Paroksetyna, cytalopram i escytalopram to leki z grupy SSRI, stosowane w leczeniu depresji i zaburzeń lękowych. Różnią się wskazaniami, dawkowaniem oraz bezpieczeństwem u dzieci, kobiet w ciąży i osób starszych.
Paroksetyna, cytalopram i escytalopram – co je łączy?
Paroksetyna, cytalopram i escytalopram to leki należące do grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). Oznacza to, że ich głównym zadaniem jest zwiększanie ilości serotoniny w mózgu, co przekłada się na poprawę nastroju i zmniejszenie objawów lękowych123. Wszystkie te substancje wykazują działanie przeciwdepresyjne oraz pomagają w leczeniu różnych zaburzeń lękowych, a ich stosowanie jest powszechne zarówno w terapii doraźnej, jak i długotrwałej. Leki te różnią się jednak między sobą pod względem wskazań, dawkowania oraz bezpieczeństwa stosowania w wybranych grupach pacjentów.
Wskazania do stosowania – kiedy stosuje się poszczególne leki?
Wszystkie trzy substancje są stosowane w leczeniu depresji oraz zaburzeń lękowych, jednak zakres ich zastosowań jest różny:
- Paroksetyna jest wskazana w leczeniu ciężkiej depresji, zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych (OCD), zaburzenia lękowego z napadami lęku (z agorafobią lub bez), fobii społecznej, zaburzenia lękowego uogólnionego oraz zaburzenia stresowego pourazowego45.
- Cytalopram stosuje się w leczeniu depresji oraz zaburzenia lękowego z napadami lęku, a także w profilaktyce nawrotów depresji67.
- Escytalopram ma szerokie zastosowanie: leczy epizody ciężkiej depresji, lęk napadowy z agorafobią lub bez, fobię społeczną, zaburzenie lękowe uogólnione i zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne89.
Wszystkie leki są dostępne w postaci tabletek podawanych doustnie i zazwyczaj przyjmuje się je raz na dobę, często rano i z posiłkiem10113.
Warto zwrócić uwagę, że paroksetyna jest lekiem o najszerszych wskazaniach spośród omawianych, szczególnie w zakresie zaburzeń lękowych i OCD4. Cytalopram i escytalopram są z kolei częściej wybierane w leczeniu depresji i lęku napadowego68.
Mechanizm działania i różnice farmakokinetyczne
Wszystkie trzy leki należą do SSRI, a więc działają poprzez hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny, co skutkuje wzrostem jej poziomu w mózgu123. Mimo tej wspólnej cechy, istnieją między nimi pewne różnice:
- Paroksetyna jest silnym i selektywnym inhibitorem wychwytu serotoniny, ma niewielkie powinowactwo do innych receptorów, a jej metabolity nie mają istotnego wpływu na efekt terapeutyczny1.
- Cytalopram także silnie i wybiórczo hamuje wychwyt serotoniny, ale w odróżnieniu od paroksetyny jest uważany za lek o nieco łagodniejszym profilu działania na inne układy neuroprzekaźników2.
- Escytalopram jest aktywnym izomerem cytalopramu, działa bardzo selektywnie i jest uznawany za jeden z najczystszych SSRI, co może przekładać się na mniejsze ryzyko działań niepożądanych związanych z innymi neuroprzekaźnikami3.
Wszystkie leki są dobrze wchłaniane z przewodu pokarmowego i mają długi okres półtrwania (zwykle około doby), co pozwala na przyjmowanie ich raz na dobę12133. Paroksetyna charakteryzuje się nieliniową farmakokinetyką, co oznacza, że przy zwiększaniu dawki jej stężenie w organizmie może rosnąć szybciej niż proporcjonalnie do podanej ilości leku12. Cytalopram i escytalopram mają farmakokinetykę liniową133.
Przeciwwskazania i środki ostrożności
Wszystkie omawiane leki mają podobne przeciwwskazania:
- Nadwrażliwość na substancję czynną.
- Jednoczesne stosowanie z inhibitorami MAO (inhibitory monoaminooksydazy)141516.
- Stosowanie z niektórymi lekami przeciwpsychotycznymi, takimi jak pimozyd lub tiorydazyna, ze względu na ryzyko wydłużenia odstępu QT w EKG171516.
