Substancje czynne
Schorzenia
Poradniki
Zapytaj farmaceutę
Kalkulatory
Interakcje- Czym jest fosforokrzemian sodowo-wapniowy i jak działa na zęby?
- Kiedy i jak stosować pasty z CSPS na nadwrażliwość zębów?
- Co mówią badania kliniczne o skuteczności CSPS?
- Czy CSPS jest bezpieczny i kiedy skonsultować się ze stomatologiem lub lekarzem?
Czym jest fosforokrzemian sodowo-wapniowy i skąd się wziął?
Fosforokrzemian sodowo-wapniowy, w skrócie CSPS (ang. calcium sodium phosphosilicate), to bioaktywne szkło zbudowane wyłącznie z pierwiastków naturalnie obecnych w organizmie: krzemu, wapnia, sodu, fosforu i tlenu4. Znane jest też pod oznaczeniem 45S5 Bioglass lub handlową nazwą NovaMin. Substancja ma postać drobnego białego proszku, bezwonnego i bez smaku5.
Materiał opracowano w latach 60. XX wieku z myślą o regeneracji kości – pierwotnie dla żołnierzy z ranami bojowymi6. Kilka dekad później naukowcy odkryli, że ten sam mechanizm tworzenia mineralnej warstwy na powierzchni tkanek sprawdza się również w stomatologii – szczególnie przy leczeniu nadwrażliwości zębiny7.
Jak fosforokrzemian sodowo-wapniowy działa na zęby?
Działanie CSPS jest ściśle związane z kontaktem z wodą lub śliną. Gdy bioaktywne szkło zetknie się z wilgocią w jamie ustnej, uwalnia jony wapnia (Ca²⁺), sodu (Na⁺), fosforanów (PO₄³⁻) i krzemianów (SiO₄⁴⁻)8. Uwolnienie jonów sodowych chwilowo podnosi pH w okolicach zęba, co sprzyja wytrącaniu się wapnia i fosforanów na odsłoniętej powierzchni zębiny9.
W efekcie na kanalikach zębinowych osadza się warstwa hydroksywęglanowego apatytu (HCA) – minerału o składzie chemicznym i strukturze zbliżonej do naturalnego szkliwa i zębiny1. Ta warstwa fizycznie zamyka kanaliki zębinowe, ogranicza przepływ płynu przez zębinę i zmniejsza bodziec bólowy. Mechanizm jest szczególnie ważny, bo otwarte kanaliki to właśnie droga, którą zimno, ciepło czy dotyk wywołują ostry, krótki ból charakterystyczny dla nadwrażliwości zębiny10.
Warto dodać, że warstwa HCA wytworzona przez CSPS jest bardziej odporna na działanie kwasów niż warstwy tworzone przez inne substancje uszczelniające – wykazano to w badaniach porównawczych z kwasem cytrynowym1.
Co mówią badania kliniczne – ile trwa działanie i jak jest skuteczne?
Metaanaliza opublikowana w PLOS ONE, obejmująca 11 randomizowanych badań klinicznych z łącznym udziałem 1190 pacjentów, wykazała, że pasta do zębów zawierająca 5% CSPS jest skuteczniejsza niż placebo w łagodzeniu nadwrażliwości zębiny – zarówno po 2, jak i po 6 tygodniach stosowania, niezależnie od rodzaju bodźca12. Jakość dowodów dla tej formułki oceniono jako „umiarkowaną”11.
Nowsze badanie kliniczne z 2026 roku z udziałem 215 uczestników pokazało, że efekt pojawia się bardzo szybko: już w 3. dniu stosowania pasty z 5% CSPS wrażliwość zębów była istotnie statystycznie mniejsza niż w grupie kontrolnej stosującej standardową pastę fluorową (p < 0,0001). Poprawa narastała przez cały okres obserwacji – 8 tygodni12.
| Formułka CSPS | Stężenie | Sposób stosowania | Efekt | Jakość dowodów |
|---|---|---|---|---|
| Pasta do zębów (domowa) | 5% | Codzienne szczotkowanie | Redukcja nadwrażliwości od 3. dnia, narastająca przez 8 tygodni | Umiarkowana |
| Pasta profilaktyczna (gabinet) | 15% | Jednorazowo po zabiegu periodontologicznym | Natychmiastowa i utrzymująca się przez 4 tygodnie ulga | Niska |
W badaniach porównawczych CSPS wypadał porównywalnie lub lepiej niż azotan potasu – substancja od lat stosowana w pastach na nadwrażliwość13. Jedno badanie wykazało, że efekt CSPS w pierwszych 2 tygodniach był szybszy niż w grupie azotanu potasu, choć po 4–8 tygodniach różnica zanikała14. Z kolei inne badanie pokazało utrzymującą się przewagę CSPS nad azotanem potasu i aminofluorkiem przez 12 tygodni obserwacji15.
