii granulocytów (G-CSF), aby zwiększyć liczbę krążących komórek macierzystych we krwi1.
  • Filgrastym to rekombinowany czynnik wzrostu kolonii granulocytów (G-CSF), który stymuluje produkcję i uwalnianie neutrofilów oraz komórek progenitorowych2.
  • Pegfilgrastym to zmodyfikowana postać filgrastymu, o wydłużonym działaniu, dzięki czemu można go podawać rzadziej3.

Wszystkie te substancje należą do leków immunostymulujących, wspierających organizm podczas leczenia onkologicznego lub w trakcie przygotowań do przeszczepu szpiku czy komórek macierzystych456.

Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się daną substancję?

Pleryksafor, filgrastym i pegfilgrastym mają zbliżone, ale nie identyczne zastosowania.

  • Pleryksafor jest stosowany przede wszystkim w sytuacji, gdy mobilizacja komórek macierzystych za pomocą samego G-CSF jest niewystarczająca. Dotyczy to dorosłych z chłoniakiem lub szpiczakiem mnogim, a także dzieci z chłoniakiem lub złośliwymi guzami litymi, u których przewiduje się trudności z mobilizacją komórek lub już wcześniej nie udało się uzyskać odpowiedniej liczby komórek do przeszczepienia1.
  • Filgrastym stosuje się szeroko do mobilizacji komórek progenitorowych krwi obwodowej zarówno u dorosłych, jak i dzieci, a także do skracania czasu neutropenii i zmniejszania ryzyka gorączki neutropenicznej podczas chemioterapii. Jest także wykorzystywany w leczeniu ciężkich, przewlekłych neutropenii oraz u pacjentów z zakażeniem HIV27.
  • Pegfilgrastym służy głównie do skracania czasu trwania neutropenii i zmniejszenia częstości gorączki neutropenicznej u dorosłych leczonych chemioterapią cytotoksyczną, ale nie jest zalecany do mobilizacji komórek macierzystych do przeszczepu3.

Pleryksafor jest wybierany, gdy inne metody mobilizacji są niewystarczające, natomiast filgrastym może być stosowany w szerokim zakresie wskazań, zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Pegfilgrastym ogranicza się głównie do dorosłych i nie jest rekomendowany do mobilizacji komórek do przeszczepu.

Mechanizm działania i wpływ na organizm

Mechanizmy działania tych substancji są zbliżone w zakresie efektu końcowego – zwiększenia liczby komórek krwiotwórczych, jednak różnią się sposobem, w jaki ten efekt osiągają.

  • Pleryksafor blokuje receptor CXCR4 na komórkach macierzystych, co powoduje ich uwolnienie z szpiku do krwi, szczególnie skutecznie w połączeniu z G-CSF4.
  • Filgrastym jest rekombinowanym czynnikiem wzrostu, który pobudza produkcję i uwalnianie neutrofili oraz komórek progenitorowych ze szpiku kostnego5.
  • Pegfilgrastym działa identycznie jak filgrastym, lecz jego efekt utrzymuje się dłużej dzięki specjalnej modyfikacji cząsteczki, co pozwala na rzadsze podawanie6.

Pleryksafor stosuje się wyłącznie podskórnie, podobnie jak pegfilgrastym, natomiast filgrastym może być podawany zarówno podskórnie, jak i dożylnie8910.

Właściwości farmakokinetyczne – różnice w czasie działania

  • Pleryksafor wchłania się szybko po podaniu podskórnym, a jego działanie jest stosunkowo krótkie11.
  • Filgrastym działa przez kilka do kilkunastu godzin, dlatego wymaga codziennego podawania12.
  • Pegfilgrastym utrzymuje się w organizmie dłużej i wystarczy jedno podanie na cykl chemioterapii13.
Ważne: Pleryksafor jest stosowany głównie w przypadkach, gdy standardowa mobilizacja komórek macierzystych za pomocą G-CSF (filgrastym lub pegfilgrastym) nie przynosi oczekiwanych efektów. Decyzja o jego użyciu zależy od wcześniejszej reakcji organizmu na mobilizację oraz rodzaju nowotworu. Filgrastym można stosować zarówno u dzieci, jak i dorosłych, w wielu różnych wskazaniach, natomiast pegfilgrastym najczęściej ogranicza się do dorosłych pacjentów leczonych chemioterapią123.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co je różni?

Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane w przypadku nadwrażliwości na którykolwiek składnik preparatu141516. Jednak istnieją różnice w zakresie innych przeciwwskazań i zaleceń ostrożności:

  • Pleryksafor nie powinien być stosowany u pacjentów z białaczką, ponieważ może powodować uwolnienie komórek nowotworowych do krwi17.
  • Filgrastym i pegfilgrastym nie są zalecane u osób z zespołem mielodysplastycznym czy przewlekłą białaczką szpikową, a także u pacjentów, u których rozwinęła się białaczka podczas leczenia przewlekłych neutropenii1819.
  • Wszystkie substancje mogą wywołać reakcje alergiczne, w tym ciężkie reakcje anafilaktyczne201821.
  • Wspólne jest także ryzyko powiększenia i (rzadko) pęknięcia śledziony, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu222324.
  • Przy filgrastymie i pegfilgrastymie zwraca się uwagę na ryzyko zespołu przesiąkania włośniczek oraz powikłań ze strony nerek, szczególnie u osób z istniejącymi chorobami tych narządów2526.

W przypadku dzieci, filgrastym jest szeroko stosowany i ma potwierdzone bezpieczeństwo, natomiast dla pegfilgrastymu i pleryksaforu dane są bardziej ograniczone272810.

Bezpieczeństwo w szczególnych grupach pacjentów

Stosowanie pleryksaforu, filgrastymu i pegfilgrastymu u osób z zaburzeniami czynności nerek, wątroby, u kobiet w ciąży, karmiących piersią oraz u dzieci i kierowców różni się w zależności od substancji:

  • Pleryksafor wymaga zmniejszenia dawki u osób z umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek; nie zaleca się jego stosowania w ciąży, a podczas leczenia należy przerwać karmienie piersią2930.
  • Filgrastym i pegfilgrastym nie wymagają zmiany dawkowania u osób z niewydolnością nerek lub wątroby, ale nie są zalecane w ciąży i karmieniu piersią, ponieważ nie ma wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa2831.
  • Filgrastym jest dobrze przebadany u dzieci i może być stosowany w tej grupie wiekowej, natomiast pegfilgrastym nie jest zalecany u dzieci z powodu braku danych2810.
  • Wszystkie te leki mogą wywoływać zawroty głowy, dlatego zaleca się ostrożność podczas prowadzenia pojazdów, szczególnie po podaniu pleryksaforu i filgrastymu323334.
Warto wiedzieć: U dzieci i młodzieży filgrastym oraz pleryksafor mają udowodnioną skuteczność i bezpieczeństwo, przy czym pleryksafor stosuje się raczej w sytuacjach, gdy inne metody mobilizacji komórek nie dają efektu. Pegfilgrastym nie jest rutynowo zalecany u dzieci, a jego zastosowanie w tej grupie wiekowej wymaga indywidualnej decyzji lekarza. Kobiety w ciąży nie powinny przyjmować tych leków, a podczas stosowania należy przerwać karmienie piersią303531.

Podsumowanie – różnice i podobieństwa w mobilizacji komórek krwiotwórczych

Poniższa tabela przedstawia najważniejsze różnice i podobieństwa między pleryksaforem, filgrastymem a pegfilgrastymem:

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Pleryksafor Mobilizacja komórek macierzystych u dorosłych i dzieci (trudności z mobilizacją) Od 1. roku życia Nie zaleca się Zalecana ostrożność
Filgrastym Mobilizacja komórek progenitorowych, skracanie neutropenii, leczenie ciężkiej neutropenii Można stosować Nie zaleca się Zalecana ostrożność
Pegfilgrastym Profilaktyka neutropenii u dorosłych w chemioterapii Nie zaleca się (brak danych) Nie zaleca się Brak przeciwwskazań, ale należy zachować ostrożność

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się pleryksafor od filgrastymu?

Pleryksafor blokuje receptor CXCR4 i uwalnia komórki macierzyste ze szpiku, a filgrastym pobudza produkcję i uwalnianie neutrofilów i komórek progenitorowych ze szpiku.12

Kiedy stosuje się pleryksafor, a kiedy filgrastym lub pegfilgrastym?

Pleryksafor stosuje się, gdy sama mobilizacja G-CSF jest niewystarczająca. Filgrastym i pegfilgrastym służą do profilaktyki i leczenia neutropenii oraz mobilizacji komórek do przeszczepu.345

Czy te leki można stosować u dzieci?

Filgrastym i pleryksafor można stosować u dzieci, natomiast pegfilgrastym nie jest rutynowo zalecany w tej grupie wiekowej.678

Czy te leki są bezpieczne w ciąży i podczas karmienia piersią?

Nie zaleca się stosowania pleryksaforu, filgrastymu ani pegfilgrastymu w ciąży ani podczas karmienia piersią z powodu braku danych o bezpieczeństwie.91011

Reklama
Reklama