Wszystkie leki mogą być niebezpieczne u osób z zaburzeniami rytmu serca, wydłużonym odstępem QT, a także u osób przyjmujących inne leki wydłużające QT141516. Paroksetyna i cytalopram są przeciwwskazane u dzieci i młodzieży, ponieważ zwiększają ryzyko zachowań samobójczych i wrogości oraz nie wykazano ich skuteczności w tej grupie wiekowej1819.
Wszystkie te leki należy stosować ostrożnie u osób z padaczką, cukrzycą, chorobami wątroby i nerek oraz u osób starszych202122. Leki te mogą także powodować hiponatremię (obniżenie stężenia sodu we krwi), zwłaszcza u osób w podeszłym wieku23243.
Ważnym zagrożeniem jest możliwość wystąpienia tzw. zespołu serotoninowego, zwłaszcza przy łączeniu tych leków z innymi substancjami wpływającymi na serotoninę (np. tramadol, tryptany, lit, niektóre leki przeciwmigrenowe, ziele dziurawca)25263.
- Wszystkie trzy leki nie powinny być stosowane u dzieci i młodzieży ze względu na ryzyko wystąpienia zachowań samobójczych i brak potwierdzonej skuteczności181922.
- W ciąży paroksetyna może zwiększać ryzyko wad serca u dziecka, dlatego zaleca się jej stosowanie tylko wtedy, gdy korzyści przewyższają ryzyko. Cytalopram i escytalopram mogą być rozważane w ciąży, ale także wymagają ostrożności27283.
- Podczas karmienia piersią paroksetyna przenika do mleka, ale jej stężenie u niemowląt jest zazwyczaj niewielkie29303.
- Wszystkie leki mogą mieć wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów, zwłaszcza na początku leczenia lub przy zmianie dawki. Pacjenci powinni zachować ostrożność do czasu, aż upewnią się, jak lek na nich działa31323.
Stosowanie u pacjentów z chorobami nerek, wątroby i w podeszłym wieku
W przypadku wszystkich trzech leków należy zachować ostrożność u osób z niewydolnością nerek lub wątroby. Dawki powinny być dostosowane indywidualnie i zwykle są niższe niż u osób zdrowych202122. W grupie pacjentów w podeszłym wieku zaleca się rozpoczynanie leczenia od niższych dawek i nieprzekraczanie określonej dawki maksymalnej (np. dla paroksetyny i cytalopramu maksymalnie 20 mg na dobę, dla escytalopramu 10 mg na dobę)201122.
Porównanie najważniejszych cech – tabela
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Paroksetyna | Depresja, OCD, lęk napadowy, fobia społeczna, lęk uogólniony, PTSD | Nie zaleca się | Może zwiększać ryzyko wad serca, stosować tylko w razie konieczności | Zaleca się ostrożność |
| Cytalopram | Depresja, lęk napadowy | Nie zaleca się | Możliwe stosowanie w razie konieczności | Może wpływać na sprawność, ostrożność |
| Escytalopram | Depresja, lęk napadowy, fobia społeczna, lęk uogólniony, OCD | Nie zaleca się | Stosować tylko jeśli korzyści przewyższają ryzyko | Może wpływać na sprawność, ostrożność |
Źródła: Charakterystyki Produktów Leczniczych468.
Podsumowanie – paroksetyna i podobne leki: co wybrać?
Paroksetyna, cytalopram i escytalopram to leki o udowodnionej skuteczności w leczeniu depresji i zaburzeń lękowych. Ich wybór zależy od rodzaju zaburzenia, wieku pacjenta, chorób współistniejących oraz indywidualnej tolerancji leku. Paroksetyna wyróżnia się szerokim zakresem wskazań i silnym działaniem przeciwlękowym, ale częściej niż cytalopram czy escytalopram jest związana z objawami odstawienia i niepożądanymi skutkami u dzieci oraz w ciąży2728. Cytalopram i escytalopram mają nieco łagodniejszy profil działań niepożądanych, ale również wymagają ostrożności u osób z chorobami serca oraz u kobiet w ciąży283. W każdym przypadku o wyborze odpowiedniego leku powinien decydować lekarz, biorąc pod uwagę indywidualne potrzeby i sytuację zdrowotną pacjenta10113.

