Profesjonalna pasta z 15% CSPS, stosowana przez stomatologa po zabiegu oczyszczania kieszonek dziąsłowych, przynosi ulgę bezpośrednio po zabiegu i efekt ten utrzymuje się przez co najmniej 4 tygodnie16. Jakość tych dowodów jest jednak oceniana jako niska – potrzebne są większe, niezależne badania16.
W jakich produktach znajdziesz fosforokrzemian sodowo-wapniowy?
CSPS jest składnikiem dostępnych bez recepty past do zębów przeznaczonych dla osób z nadwrażliwością zębów. Stężenie stosowane w produktach do użytku domowego wynosi zwykle 5% – przy wyższych stężeniach profil bezpieczeństwa nie jest jeszcze dobrze poznany3. W gabinetach stomatologicznych stosuje się pasty profilaktyczne z wyższym stężeniem (do 15%), nakładane jednorazowo podczas wizyty17.
Substancja pojawia się też w niektórych produktach do pielęgnacji skóry – mechanizm tworzenia warstwy mineralnej jest podobny jak w jamie ustnej, a dane wstępne sugerują możliwe działanie łagodzące18. Dowody kliniczne dla zastosowań dermatologicznych są jednak znacznie skromniejsze niż dla stomatologicznych i wymagają dalszych badań.
- Stosuj pastę dwa razy dziennie do regularnego szczotkowania zębów – tak samo jak zwykłą pastę fluorową12.
- Efekt pojawia się stopniowo – pierwsze wyraźne złagodzenie bólu możesz zauważyć po kilku dniach, pełny efekt narasta przez kilka tygodni12.
- Pasty z CSPS muszą być przechowywane w suchym miejscu – substancja jest silnie hydrofilna i reaguje z wilgocią19.
- Nie mieszaj pasty z CSPS z płynami do płukania jamy ustnej o bardzo niskim pH (np. silnie kwasowymi) – może to osłabić działanie substancji20.
- Stężenia powyżej 5% w produktach domowych stosuj wyłącznie po konsultacji ze stomatologiem3.
Kiedy skontaktować się z lekarzem lub stomatologiem?
Nadwrażliwość zębów jest objawem, który może mieć różne przyczyny – od odsłonięcia szyjek zębowych po próchnicę, pęknięcia zębów lub choroby przyzębia. Pasta z CSPS łagodzi ból, ale nie leczy przyczyny. Skonsultuj się ze stomatologiem, jeśli:
- ból zębów jest silny, trwa dłużej niż chwilę lub pojawia się bez wyraźnego bodźca,
- nadwrażliwość nie zmniejsza się po 4–6 tygodniach regularnego stosowania produktu z CSPS,
- bólowi towarzyszą obrzęk dziąseł, krwawienie lub widoczne zmiany na zębach,
- jesteś w ciąży lub karmisz piersią i chcesz stosować produkt z CSPS przez dłuższy czas,
- stosujesz leki lub masz choroby ogólnoustrojowe wpływające na gospodarkę mineralną (np. zaburzenia nerek, choroby kości).
Jeśli po zastosowaniu produktu z CSPS pojawi się podrażnienie błony śluzowej jamy ustnej, stan zapalny dziąseł lub inne niepokojące objawy – przerwij stosowanie i skonsultuj się ze stomatologiem. W badaniach klinicznych odnotowano, że wyższe stężenia CSPS mogą wiązać się z większą częstością zapaleń dziąseł21.
Fosforokrzemian sodowo-wapniowy to sprawdzone i dobrze tolerowane rozwiązanie dla osób z nadwrażliwością zębów. Wybieraj produkty ze stężeniem 5%, stosuj regularnie i daj substancji kilka tygodni na pełne działanie. Jeśli ból zębów jest nowy, silny lub nawracający – zanim sięgniesz po pastę odczulającą, odwiedź stomatologa, by wykluczyć poważniejszą przyczynę.
Pytania i odpowiedzi
Co to jest fosforokrzemian sodowo-wapniowy?
