Liść przywrotnika

Czym jest przywrotnik pospolity i co go wyróżnia?

Przywrotnik pospolity (Alchemilla vulgaris L.) to wieloletnia roślina zielna z rodziny różowatych, powszechnie spotykana w Polsce na łąkach, pastwiskach i przydrożach. W medycynie ludowej krąży pod kilkoma nazwami – lwia łapa, gojnik czy ziele Matki Boskiej. Ta ostatnia nazwa nieprzypadkowo kojarzy się z kobiecymi dolegliwościami, bo właśnie w tym obszarze przywrotnik ma najdłuższą tradycję stosowania.

Surowcem leczniczym jest kwitnące ziele (Herba Alchemillae), zbierane podczas kwitnienia – wtedy zawartość garbników jest najwyższa. W liściach osiąga ona nawet 15%, w kwiatach i zielu 12–13%. To właśnie ta wysoka koncentracja substancji czynnych decyduje o szerokim spektrum działania rośliny.

Co zawiera ziele przywrotnika – skład chemiczny

Za właściwości zdrowotne przywrotnika odpowiada bogaty zestaw związków aktywnych biologicznie:

• Garbniki elagowe (agrimonina, pedunkulagina, lewigatyna) – stanowią trzon działania ściągającego i przeciwzapalnego rośliny.
• Kwasy fenolowe (elagowy, chlorogenowy, galusowy, salicylowy) – wzmacniają działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne.
• Flawonoidy (kwercetyna i jej pochodne, rutyna, leukocyjanidyny) – odpowiadają za uszczelnianie naczyń krwionośnych i ochronę przed stresem oksydacyjnym.
• Witamina C – w suchej masie ziela jej zawartość przekracza 200 mg/100 g.
• Fitosterole i węglowodany – uzupełniają profil aktywności biologicznej rośliny.

Ta kompozycja sprawia, że przywrotnik działa wielokierunkowo – ściągająco, przeciwzapalnie, przeciwdrobnoustrojowo, antyoksydacyjnie, moczopędnie i przeciwkrwotocznie.

Na co pomaga ziele przywrotnika? Zastosowanie

Przywrotnik pospolity ma szerokie zastosowanie zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne. Oto najważniejsze obszary, w których wykazuje udokumentowane działanie:

Dolegliwości żołądkowo-jelitowe:

• Biegunki i luźne stolce – działanie ściągające garbników na błony śluzowe jelit przynosi szybką ulgę.
• Niestrawność, wzdęcia, podrażnienie żołądka i jelit – przywrotnik wspomaga trawienie i łagodzi stany zapalne śluzówki.
• Zatrucia pokarmowe – tradycyjnie stosowany jako środek wspomagający powrót do równowagi układu pokarmowego.

Dolegliwości kobiece:

• Bolesne i obfite miesiączki – flawonoidy i garbniki zmniejszają intensywność krwawień i łagodzą ból.
• Zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS) – ziele tradycyjnie stosowane w łagodzeniu wahań nastroju i dyskomfortu.
• Dolegliwości menopauzalne – uderzenia gorąca, nadmierne poty, bóle głowy, wahania nastroju; przywrotnik łagodzi te objawy, co przypisuje się jego wpływowi na naczynia krwionośne.

Zastosowanie zewnętrzne:

• Rany, otarcia, oparzenia – okłady z odwaru przyspieszają gojenie i zapobiegają infekcjom.
• Trądzik, egzema, łuszczyca – przemywanie naparem zmniejsza stany zapalne i wysusza zmiany skórne.
• Stany zapalne jamy ustnej i gardła – płukanki łagodzą afty, paradontozę i podrażnienia gardła.
• Hemoroidy i żylaki – okłady z odwaru działają ściągająco i przeciwkrwotocznie.

Co mówią badania naukowe o przywrotniku?

Przywrotnik pospolity jest przedmiotem licznych badań in vitro i na modelach zwierzęcych. Wyniki są obiecujące, choć badań klinicznych na ludziach jest wciąż stosunkowo niewiele.

W testach przeciwzapalnych ekstrakt z przywrotnika wykazał silną zdolność hamowania 15-lipooksygenazy – enzymu odpowiedzialnego za produkcję mediatorów stanu zapalnego. Jego aktywność była porównywalna z ekstraktami z wiązówki błotnej i rozmarynu, a lepsza od kilkunastu innych testowanych roślin.

W badaniach antyoksydacyjnych z użyciem rodnika DPPH ekstrakt z przywrotnika osiągnął drugi wynik spośród kilkunastu testowanych ekstraktów roślinnych. Wykazał też wysoką zdolność zmiatania rodników hydroksylowych – jednych z najbardziej toksycznych dla komórek.

Działanie przeciwdrobnoustrojowe potwierdzono wobec takich bakterii jak Staphylococcus aureus, Proteus vulgaris, Enterococcus faecalis oraz grzyba Candida albicans. Ekstrakty z korzeni rośliny wykazały też aktywność przeciwwirusową wobec wirusów krowianki i ektromelii. Badania kliniczne potwierdziły skuteczność esencji z przywrotnika w leczeniu aftowych owrzodzeń jamy ustnej – po 3 dniach stosowania wyleczenie odnotowano u 75% badanych pacjentów.

Jak stosować przywrotnik – dawkowanie i sposób przygotowania

W warunkach domowych najczęściej przygotowuje się napar lub odwar z suszonego ziela. Oto sprawdzone sposoby:

Ostudzony napar nadaje się też do płukania jamy ustnej i gardła, przemywania ran i oparzeń oraz okładów na podrażnioną skórę, oczy i hemoroidy. Smak ziela jest gorzki i ściągający – jeśli jest zbyt intensywny, można popić napar łykiem miodu.

Przy dolegliwościach trawiennych poprawa jest zazwyczaj odczuwalna szybko. Przy problemach skórnych efekty widoczne są zwykle po 2 tygodniach regularnego stosowania, a przy przewlekłych dolegliwościach kuracja może trwać do 4 tygodni. Przy stosowaniu preparatów aptecznych zawsze przestrzegaj zaleceń producenta – dawki mogą się różnić w zależności od formy i standaryzacji produktu.

Kto powinien unikać przywrotnika?

Przywrotnik pospolity jest uznawany za roślinę stosunkowo bezpieczną, jednak istnieją sytuacje, w których należy zachować ostrożność lub całkowicie zrezygnować z jego stosowania:

• Ciąża – stosowanie jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko pobudzenia skurczów macicy.
• Karmienie piersią – brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa; zaleca się unikanie.
• Nadwrażliwość na rośliny z rodziny różowatych – możliwe reakcje alergiczne.
• Skłonność do zaparć – działanie ściągające może nasilać ten problem.
• Przyjmowanie leków na receptę (szczególnie antykoagulantów i leków na ciśnienie) – konieczna konsultacja przed włączeniem ziela.

Przywrotnik pospolity to wszechstronny surowiec zielarski o udokumentowanym działaniu. Najlepiej sprawdza się przy łagodnych dolegliwościach trawiennych, kobiecych problemach menstruacyjnych i menopauzalnych oraz przy zewnętrznych stanach zapalnych skóry i jamy ustnej. Kupując ziele, wybieraj surowiec z aptek lub zaufanych zielarni i przechowuj go w szczelnym pojemniku, z dala od światła – najwyższą jakość ma ziele zbierane podczas kwitnienia.