Izokonazol – porównanie substancji czynnych

Izokonazol, ekonazol i mikonazol to leki przeciwgrzybicze o szerokim zastosowaniu, różniące się wskazaniami, bezpieczeństwem u dzieci i kobiet w ciąży oraz formami podania.

Izokonazol, ekonazol i mikonazol – przegląd porównywanych substancji czynnych

Izokonazol, ekonazol oraz mikonazol należą do grupy leków przeciwgrzybiczych z rodziny imidazoli. Ich główną rolą jest zwalczanie zakażeń wywoływanych przez grzyby, w tym przez dermatofity i drożdżaki. Wszystkie te substancje wykazują szerokie spektrum działania przeciwgrzybiczego, a dodatkowo mają również aktywność przeciwbakteryjną, zwłaszcza wobec bakterii Gram-dodatnich¹²³. Leki te stosuje się głównie miejscowo, w postaci kremów, aerozoli, maści czy żeli, a niektóre z nich dostępne są także jako preparaty dopochwowe lub do stosowania w jamie ustnej⁴⁵⁶. Wspólną cechą tych substancji jest także możliwość stosowania ich w leczeniu zakażeń zarówno o podłożu grzybiczym, jak i mieszanych, gdzie oprócz grzybów obecne są bakterie Gram-dodatnie¹²³.

Kiedy stosuje się izokonazol, ekonazol i mikonazol?

Chociaż izokonazol, ekonazol i mikonazol mają podobne działanie przeciwgrzybicze, ich zastosowania mogą się różnić w zależności od postaci leku oraz drogi podania.

• Izokonazol jest używany głównie do leczenia powierzchownych zakażeń grzybiczych skóry, takich jak grzybica rąk, stóp, pachwin, okolic narządów płciowych, łupież pstry oraz łupież rumieniowy⁷⁸. W wersji dopochwowej znajduje zastosowanie w leczeniu zakażeń pochwy, również tych mieszanych z udziałem bakterii Gram-dodatnich⁸. W połączeniu z kortykosteroidami stosuje się go przy silnych zmianach zapalnych skóry⁹.
• Ekonazol wykazuje szerokie wskazania – stosuje się go w leczeniu kandydozy skóry, dermatofitozy, łupieżu pstrego, a także zakażeń grzybiczych sromu i pochwy¹⁰¹¹. Występuje w formie kremów, globulek dopochwowych oraz preparatów łączonych z kortykosteroidami, dedykowanych zakażeniom skóry z wyraźnymi objawami zapalnymi¹².
• Mikonazol znajduje zastosowanie w leczeniu grzybic skóry (grzybica głowy, tułowia, rąk, stóp, pachwin), zakażeń mieszanych grzybiczo-bakteryjnych, a także w leczeniu drożdżycy jamy ustnej i gardła, szczególnie u dzieci¹³¹⁴. Może być stosowany miejscowo na skórę w formie kremu, aerozolu lub maści, a także w postaci żelu do jamy ustnej⁶.

Warto zaznaczyć, że wskazania do stosowania oraz możliwość użycia w poszczególnych grupach wiekowych mogą się różnić – przykładowo, mikonazol w żelu do jamy ustnej można stosować już u niemowląt powyżej 4. miesiąca życia, natomiast niektóre postaci ekonazolu i izokonazolu mają ograniczenia wiekowe¹⁵¹⁶¹⁷.

Mechanizm działania i różnice farmakokinetyczne

Wszystkie trzy substancje – izokonazol, ekonazol i mikonazol – wykazują działanie przeciwgrzybicze poprzez hamowanie syntezy ergosterolu w błonie komórkowej grzybów. Ergosterol jest składnikiem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania komórki grzyba, a jego zablokowanie prowadzi do uszkodzenia błony i śmierci patogenu¹²³. Ponadto wszystkie wykazują działanie na bakterie Gram-dodatnie.

Pod względem farmakokinetyki, czyli sposobu wchłaniania, rozprowadzania i usuwania leku z organizmu, występują pewne różnice:

• Izokonazol po miejscowym zastosowaniu szybko osiąga wysokie stężenie w warstwie rogowej naskórka i utrzymuje się tam przez wiele godzin, ale jego wchłanianie do krwi jest bardzo niewielkie¹⁸¹⁹. Nie jest metabolizowany w skórze i jest szybko wydalany z organizmu w postaci metabolitów.
• Ekonazol wchłania się przez skórę tylko w niewielkim stopniu, a większość dawki pozostaje na powierzchni skóry. Wchłonięty ekonazol wiąże się z białkami osocza i jest intensywnie metabolizowany, a jego metabolity są wydalane zarówno z moczem, jak i z kałem²⁰.
• Mikonazol stosowany miejscowo również pozostaje głównie w skórze, ale może być stosowany także w postaci żelu do jamy ustnej, gdzie jego wchłanianie jest większe. Wchłonięty mikonazol wiąże się z białkami osocza i jest metabolizowany w organizmie, a następnie wydalany z moczem i kałem²¹.

