Klitoria ternateńska

Co to jest klitoria ternateńska?

Klitoria ternateńska (Clitoria ternatea) to wieloletnia roślina pnąca z rodziny bobowatych, wywodząca się z Afryki, dziś uprawiana i dziko rosnąca w tropikalnych regionach Azji – Indiach, Tajlandii, Chinach, na Filipinach i w Indonezji. Osiąga od pół do kilku metrów długości, a jej charakterystyczną cechą są intensywnie niebieskie kwiaty o kształcie przypominającym skrzydła motyla – stąd angielska nazwa Butterfly Pea. Po przekwitnięciu roślina zawiązuje zielone strąki z ciemnobrązowymi nasionami.

W ajurwedzie klitoria należy do grupy czterech ziół określanych zbiorczą nazwą Shanka Pushpi – tradycyjnych roślin stosowanych w celu wspierania zdrowia neurologicznego i sprawności umysłowej. Podobną rolę odgrywa w tradycyjnej medycynie chińskiej, gdzie kojarzona jest z żeńską energią i stosowana jako środek wzmacniający.

Co zawierają kwiaty klitorii?

Cenionym surowcem są przede wszystkim kwiaty, które zawierają bogaty zestaw substancji biologicznie aktywnych:

• Antocyjany – silne pigmenty odpowiedzialne za charakterystyczny niebieski kolor kwiatów; należą do grupy przeciwutleniaczy, które pomagają neutralizować wolne rodniki i chronią komórki przed stresem oksydacyjnym.
• Flawonoidy (m.in. delfinidyna, kemferol, kwercetyna, mirycetyna) – wykazują działanie przeciwzapalne i wspierają regenerację komórek.
• Laktony, fitosterole i terpenoidy – związki uzupełniające aktywność biologiczną rośliny.

To właśnie antocyjany nadają naparowi z klitorii efektowny niebieski kolor, który po zakwaszeniu sokiem z cytryny zmienia się na fioletowy – ta właściwość wynika z wrażliwości pigmentów na pH płynu.

Jak klitoria ternateńska wpływa na zdrowie?

Tradycyjna medycyna ajurwedyjska od stuleci sięga po kwiaty klitorii głównie ze względu na ich działanie na mózg i układ nerwowy. Roślina jest stosowana pomocniczo w celu:

• Wsparcia pamięci i koncentracji – kwiaty zawierają substancje, które w badaniach na zwierzętach wykazały działanie neuroprotekcyjne i poprawiające funkcje poznawcze.
• Redukcji stresu i poprawy nastroju – w tradycji ajurwedyjskiej klitoria stosowana była jako środek łagodzący stany depresyjne, napięcie nerwowe i niepokój.
• Wsparcia zdrowia oczu – antocyjany korzystnie wpływają na mikrokrążenie w gałce ocznej i mogą chronić siatkówkę, w tym przed działaniem niebieskiego światła emitowanego przez ekrany.
• Działania przeciwzapalnego – ekstrakty z klitorii stosowane są pomocniczo przy stanach zapalnych skóry i stawów.
• Kondycji skóry i włosów – antocyjany i flawonoidy wspierają regenerację komórek skóry, łagodzą podrażnienia i wzmacniają cebulki włosów.

Wstępne badania sugerują też potencjalny wpływ na gospodarkę glukozową (hamowanie wchłaniania cukrów z diety) oraz metabolizm lipidów, choć w tym zakresie dane są zbyt wstępne, by wyciągać praktyczne wnioski.

Czym jest blue matcha?

Blue matcha to po prostu zmielone na drobny proszek kwiaty klitorii ternateńskiej. Nazwa pochodzi od podobieństwa do japońskiej matchy – zarówno pod względem formy (proszek), jak i sposobu przygotowania napoju. To jednak dwa zupełnie różne produkty:

Blue matcha jest dobrą alternatywą dla osób, które chcą zrezygnować z kofeiny, a jednocześnie szukają napoju wspierającego koncentrację i redukującego stres.

Jak stosować kwiaty klitorii i jakie są dawki?

Klitoria ternateńska dostępna jest w kilku formach, a sposób przygotowania różni się w zależności od wybranej postaci:

• Napar (herbata) – 4–6 całych kwiatów (ok. 0,5 g) zalać szklanką wrzątku (ok. 90–96°C), przykryć i parzyć 7–15 minut. Można pić do 2 porcji dziennie. Kwiaty można łączyć z miodem, trawą cytrynową lub sokiem z cytryny.
• Proszek (blue matcha) – ok. 1/3 łyżeczki (3–5 g) zalać gorącą wodą i dokładnie wymieszać; można spożywać 3 razy dziennie. Proszek sprawdza się też jako naturalny barwnik do wypieków i smoothie.
• Nalewka – proporcje 1:5 na alkoholu 50–60%; macerować minimum 7 dni, przefiltrować i stosować 10 ml 2 razy dziennie przez 3–4 tygodnie, po czym zrobić 2–3 miesiące przerwy.
• Suplementy kapsułkowane – zazwyczaj w dawkach ok. 125–250 mg ekstraktu dziennie, często w połączeniu z innymi ziołami.

Ze względu na brak badań klinicznych z udziałem ludzi trudno wskazać jedną optymalną dawkę – warto kierować się zaleceniami producenta konkretnego preparatu.

Klitoria ternateńska w kosmetyce i kuchni

Zastosowania tej rośliny wykraczają daleko poza suplementację. W kuchni azjatyckiej napar z kwiatów klitorii od dawna służy jako naturalny niebieski barwnik do ryżu, ciast, deserów i napojów. Efektowna zmiana koloru po zakwaszeniu (niebieski → fioletowy → różowy) czyni ją popularnym składnikiem koktajli i lemoniad.

W kosmetyce ekstrakty z klitorii znajdziesz w kremach, maseczkach, tonikach, szamponach i odżywkach do włosów. Działają nawilżająco, łagodząco i regenerująco – wzmacniają cebulki włosów, nadają im blask i elastyczność, a na skórę działają łagodząco i przeciwzapalnie. Sproszkowane kwiaty można też stosować jako składnik domowych kosmetyków – wystarczy rozpuścić proszek w wodzie lub innym płynie i dodać do mydła, kremu czy kąpieli.

Podsumowanie

Klitoria ternateńska to roślina o bogatym składzie i wielowiekowej tradycji stosowania, szczególnie w ajurwedzie i medycynie chińskiej. Jej główna siła tkwi w antocyjanach – silnych przeciwutleniaczach wspierających układ nerwowy, wzrok i kondycję skóry. W suplementacji dostępna jest jako suszone kwiaty, blue matcha (proszek) lub ekstrakty kapsułkowane. Napar to najprostszy sposób na włączenie jej do codziennej rutyny – wystarczy kilka kwiatów i szklanka gorącej wody. Pamiętaj, że nie stosuje się jej w ciąży i podczas laktacji, a osoby z chorobami przewlekłymi lub przyjmujące leki powinny wcześniej skonsultować jej użycie z farmaceutą lub lekarzem.