Dlaczego bezpieczeństwo stosowania leków w ciąży i podczas karmienia piersią jest tak ważne?
Ciąża i okres karmienia piersią to wyjątkowe etapy w życiu kobiety, podczas których należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu jakichkolwiek leków. Substancje czynne, w tym radioaktywne związki, mogą przenikać przez łożysko i mieć wpływ na rozwijający się płód, a także przenikać do mleka matki, co może oddziaływać na dziecko. W przypadku radiofarmaceutyków, takich jak jod 131, istnieje dodatkowe ryzyko związane z promieniowaniem jonizującym, które może być szkodliwe dla płodu i niemowlęcia12.
Bezpieczeństwo stosowania jodu 131 (131I) w ciąży
Podanie jodu 131 kobietom w ciąży jest przeciwwskazane. Ryzyko związane z promieniowaniem jest szczególnie wysokie, ponieważ radioaktywny jod może być wychwytywany przez tarczycę rozwijającego się płodu, zwłaszcza w drugim i trzecim trymestrze ciąży, co niesie ryzyko uszkodzenia gruczołu tarczowego dziecka3. Dawka promieniowania pochłonięta przez macicę po podaniu tej substancji może być znacząca, dlatego nie wolno jej stosować w potwierdzonej lub nawet podejrzewanej ciąży4.
Przed podaniem jodu 131 kobietom w wieku rozrodczym należy zawsze upewnić się, że nie są w ciąży. Jeśli miesiączka się opóźnia lub występują zaburzenia cyklu, do czasu wykluczenia ciąży należy uznać, że kobieta może być w ciąży12. Zaleca się, aby badania diagnostyczne z użyciem radioaktywnego jodu przeprowadzać tylko w pierwszych dziesięciu dniach po rozpoczęciu miesiączki, kiedy ryzyko istnienia ciąży jest najmniejsze1.
- Podanie jodu 131 jest przeciwwskazane w ciąży oraz wtedy, gdy ciąża nie została wykluczona.
- W razie braku miesiączki lub nieregularnych cykli, należy uznać możliwość ciąży aż do jej wykluczenia.
- Wskazane jest stosowanie skutecznej antykoncepcji przez co najmniej 4 miesiące po leczeniu jodem 131.
- W razie rozpoznania raka tarczycy w ciąży, leczenie jodem 131 powinno być odroczone do zakończenia ciąży.
Wpływ na płód
Jod 131 może gromadzić się w tarczycy płodu, zwłaszcza w drugim i trzecim trymestrze, co może prowadzić do trwałego uszkodzenia tego narządu. Dawka promieniowania wchłonięta przez macicę może sięgać nawet 511 mGy, co jest wartością istotną z punktu widzenia bezpieczeństwa dziecka3.
Stosowanie jodu 131 podczas karmienia piersią
Jod 131 nie powinien być stosowany u kobiet karmiących piersią54. Substancja ta przenika do mleka matki, a promieniowanie może być szkodliwe dla niemowlęcia. W przypadku konieczności zastosowania jodu 131, karmienie piersią należy przerwać przed podaniem radiofarmaceutyku3.
Po podaniu radioaktywnego jodu karmienie piersią można wznowić dopiero wtedy, gdy dawka promieniowania, którą mogłoby otrzymać dziecko podczas karmienia i kontaktu z matką, będzie mieścić się w normach prawnych1. W praktyce jednak najczęściej zaleca się zakończenie karmienia piersią przed rozpoczęciem leczenia.
Wskazówki dotyczące postępowania
- Podanie jodu 131 jest przeciwwskazane u kobiet karmiących piersią.
- W razie konieczności leczenia, należy zakończyć karmienie piersią przed rozpoczęciem terapii.
- Nie należy karmić piersią dziecka po podaniu radioaktywnego jodu aż do momentu, gdy poziom promieniowania będzie bezpieczny dla dziecka.
- Substancja ta przenika do mleka matki i może być niebezpieczna dla dziecka.
- Karmienie piersią należy przerwać przed podaniem radiofarmaceutyku.
- Możliwość powrotu do karmienia piersią zależy od poziomu promieniowania, który musi spaść do bezpiecznych wartości.
- Najczęściej zaleca się definitywne zakończenie karmienia piersią przed leczeniem jodem 131.
Wpływ na płodność
Leczenie jodem 131, szczególnie w przypadku terapii raka tarczycy, może prowadzić do upośledzenia płodności zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn3. Dlatego zaleca się stosowanie skutecznej antykoncepcji przez co najmniej 4 miesiące po zakończeniu leczenia radioaktywnym jodem2.
Podsumowanie – jod 131 (131I) a bezpieczeństwo w ciąży i podczas karmienia piersią
| Okres | Możliwość stosowania | Uwagi |
|---|---|---|
| Ciąża | Nie | Stosowanie przeciwwskazane; ryzyko uszkodzenia tarczycy płodu i promieniowania43 |
| Karmienie piersią | Nie | Przeciwwskazane; konieczne przerwanie karmienia piersią przed leczeniem54 |
| Płodność | – | Leczenie jodem 131 może obniżać płodność u kobiet i mężczyzn3 |













