Letrozol – porównanie substancji czynnych

Letrozol, anastrozol i eksemestan to inhibitory aromatazy stosowane u kobiet po menopauzie z hormonozależnym rakiem piersi. Różnią się mechanizmem działania i zaleceniami dla szczególnych grup pacjentek.

Inhibitory aromatazy – podobieństwa i podstawowe cechy

Letrozol, anastrozol i eksemestan należą do grupy tzw. inhibitorów aromatazy, czyli leków, które hamują działanie enzymu aromatazy odpowiedzialnego za przekształcanie androgenów w estrogeny. To działanie jest szczególnie istotne u kobiet po menopauzie, u których estrogeny powstają głównie poza jajnikami, właśnie w wyniku tej reakcji. Wszystkie trzy substancje czynne wykorzystywane są przede wszystkim w leczeniu hormonozależnego raka piersi u kobiet po menopauzie¹²³.

• Letrozol i anastrozol to niesteroidowe inhibitory aromatazy.
• Eksemestan jest steroidowym, nieodwracalnym inhibitorem aromatazy.
• Wszystkie są stosowane doustnie.
• Ich głównym celem jest zmniejszenie poziomu estrogenów, co ogranicza wzrost komórek raka piersi zależnych od hormonów.

Wskazania terapeutyczne – kiedy stosuje się poszczególne leki?

Letrozol, anastrozol i eksemestan wykazują zbliżone wskazania terapeutyczne, jednak istnieją pewne różnice w ich zastosowaniu:

• Letrozol jest stosowany:
  • jako leczenie uzupełniające po menopauzie we wczesnym stadium hormonozależnego raka piersi,
  • w leczeniu zaawansowanego raka piersi,
  • w leczeniu neoadjuwantowym (przed operacją) u pacjentek, u których chemioterapia nie jest wskazana,
  • po wcześniejszym leczeniu tamoksyfenem,
  • nie jest skuteczny u pacjentek z rakiem piersi bez receptorów dla hormonów¹⁴.
• Anastrozol znajduje zastosowanie:
  • w leczeniu zaawansowanego raka piersi u kobiet po menopauzie z obecnością receptorów estrogenowych,
  • w leczeniu uzupełniającym we wczesnym stadium raka piersi,
  • po 2–3 latach leczenia tamoksyfenem².
• Eksemestan jest zalecany:
  • w leczeniu uzupełniającym po menopauzie, po wcześniejszym leczeniu tamoksyfenem przez 2–3 lata,
  • w leczeniu zaawansowanego raka piersi po niepowodzeniu terapii antyestrogenowej³.

Wszystkie te leki są przeznaczone wyłącznie dla kobiet po menopauzie. Nie stosuje się ich u dzieci i młodzieży, a także u kobiet przed menopauzą⁵⁶⁷.

Mechanizm działania i wpływ na organizm

Letrozol i anastrozol, jako niesteroidowe inhibitory aromatazy, hamują aktywność enzymu aromatazy poprzez odwracalne wiązanie z jego miejscem aktywnym. Skutkuje to silnym obniżeniem poziomu estrogenów w organizmie, bez wpływu na inne hormony, takie jak androgeny, kortyzol czy aldosteron⁸⁹.

Eksemestan działa w sposób nieodwracalny – łączy się trwale z enzymem, prowadząc do jego trwałego zablokowania. Dzięki temu hamuje produkcję estrogenów jeszcze skuteczniej, a efekt utrzymuje się nawet po odstawieniu leku¹⁰.

Wszystkie trzy substancje nie wykazują działania estrogenowego ani progestagenowego. Anastrozol i letrozol nie mają też działania androgenowego, natomiast eksemestan w bardzo dużych dawkach może wykazywać nieznaczne działanie androgennopodobne, jednak nie ma to znaczenia w standardowym leczeniu¹¹.

Farmakokinetyka – co się dzieje z lekiem w organizmie?

• Letrozol wchłania się bardzo dobrze z przewodu pokarmowego, osiąga maksymalne stężenie w ciągu 1–2 godzin, wiąże się z białkami krwi w około 60% i jest metabolizowany w wątrobie, głównie przez enzymy CYP3A4 i CYP2A6. Okres półtrwania wynosi około 2 dni¹².
• Anastrozol osiąga maksymalne stężenie w osoczu w ciągu 2 godzin, wiąże się z białkami osocza w 40%. Jest metabolizowany głównie w wątrobie, a jego okres półtrwania to 40–50 godzin¹³.
• Eksemestan jest wchłaniany szybko, osiąga maksymalne stężenie po 2 godzinach. Wiąże się z białkami osocza w 90%, a okres półtrwania wynosi ok. 24 godziny. Jest metabolizowany głównie przez CYP3A4 i aldoketoreduktazy¹⁴.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co je różni?

Podstawowe przeciwwskazania są wspólne dla wszystkich trzech leków:

• nadwrażliwość na substancję czynną lub którykolwiek składnik preparatu,
• okres przed menopauzą,
• ciąża i karmienie piersią⁵⁶⁷.

Dodatkowo letrozol i anastrozol nie powinny być stosowane jednocześnie z lekami zawierającymi estrogeny lub tamoksyfenem, gdyż mogą wzajemnie osłabiać swoje działanie¹⁵¹⁶.

W przypadku eksemestanu należy zachować ostrożność u pacjentek z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby, podobnie jak przy letrozolu i anastrozolu, choć w przypadku letrozolu i anastrozolu nie zawsze wymaga to modyfikacji dawki. Eksemestan, jako steroidowy inhibitor, może powodować nieco częstsze obniżenie gęstości kości i wymaga szczególnej kontroli w kierunku osteoporozy¹⁷.

Wszystkie trzy substancje mogą prowadzić do spadku mineralnej gęstości kości, co zwiększa ryzyko osteoporozy i złamań – jest to efekt wynikający z silnego obniżania poziomu estrogenów¹⁸¹⁹¹⁷.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Letrozol, anastrozol i eksemestan mają podobne zalecenia dotyczące stosowania u pacjentek z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby – nie wymagają zwykle modyfikacji dawki przy łagodnych lub umiarkowanych zaburzeniach, ale w ciężkich przypadkach zalecana jest ostrożność lub ścisła kontrola. U dzieci i młodzieży stosowanie tych leków jest przeciwwskazane²⁰²¹²².

Nie zaleca się stosowania żadnego z tych leków w ciąży ani podczas karmienia piersią. W przypadku kobiet w wieku okołomenopauzalnym lub rozrodczym, przed rozpoczęciem leczenia należy potwierdzić, że pacjentka jest po menopauzie, a w razie potrzeby zalecić skuteczną antykoncepcję²³²⁴²⁵.

Wszystkie trzy substancje mogą powodować zmęczenie, zawroty głowy lub senność, dlatego pacjentki powinny zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn²⁶²⁷²⁸.

Podsumowanie – porównanie inhibitorów aromatazy w praktyce

Letrozol, anastrozol i eksemestan to leki o zbliżonym zastosowaniu, skuteczności i bezpieczeństwie w leczeniu hormonozależnego raka piersi u kobiet po menopauzie. Różnią się natomiast mechanizmem działania – letrozol i anastrozol są niesteroidowe, eksemestan steroidowy i nieodwracalny. Wybór konkretnego leku zależy od indywidualnej sytuacji pacjentki, wcześniejszych terapii oraz ewentualnych przeciwwskazań. Wszystkie wymagają monitorowania stanu kości i mogą wpływać na codzienne funkcjonowanie pacjentki ze względu na możliwość wystąpienia zmęczenia czy zawrotów głowy.