Wszystkie trzy substancje wykazują długotrwałe działanie miejscowe, co pozwala na rzadsze stosowanie leku, jednak wchłanianie ogólnoustrojowe jest bardzo małe i zwykle nie prowadzi do efektów ogólnoustrojowych¹⁸²⁰²¹.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Wszystkie omawiane substancje są przeciwwskazane w przypadku nadwrażliwości na dany lek lub jego składniki pomocnicze²²²³²⁴. Jednak istnieją również specyficzne przeciwwskazania:

• Izokonazol w połączeniu z kortykosteroidem nie powinien być stosowany na skórę zmienioną przez kiłę, gruźlicę, zakażenia wirusowe (np. ospa wietrzna, półpasiec), trądzik różowaty i pospolity, a także w przypadku miejscowych reakcji po szczepieniu²⁵.
• Ekonazol oraz mikonazol nie są zalecane do stosowania na błony śluzowe, uszkodzoną skórę czy owłosioną skórę głowy, a także niektóre postacie nie powinny być używane u dzieci w wieku poniżej 2 lub 16 lat – zależnie od preparatu¹⁶²⁴.
• Mikonazol w żelu do jamy ustnej jest przeciwwskazany u niemowląt poniżej 4. miesiąca życia oraz u osób z zaburzeniami czynności wątroby²⁶.

We wszystkich przypadkach należy unikać kontaktu leku z oczami, a preparaty stosowane w okolicach narządów płciowych mogą osłabiać skuteczność mechanicznych środków antykoncepcyjnych, takich jak prezerwatywy²⁷²⁸²⁹.

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Stosowanie izokonazolu, ekonazolu i mikonazolu w szczególnych grupach pacjentów, takich jak dzieci, kobiety w ciąży i karmiące piersią czy osoby z zaburzeniami funkcji nerek i wątroby, różni się w zależności od substancji oraz postaci leku.

• U dzieci:
  • Izokonazol może być stosowany miejscowo u dzieci powyżej 2 lat, jednak nie zaleca się używania aplikatorów dopochwowych u dzieci poniżej 15 lat³⁰¹⁷.
  • Ekonazol w kremie nie jest zalecany u dzieci poniżej 2 lat, a niektóre preparaty łączone z kortykosteroidem nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 16 lat³¹.
  • Mikonazol w żelu do jamy ustnej może być używany już u niemowląt od 4. miesiąca życia, ale z zachowaniem szczególnej ostrożności w celu uniknięcia zadławienia¹⁵.
• W ciąży:
  • Izokonazol – dane dotyczące bezpieczeństwa są ograniczone; w połączeniu z kortykosteroidem należy unikać stosowania w pierwszym trymestrze ciąży oraz na duże powierzchnie skóry³².
  • Ekonazol – nie zaleca się stosowania w pierwszym trymestrze ciąży, chyba że jest to konieczne. W kolejnych trymestrach można rozważyć leczenie, jeśli korzyści przeważają nad ryzykiem³³³⁴.
  • Mikonazol – w żelu do jamy ustnej nie powinien być stosowany w ciąży, chyba że lekarz uzna to za konieczne. Miejscowe stosowanie na skórę w ciąży jest możliwe, ale z rozwagą³⁵.
• Podczas karmienia piersią:
  • Izokonazol – nie należy stosować na skórę piersi, brak danych dotyczących przenikania do mleka³⁶.
  • Ekonazol – należy zachować ostrożność; nie wiadomo, czy przenika do mleka ludzkiego³⁷³⁴.
  • Mikonazol – brak jednoznacznych danych, zaleca się ostrożność³⁵.
• Osoby z zaburzeniami funkcji wątroby i nerek:
  • Mikonazol w żelu do jamy ustnej jest przeciwwskazany u osób z zaburzeniami czynności wątroby²⁶.
  • Dla pozostałych leków miejscowych nie ma szczególnych przeciwwskazań, ale zawsze warto zachować ostrożność²⁰.
• Prowadzenie pojazdów: Wszystkie omawiane substancje nie wpływają lub mają nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn³⁸³⁹⁴⁰.

Podsumowanie: Porównanie izokonazolu, ekonazolu i mikonazolu