Fosforokrzemian sodowo-wapniowy (CSPS) to bioaktywne szkło zbudowane z krzemu, wapnia, sodu i fosforanów. Po kontakcie ze śliną uwalnia jony mineralne, które tworzą na zębinie warstwę hydroksywęglanowego apatytu – minerału zbliżonego do szkliwa1.
Jak szybko działa pasta z CSPS na nadwrażliwość zębów?
W badaniu klinicznym z 215 uczestnikami statystycznie istotna poprawa była widoczna już od 3. dnia stosowania pasty z 5% CSPS (p < 0,0001). Efekt narastał przez cały 8-tygodniowy okres obserwacji12.
Jakie stężenie CSPS jest bezpieczne w pastach do domowego użytku?
Metaanaliza badań klinicznych wskazuje, że stężenie 5% CSPS w pastach do zębów jest skuteczne i dobrze tolerowane. Stężenia powyżej 5% w produktach domowych wymagają ostrożności, ponieważ ich profil bezpieczeństwa nie jest jeszcze w pełni poznany3.
Czy pasta z CSPS jest lepsza od pasty z azotanem potasu?
Badania porównawcze pokazują, że CSPS działa szybciej niż azotan potasu w pierwszych 2 tygodniach stosowania. Jedno z badań wykazało przewagę CSPS utrzymującą się przez 12 tygodni, choć w innym długoterminowa różnica zanikała po 4–8 tygodniach66.
Czy CSPS może remineralizować szkliwo?
Badania laboratoryjne i wstępne badania kliniczne sugerują, że jony wapnia i fosforanów uwalniane przez CSPS mogą wspomagać remineralizację wczesnych zmian próchnicowych w szkliwie. Są to jednak dane wstępne wymagające potwierdzenia w większych badaniach klinicznych22.
Czy stomatolog może zastosować CSPS podczas wizyty?
Tak. Pasty profilaktyczne zawierające 15% CSPS są stosowane przez stomatologów po zabiegach periodontologicznych (oczyszczaniu kieszonek). Jednorazowa aplikacja przynosi natychmiastową ulgę, a efekt utrzymuje się przez co najmniej 4 tygodnie – choć jakość tych dowodów jest niska16.
Czy CSPS ma działania niepożądane?
Większość badań nie odnotowała działań niepożądanych związanych z CSPS. W jednym badaniu wykazano, że wyższe stężenia substancji mogą wiązać się z większą częstością zapaleń dziąseł. Sporadycznie odnotowywano łagodne dolegliwości ogólne (niezwiązane z jamą ustną), podobne w grupie CSPS i placebo11.
Czy CSPS jest bezpieczny dla dzieci?
Trwa badanie kliniczne oceniające pastę z CSPS u dzieci w wieku 7–14 lat z hipomineralizacją zębów trzonowych i siekaczy (MIH). Wyniki nie są jeszcze dostępne. Przed zastosowaniem produktu z CSPS u dziecka warto skonsultować się ze stomatologiem23.
Jak długo należy stosować pastę z CSPS?
Badania kliniczne obejmowały okresy od 15 dni do 8 tygodni. Poprawa narastała przez cały czas stosowania. Nie ma ustalonych danych dotyczących długoterminowego stosowania (powyżej kilku miesięcy), dlatego przy przewlekłej nadwrażliwości warto regularnie konsultować stan zębów ze stomatologiem110.
Czym jest hydroksywęglanowy apatyt (HCA) tworzony przez CSPS?
Hydroksywęglanowy apatyt to minerał o składzie chemicznym i strukturze zbliżonej do naturalnego szkliwa i zębiny. Tworzy się na powierzchni zębiny po kontakcie CSPS ze śliną i fizycznie zamyka kanaliki zębinowe, ograniczając przepływ płynu odpowiedzialnego za ból24.
Czy CSPS jest stosowany tylko w stomatologii?
Pierwotnie CSPS opracowano do regeneracji kości. Dziś najlepiej udokumentowane jest jego zastosowanie stomatologiczne. Substancja pojawia się też w niektórych produktach do pielęgnacji skóry, jednak dowody kliniczne dla tych zastosowań są znacznie skromniejsze niż dla stomatologii55.
Czy pasta z CSPS zastępuje wizytę u stomatologa?
Nie. Pasta z CSPS łagodzi objawy nadwrażliwości zębiny, ale nie leczy jej przyczyny. Jeśli ból jest silny, nawracający lub nie ustępuje po kilku tygodniach stosowania produktu odczulającego, konieczna jest wizyta u stomatologa w celu ustalenia przyczyny25.
Produkty
Poradniki
Porady
