Glabrydyna

Czym jest glabrydyna i skąd pochodzi?

Glabrydyna to naturalny izoflawan – związek polifenolowy z grupy flawonoidów – pozyskiwany z korzenia lukrecji (Glycyrrhiza glabra)⁶. Korzeń lukrecji od stuleci był stosowany w medycynie ajurwedyjskiej, tradycyjnej medycynie chińskiej oraz w starożytnych recepturach greckich i rzymskich – głównie przy dolegliwościach trawiennych, problemach z drogami oddechowymi i stanach zapalnych skóry⁷. Glabrydyna jest uznawana za jeden z kluczowych składników odpowiedzialnych za właściwości biologiczne tego surowca. Współcześnie izoluje się ją na potrzeby preparatów kosmetycznych i dermokosmetycznych, a jej działanie jest przedmiotem badań naukowych w kilku obszarach medycyny.

Jak glabrydyna działa na skórę – mechanizm hamowania melaniny

Glabrydyna ogranicza powstawanie przebarwień dwoma uzupełniającymi się mechanizmami⁸. Po pierwsze, kompetycyjnie hamuje tyrozynazę – enzym kluczowy dla syntezy melaniny – blokując przekształcenie tyrozyny w dopachinon, a następnie w ciemny barwnik⁹¹⁰. Po drugie, neutralizuje anion ponadtlenkowy (wolne rodniki tlenowe) powstający pod wpływem promieniowania UVB; te reaktywne formy tlenu nasilają pigmentację, więc ich usunięcie dodatkowo hamuje ciemnienie skóry¹¹.

W badaniach in vitro glabrydyna wykazuje ok. 16-krotnie silniejsze działanie rozjaśniające niż hydrochinon¹. Działa przy tym w niskich stężeniach – efekt przeciwmelanogeniczny obserwowano już od 0,1–1,0 µg/ml w hodowlach komórek czerniaka¹². Glabrydyna hamuje również aktywność cyklooksygenazy i zmniejsza produkcję anionu ponadtlenkowego, co tłumaczy jej dodatkowe działanie przeciwzapalne w skórze¹³.

Co mówią badania kliniczne o kremach z glabrydyną?

Dane kliniczne dotyczące glabrydyny są obiecujące, choć wciąż ograniczone co do liczebności badań i czasu obserwacji¹⁶. W randomizowanym badaniu z udziałem 60 osób z melasma stosowanie kremu z 0,5% glabrydyną przez 12 tygodni spowodowało obniżenie indeksu melaniny o ok. 25% względem wartości wyjściowych; nie odnotowano działań niepożądanych². W innym badaniu (18 uczestników, projekt podwójnie zaślepiony) preparat bez hydrochinonu zawierający glabrydynę istotnie silniej redukował przebarwienia wywołane promieniowaniem UV niż zarówno kontrola negatywna, jak i krem z 4% hydrochinonem¹. Z kolei formuła z 7% ekstraktem lukrecji (zawierającym glabrydynę) wykazała porównywalną skuteczność do 2% hydrochinonu w leczeniu melasma¹.

Badanie bezpieczeństwa przeprowadzone metodą testów płatkowych u 200 osób o różnych fototypach skóry (skala Fitzpatricka) nie wykazało istotnych podrażnień ani uczuleń¹⁷. Glabrydyna jest zatem dobrze tolerowana nawet przez skórę wrażliwą. Naukowcy pracują też nad nowymi systemami dostarczania składnika – kationowe micele chitozanowe zwiększają wnikanie glabrydyny w skórę czterokrotnie w porównaniu ze standardowymi formulacjami, bez wywoływania lokalnej reakcji zapalnej¹⁸.

Działanie przeciwutleniające i wpływ na układ sercowo-naczyniowy

Glabrydyna chroni lipoproteiny LDL przed utlenianiem – jednym z kluczowych procesów prowadzących do miażdżycy. W badaniu z udziałem zdrowych ochotników, którzy przez 6 miesięcy przyjmowali doustnie ekstrakt etanolowy z korzenia lukrecji zawierający glabrydynę, utlenianie LDL osocza zmniejszyło się o ok. 20%³⁴. Mechanizm wiąże się z bezpośrednim wiązaniem glabrydyny z paraoksonazą 1 (PON1) – enzymem antyoksydacyjnym chroniącym LDL – oraz ze zmniejszeniem aktywności makrofagów odpowiedzialnych za utlenianie lipoprotein⁶¹⁹.

