Migdałowiec zwyczajny

Czym jest migdałowiec zwyczajny i jakie ma formy?

Migdałowiec zwyczajny (Prunus amygdalus, dawniej Prunus dulcis) to drzewo z rodziny różowatych, którego nasiona – migdały – są stosowane zarówno jako żywność, jak i surowiec do preparatów prozdrowotnych⁸. W aptekach i sklepach ze zdrową żywnością można znaleźć różne formy tej rośliny: surowe migdały, migdały prażone, olej migdałowy, wyciąg z migdałów, wyciąg z łupin migdałów słodkich, a także pył z łupin. Każda z tych postaci może mieć nieco inny profil składników aktywnych – szczególnie bogata w polifenole i przeciwutleniacze jest skórka nasienia⁹.

Ważne jest rozróżnienie między dwiema odmianami: migdałem słodkim (Prunus amygdalus var. dulcis) – bezpiecznym do spożycia – a migdałem gorzkim (Prunus amygdalus var. amara), który zawiera glikozyd cyjanogenny amygdalinę⁶. Olej z gorzkiego migdału bywa stosowany po specjalnej obróbce usuwającej cyjanki, jednak nieprzetworzone nasiona odmiany gorzkiej nie nadają się do spożycia.

Co zawierają migdały – skład aktywny i wartości odżywcze

Nasiono migdałowca jest prawdziwą skarbnicą składników bioaktywnych. Około 44–49% masy suchego ziarna to olej, w którym dominuje kwas oleinowy (jednonienasycony, omega-9) – stanowi on 62–76% składu tłuszczu, a kwas linolowy (wielonienasycony, omega-6) kolejne 15–29%¹⁰¹¹. To proporcje korzystne dla układu sercowo-naczyniowego.

Spośród witamin na czoło wysuwa się witamina E w postaci α-tokoferolu – w 28 g migdałów znajduje się ok. 7,26 mg, co pokrywa około połowy dziennego zapotrzebowania dorosłego człowieka¹. Stężenie α-tokoferolu w jądrach różnych odmian waha się od 85 do nawet 840 mg/kg¹². Obecna jest też witamina K (ok. 38 mg/kg) oraz śladowe ilości δ-tokoferolu¹³.

Migdały są też cennym źródłem magnezu (76,5 mg/28 g) i wapnia (76,3 mg/28 g) – minerałów istotnych dla kości, mięśni i regulacji glikemii¹⁴. Wśród aminokwasów wyróżnia się arginina (2,46 g/100 g), leucyna i fenyloalanina¹⁵.

Jak migdały mogą wpływać na zdrowie serca i cholesterol?

Migdały zawierają tłuszcze nienasycone, które – zgodnie z opinią American Heart Association – mogą poprawiać status cholesterolowy krwi¹⁸. Badanie z 2005 roku wykazało, że spożywanie migdałów może podnosić stężenie witaminy E w osoczu i obniżać całkowity poziom cholesterolu, natomiast przegląd z 2018 roku sugeruje, że składniki migdałów mogą pomagać w utrzymaniu lub wzroście frakcji HDL (tzw. dobrego cholesterolu)¹⁸. Badacze zalecają spożywanie ok. 45 g migdałów dziennie dla ochrony zdrowia serca.

W badaniu z 2014 roku migdały istotnie zwiększały krążące antyoksydanty, obniżały ciśnienie krwi i poprawiały przepływ krwi – efekty przypisywano witaminie E, zdrowym tłuszczom, błonnikowi i flawonoidom¹⁹. Fitosterole zawarte w migdałach – przede wszystkim β-sitosterol (ok. 130 mg/100 g) – mogą dodatkowo przyczyniać się do obniżenia wchłaniania cholesterolu w jelitach²⁰.

Czy migdały pomagają przy cukrzycy i kontroli cukru we krwi?

Magnez zawarty w migdałach (76,5 mg/28 g) ma znaczenie dla wrażliwości na insulinę – jego niedobór jest częsty u osób z cukrzycą typu 2 i wiąże się z insulinoopornością²¹. W badaniu klinicznym z 2011 roku 20 uczestników z cukrzycą typu 2 spożywało 60 g migdałów dziennie przez 12 tygodni, co przyniosło poprawę zarówno w zakresie glikemii, jak i profilu lipidowego²¹. Inne badanie wykazało, że spożycie migdałów do posiłku obniżało poposiłkowy poziom glukozy, a przewlekłe stosowanie zmniejszało hemoglobinę glikowaną (HbA1c) u pacjentów z dobrze kontrolowaną cukrzycą typu 2²².

