Głowienka pospolita

Czym jest głowienka pospolita i gdzie ją znaleźć?

Głowienka pospolita (Prunella vulgaris L.) to wieloletnia bylina z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), dobrze znana mieszkańcom Europy, Azji, Ameryki Północnej, Afryki i Australii. W Polsce rośnie dziko – znajdziesz ją na łąkach, pastwiskach, skrajach lasów i przy drogach. Osiąga do 70 cm wysokości, ma czworograniaste łodygi i szaro-zielone, owalne liście ułożone naprzeciwlegle. Charakterystyczną ozdobą rośliny są drobne, fioletowe kwiaty zebrane w główkowate kwiatostany – to od nich pochodzi polska nazwa rośliny. Kwitnie od maja do października i jest ceniona jako roślina miododajna.

Pod ziemią głowienka wytwarza pełzające kłącze, z którego wyrastają liczne pędy zakorzeniające się w węzłach. To sprawia, że potrafi tworzyć gęste kobierce i skutecznie zajmować teren. Surowcem zielarskim jest ziele (tzw. Prunellae herba), kwiaty zbierane w czasie kwitnienia oraz nasiona.

Co zawiera głowienka pospolita – skład chemiczny

W głowience zidentyfikowano około 200 substancji biologicznie aktywnych. To naprawdę bogata roślina pod względem fitochemicznym. Do najważniejszych składników należą:

• Kwas ursolowy i oleanolowy (triterpeny) – uważane za główne substancje odpowiedzialne za efekty działania rośliny; wykazują właściwości przeciwzapalne i przeciwmiażdżycowe.
• Flawonoidy (rutyna, hiperozyd, luteolina, kwercetyna) – działają antyoksydacyjnie i przeciwzapalnie.
• Garbniki (taniny) – odpowiadają za działanie ściągające i antybakteryjne.
• Fenolokwasy – kwas kawowy i ferulowy działają antyseptycznie i ochronnie na wątrobę; kwas ferulowy może też zapobiegać powstawaniu zakrzepów.
• Saponiny – wykazują właściwości mukolityczne (rozrzedzają śluz).
• Sterole (β-sitosterol, stigmasterol), olejki eteryczne, goryczki, żywice, witaminy C i D, sole mineralne, śluzy i cukry.

Glikozyd aukubina, obecny w zielu, wpisuje się w szerokie spektrum działania tej rośliny. Tak różnorodny skład sprawia, że głowienka od wieków przyciągała uwagę zarówno zielarzy, jak i – współcześnie – badaczy nauki.

Na co stosuje się głowienkę pospolitą?

Tradycyjne ziołolecznictwo europejskie i wschodnie wykorzystywało głowienkę w wielu obszarach zdrowotnych. Choć w Europie wiedza ta przez długi czas była zapomniana, dziś przeżywa renesans.

Gardło i drogi oddechowe – odwar z ziela głowienki był powszechnie używany do płukania gardła przy bólu i stanach zapalnych. Napary z kwiatostanów stosowano pomocniczo przy przeziębieniach. Substancje mukolityczne zawarte w roślinie rozluźniają zalegający śluz, rozszerzają oskrzela i ułatwiają jego wydalenie.

Układ pokarmowy – właściwości ściągające i przeciwzapalne sprawiają, że głowienka była stosowana przy biegunkach, zapaleniu żołądka, nieżytach jelit i wrzodach żołądka. Działa żółciopędnie, pobudza produkcję enzymów trawiennych, a dawniej używano jej też do regulacji apetytu i wsparcia funkcji wątroby.

Skóra – napary z głowienki stosowano zewnętrznie do przemywania oczu przy stanach zapalnych, okładania trudno gojących się ran i hamowania drobnych krwawień. Działanie przeciwzapalne i antybakteryjne czyni ją pomocną przy trądziku, egzemie czy łuszczycy.

Układ moczowy – działanie antybakteryjne i diuretyczne sprawiło, że odwar z głowienki stosowano przy lekkich infekcjach dróg moczowych oraz przy dolegliwościach nerek i pęcherza.

Dolegliwości kobiece – w medycynie ludowej głowienka była stosowana przy zbyt obfitych miesiączkach i krwawieniach z narządów rodnych.

Jak przygotować i dawkować preparaty z głowienki?

Głowienkę możesz stosować na kilka sposobów – w zależności od tego, czego szukasz i czy wolisz działanie wewnętrzne, czy zewnętrzne.

• Herbata (napar): 1–2 łyżeczki ziela zalej szklanką wrzącej wody, przykryj i odstaw na 10 minut. Po przecedzeniu pij po pół szklanki 3–4 razy dziennie.
• Odwar: 1–2 łyżeczki ziela zalej szklanką wrzącej wody i gotuj pod przykryciem 1–2 minuty, następnie przecedź. Pij po pół szklanki 1–2 razy dziennie. Odwar nadaje się też do płukania jamy ustnej i gardła.
• Nalewka: Proporcje 1:5, alkohol 60%. Maceruj minimum 7 dni. Stosuj 5–10 ml (1–2 łyżeczki) 3–4 razy dziennie.
• Proszek: Pół łyżeczki mielonego ziela zalej niewielką ilością gorącej wody, wymieszaj i wypij po ostudzeniu. Stosuj 3 razy dziennie.

W jakiej postaci głowienkę znajdziesz w aptece i sklepie zielarskim?

Głowienkę pospolitą znajdziesz przede wszystkim jako suszone ziele do przygotowania naparów i odwarów. Dostępny jest też wyciąg z głowienki pospolitej – skoncentrowana forma, stosowana m.in. w suplementach diety i preparatach ziołowych. Wyciąg pozwala precyzyjniej dozować substancje aktywne niż domowy napar. W aptekach i sklepach zielarskich możesz trafić na ziele cięte, proszek lub gotowe kapsułki z ekstraktem.

Podsumowanie

Głowienka pospolita to niepozorne zioło o zaskakująco bogatym składzie i szerokim spektrum tradycyjnych zastosowań. Jej najważniejsze właściwości to działanie przeciwzapalne, ściągające, antybakteryjne i mukolityczne – doceniane zarówno w europejskim, jak i azjatyckim ziołolecznictwie. Najczęściej stosuje się ją w postaci naparu lub odwaru do picia i płukania gardła. Pamiętaj, że preparatów z głowienki nie powinny stosować kobiety w ciąży i karmiące piersią. Jeśli szukasz łagodnego wsparcia przy dolegliwościach gardła, układu pokarmowego lub skóry – głowienka może być wartym uwagi wyborem spośród dostępnych ziół.