Przeglądy badań klinicznych dotyczących lukrecji i jej składników, w tym glabrydyny, potwierdzają działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne i przeciwpłytkowe oraz poprawę klasycznych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego²⁰. Dane te są jednak wciąż wstępne – glabrydyna nie jest lekiem kardiologicznym i nie zastępuje terapii zaleconej przez lekarza.

Glabrydyna jako fitoestrogen – co to oznacza w praktyce?

Glabrydyna należy do fitoestrogenów – związków roślinnych, które oddziałują na receptory estrogenowe w organizmie człowieka²¹²². W badaniach laboratoryjnych wykazuje aktywność antagonistyczną wobec receptora estrogenowego, co może mieć znaczenie w kontekście hormonalnym²³. Efekty tej aktywności u ludzi nie zostały dotychczas potwierdzone w dużych badaniach klinicznych²⁴. Z praktycznego punktu widzenia oznacza to, że osoby z chorobami hormonozależnymi (np. rak piersi, endometrioza) oraz kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny skonsultować stosowanie preparatów z glabrydyną ze swoim lekarzem.

Interakcje z lekami – CYP450

Glabrydyna jest mechanistycznym inhibitorem enzymów cytochromu P450: CYP3A4, CYP2B6 i CYP2C9⁵. Enzymy te metabolizują bardzo wiele leków – od statyn i leków immunosupresyjnych, przez leki przeciwzakrzepowe (warfaryna metabolizowana przez CYP2C9), po niektóre antybiotyki i leki przeciwbólowe. Hamowanie tych enzymów może podwyższać stężenie takich leków we krwi, zwiększając ryzyko ich działań niepożądanych. Ryzyko to dotyczy przede wszystkim doustnego przyjmowania preparatów z glabrydyną; w przypadku stosowania wyłącznie miejscowego (krem, serum na skórę) wchłanianie do krwiobiegu jest ograniczone, choć nie zerowe.

Glabrydyna hamuje również transporter serotoniny (SERT), co może mieć znaczenie u osób przyjmujących leki z grupy SSRI lub inne preparaty wpływające na układ serotoninergiczny²³²⁸. Jeśli przyjmujesz jakiekolwiek leki na stałe, przed doustnym stosowaniem preparatów zawierających ekstrakt z lukrecji lub glabrydynę skonsultuj się z farmaceutą.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Glabrydyna stosowana miejscowo (w kremach, serum) jest generalnie dobrze tolerowana i rzadko powoduje podrażnienia²⁹. Jednak w pewnych sytuacjach konsultacja ze specjalistą jest niezbędna:

• Ciąża i karmienie piersią – aktywność fitoestrogenna glabrydyny i brak wystarczających danych klinicznych o bezpieczeństwie w tych stanach nakazują ostrożność; skonsultuj się z lekarzem przed zastosowaniem, zwłaszcza doustnym²¹.
• Choroby hormonozależne (np. rak piersi, rak endometrium, endometrioza, mięśniaki macicy) – ze względu na aktywność estrogenową glabrydyny²³.
• Przyjmowanie leków metabolizowanych przez CYP3A4, CYP2C9 lub CYP2B6 – glabrydyna może podwyższać ich stężenie we krwi; do tej grupy należą m.in. warfaryna, cyklosporyna, niektóre statyny i leki przeciwpadaczkowe⁵.
• Leki z grupy SSRI lub inne preparaty serotoninergiczne – ze względu na hamowanie transportera serotoniny²⁸.
• Reakcja alergiczna skóry – jeśli po nałożeniu preparatu pojawi się zaczerwienienie, świąd, obrzęk lub wysypka, przerwij stosowanie i skonsultuj się z dermatologiem.
• Brak poprawy przebarwień po 12 tygodniach stosowania – warto skonsultować się z dermatologiem w celu wykluczenia innych przyczyn i doboru optymalnej terapii.

Pamiętaj, że glabrydyna w preparatach dermokosmetycznych jest składnikiem aktywnym, a nie lekiem. Dla uzyskania bezpiecznego i skutecznego efektu rozjaśniającego warto stosować ją zgodnie z zaleceniami producenta i w razie wątpliwości skonsultować się z farmaceutą lub dermatologiem. Przy stosowaniu miejscowym najlepsze efekty daje regularne, długotrwałe stosowanie (minimum 8–12 tygodni) i jednoczesna ochrona przeciwsłoneczna – bez niej przebarwienia mogą wracać. Glabrydyna dobrze łączy się z witaminą E i niacynamidem, wzmacniając efekt rozjaśniający¹⁴. Jeśli rozważasz doustne suplementy z ekstraktem z lukrecji zawierającym glabrydynę, porozmawiaj najpierw z farmaceutą o ewentualnych interakcjach z przyjmowanymi lekami.