Błonnik nierozpuszczalny zawarty w skórce migdałów spowalnia wchłanianie cukrów i może przyczyniać się do regulacji poziomu glukozy we krwi²³. Warto jednak pamiętać, że migdały są uzupełnieniem – nie zamiennikiem – leczenia cukrzycy.

Gorzkie migdały i amygdalina – realne zagrożenie

Gorzkie migdały (Prunus amygdalus var. amara) zawierają amygdalinę – glikozyd cyjanogenny, który po spożyciu rozkłada się w organizmie do toksycznego kwasu pruskiego (cyjanowodoru, HCN)⁶. Kwas ten hamuje oddychanie komórkowe, spowalnia ośrodkowy układ nerwowy i może powodować poważne trudności z oddychaniem, a nawet śmierć²⁶. Doustne spożycie nieprzetworzonych gorzkch migdałów jest uznawane za niebezpieczne dla zdrowia i życia.

Amygdalina (znana też jako laetril) była historycznie badana jako potencjalny środek przeciwnowotworowy, jednak badania kliniczne – w tym przegląd Cochrane – nie wykazały skuteczności, a odnotowano przypadki zatruć²⁷. Olej z gorzkiego migdału po odpowiedniej obróbce (usunięcie cyjanków) może być stosowany zewnętrznie do aromatyzowania i celów kosmetycznych, ale nie doustnie²⁸.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Migdały słodkie w ilościach spożywczych są ogólnie bezpieczne. Jednak w pewnych sytuacjach konieczna jest konsultacja z lekarzem lub farmaceutą przed zwiększeniem spożycia lub sięgnięciem po preparaty z wyciągiem migdałowca:

• Alergia na orzechy lub migdały – migdały mogą wywoływać reakcje alergiczne; przy objawach takich jak pokrzywka, obrzęk, duszność po spożyciu należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem⁷.
• Zespół jelita drażliwego (IBS) – duże ilości migdałów mogą nasilać ból brzucha i biegunkę u osób z IBS⁷.
• Skłonność do kamieni nerkowych – spożywanie dużych ilości mleka migdałowego wiązało się z problemami pęcherzowymi i nerkowymi u dzieci z predyspozycją do kamicy; przy tej grupie ryzyka zalecana jest ostrożność⁷.
• Ciąża i karmienie piersią – migdały w ilościach spożywczych są bezpieczne, jednak stosowanie preparatów leczniczych w wyższych dawkach nie ma wystarczającego potwierdzenia bezpieczeństwa; zaleca się pozostanie przy zwykłych porcjach pokarmowych⁷.
• Planowana operacja – jeśli stosujesz preparaty z gorzkiego migdału (co jest odradzane), odstawiaj je co najmniej 2 tygodnie przed zabiegiem ze względu na ryzyko interakcji z anestetykami i lekami uspokajającymi²⁹.
• Leki uspokajające i depresanty OUN – przetwory z gorzkiego migdału (nie słodkiego) mogą nasilać działanie leków sedatywnych, benzodiazepinów, barbituranów i środków do znieczulenia ogólnego, prowadząc do nadmiernej senności i problemów z oddychaniem³⁰.
• Skórne objawy po oleju migdałowym – przy stosowaniu zewnętrznym oleju migdałowego mogą pojawić się świąd lub zaczerwienienie; w takim przypadku należy przerwać stosowanie i skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą⁷.

Migdały to wartościowy element diety, a ich regularne spożywanie – ok. 45–60 g dziennie – wiąże się z potencjalnymi korzyściami dla serca i metabolizmu glukozy. Pamiętaj, by kupować migdały słodkie (nie gorzkie), przechowywać je w suchym, chłodnym miejscu i nie przekraczać rozsądnych ilości. Jeśli masz wątpliwości co do formy lub dawki preparatu, zapytaj farmaceutę – pomoże dobrać odpowiedni produkt do Twoich potrzeb.