Fosfomycyna – porównanie substancji czynnych

Fosfomycyna, furazydyna i nitrofurantoina to leki na zakażenia dróg moczowych, różniące się wskazaniami, bezpieczeństwem i grupami pacjentów.

Porównywane substancje czynne – podstawowe informacje

W tym zestawieniu skupiamy się na trzech substancjach czynnych: fosfomycynie, furazydynie oraz nitrofurantoinie. Wszystkie te leki należą do grupy środków przeciwbakteryjnych stosowanych w leczeniu zakażeń dróg moczowych, jednak mają różne mechanizmy działania oraz zakres wskazań¹².

• Fosfomycyna to antybiotyk o szerokim spektrum działania, stosowany głównie w ostrych, niepowikłanych zakażeniach dróg moczowych oraz w profilaktyce zakażeń okołozabiegowych³.
• Furazydyna (znana także jako furagina) i nitrofurantoina należą do pochodnych nitrofuranu, wykazujących działanie bakteriostatyczne na wiele bakterii wywołujących zakażenia układu moczowego².
• Wszystkie wymienione substancje działają głównie w obrębie układu moczowego, a ich skuteczność zależy od odpowiedniego stężenia w moczu⁴⁵.

Wskazania – kiedy stosuje się poszczególne leki?

Fosfomycyna, furazydyna i nitrofurantoina są stosowane w leczeniu zakażeń dolnych dróg moczowych, ale zakres ich zastosowania nieco się różni.

• Fosfomycyna jest najczęściej zalecana w leczeniu ostrych, niepowikłanych zakażeń pęcherza moczowego u kobiet i dziewcząt powyżej 12. roku życia. Dodatkowo bywa stosowana profilaktycznie przed niektórymi zabiegami urologicznymi, a w postaci dożylnej także w cięższych zakażeniach, np. zapaleniach nerek, wsierdzia, kości czy w szpitalnych zakażeniach płuc³⁶.
• Furazydyna i nitrofurantoina są używane zarówno w ostrych, jak i przewlekłych zakażeniach dolnych dróg moczowych wywołanych głównie przez pałeczki okrężnicy (Escherichia coli). Furazydyna może być także stosowana profilaktycznie w przypadku nawracających zakażeń, zwłaszcza u kobiet⁷.
• Wskazania mogą się różnić w zależności od postaci leku oraz wieku pacjenta. Na przykład fosfomycyna w formie doustnej nie jest przeznaczona dla dzieci poniżej 12 lat, natomiast furazydyna występuje również w postaci zawiesiny dla młodszych dzieci⁸⁹.

Mechanizm działania i farmakokinetyka – jak działają te leki?

Wszystkie trzy substancje zwalczają bakterie, ale różnią się mechanizmem działania oraz sposobem wydalania z organizmu.

• Fosfomycyna hamuje pierwszy etap syntezy ściany komórkowej bakterii, co prowadzi do ich śmierci. Jej działanie jest bakteriobójcze, a lek jest wydalany głównie przez nerki w postaci niezmienionej, co pozwala na uzyskanie wysokiego stężenia w moczu¹¹⁰.
• Furazydyna i nitrofurantoina należą do pochodnych nitrofuranu. Działają bakteriostatycznie (hamują wzrost bakterii), zakłócając wiele procesów życiowych w komórce bakteryjnej. Obie substancje wykazują najsilniejsze działanie w środowisku kwaśnym (czyli przy niskim pH moczu), a ich skuteczność spada, gdy mocz jest zasadowy²¹¹.
• Fosfomycyna osiąga wysokie stężenie w moczu już po jednorazowym podaniu i utrzymuje się tam przez co najmniej 24 godziny, co pozwala na krótkie, jednorazowe terapie. Furazydyna i nitrofurantoina wymagają wielokrotnego podawania przez kilka dni⁴¹².

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co różni te leki?

Przeciwwskazania do stosowania fosfomycyny, furazydyny i nitrofurantoiny pokrywają się częściowo, ale występują też istotne różnice.

• Fosfomycyny nie należy stosować u osób z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny <10 ml/min) oraz u pacjentów dializowanych. Przeciwwskazaniem jest także nadwrażliwość na fosfomycynę lub którykolwiek składnik preparatu¹³.
• Furazydyna i nitrofurantoina są przeciwwskazane u osób z rozpoznaną polineuropatią (np. cukrzycową), niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej, ciężką niewydolnością nerek, w pierwszym trymestrze ciąży oraz u noworodków. Dodatkowo nie powinny być stosowane w okresie donoszonej ciąży i podczas porodu z powodu ryzyka niedokrwistości hemolitycznej u noworodka¹⁴¹⁵.
• Furazydyna i nitrofurantoina mogą być szkodliwe dla osób z chorobami wątroby, płuc lub z niedoborem witamin z grupy B¹⁶.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Stosowanie fosfomycyny, furazydyny i nitrofurantoiny u dzieci, kobiet w ciąży, karmiących piersią oraz osób z chorobami nerek lub wątroby wymaga uwagi.

• Dzieci: Fosfomycyna doustna przeznaczona jest dla dzieci powyżej 12 lat, chociaż w niektórych wskazaniach i postaciach można ją stosować już od 5. roku życia. Furazydyna występuje również w formie zawiesiny dla dzieci już od 3 miesiąca życia, natomiast nitrofurantoina nie jest zalecana u najmłodszych⁸⁹.
• Kobiety w ciąży: Fosfomycyna może być stosowana w ciąży wyłącznie w razie konieczności i pod kontrolą lekarza, choć badania nie wykazują jej szkodliwości. Furazydyna i nitrofurantoina są przeciwwskazane w pierwszym trymestrze oraz w okresie donoszonej ciąży i podczas porodu¹⁷¹⁸.
• Karmienie piersią: Fosfomycyna przenika do mleka matki w niewielkiej ilości, dlatego jednorazowe podanie jest dopuszczalne w razie konieczności. Furazydyna i nitrofurantoina przenikają do mleka i nie powinny być stosowane w okresie karmienia piersią¹⁷¹⁸.
• Osoby z chorobami nerek lub wątroby: Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane przy ciężkiej niewydolności nerek. Furazydyna i nitrofurantoina wymagają szczególnej ostrożności u osób z zaburzeniami wątroby i płuc¹⁶¹⁹.
• Kierowcy: Fosfomycyna może powodować zawroty głowy, podobnie jak furazydyna i nitrofurantoina, dlatego podczas leczenia należy zachować ostrożność przy prowadzeniu pojazdów²⁰²¹.

Podsumowanie: Różnice i podobieństwa w leczeniu zakażeń dróg moczowych