Farbownik lazurowy

Czym jest farbownik lazurowy i co zawiera?

Farbownik lazurowy (Anchusa azurea Mill., syn. Anchusa italica) to bylina z rodziny ogórecznikowatych (Boraginaceae), rosnąca naturalnie w rejonie Morza Śródziemnego, południowej Europie, Afryce Północnej i zachodniej Azji⁸. W ziołolecznictwie ludowym wykorzystywane jest całe ziele, a niekiedy korzeń. Wyciąg z farbownika lazurowego pozyskuje się najczęściej metodą ekstrakcji metanolowej lub wodnej.

Pod względem składu fitochemicznego roślina jest zróżnicowana. Badania wykazały obecność¹⁹:

• triterpenów i glikozydów triterpenowych – uznawanych za główną grupę związków aktywnych,
• polifenoli – w tym flawonoidów i kwasów fenolowych,
• fenylopropanonoidów i ich amidów,
• monosterpenów,
• alkaloidów – w tym cynoglossyny i alkaloidów pirolizydynowych.

W ekstraktach z korzeni odmiany Anchusa azurea var. kurdica dominującymi składnikami fenolowymi okazały się kwercetyna (flawonoid) oraz kwas rozmarynowy (kwas fenolowy) – całkowita zawartość fenoli w ekstrakcie metanolowym wyniosła 22,12 mg GAE/g ekstraktu, przy czym zawartość flawonoidów była ogólnie niska².

Jak farbownik lazurowy był tradycyjnie stosowany?

W tradycyjnym ziołolecznictwie ziele farbownika zbierano podczas kwitnienia, suszono i sproszkowano, a następnie stosowano zewnętrznie jako wilgotny okład na skórę w przypadku stanów zapalnych⁵. Tradycja opisuje również stosowanie świeżego korzenia w formie okładu o działaniu przeciwzapalnym⁴. Roślinie przypisywano następujące właściwości¹⁰:

• przeciwkaszlowe (antitussive) – łagodzenie kaszlu,
• oczyszczające (depurative) – wspomaganie usuwania toksyn,
• napotne (diaphoretic) – pobudzanie wydzielania potu,
• moczopędne (diuretic) – zwiększanie wydalania moczu.

Warto podkreślić, że wszystkie wymienione zastosowania mają wyłącznie charakter tradycyjny i etnobotaniczny. Żadne z nich nie zostało potwierdzone w kontrolowanych badaniach klinicznych na ludziach.

Co mówią badania naukowe o aktywności biologicznej ekstraktów?

Dostępne dane naukowe dotyczące farbownika lazurowego pochodzą głównie z badań laboratoryjnych (in vitro) i mają charakter wstępny. Przegląd literatury wskazuje, że ekstrakty rośliny wykazują aktywność przeciwutleniającą, a w warunkach laboratoryjnych obserwowano również działanie przeciwnowotworowe i przeciwwirusowe⁶. Aktywność przeciwutleniająca jest prawdopodobnie związana z obecnością kwercetyny i kwasu rozmarynowego¹¹.

Należy jednak wyraźnie zaznaczyć: wyniki badań in vitro nie oznaczają, że podobne efekty wystąpią u człowieka po spożyciu rośliny lub jej ekstraktu. Do potwierdzenia jakichkolwiek właściwości leczniczych potrzebne są badania kliniczne, których jak dotąd nie przeprowadzono w odpowiedniej skali.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Farbownik lazurowy nie jest lekiem zarejestrowanym i nie ma ustalonych dawek terapeutycznych dla człowieka. Przed zastosowaniem jakiegokolwiek preparatu zawierającego tę roślinę – szczególnie doustnie – skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, jeśli:

• jesteś w ciąży lub karmisz piersią – alkaloidy pirolizydynowe mogą przenikać do mleka i przez łożysko³,
• masz chorobę wątroby lub nerek – metabolizm alkaloidów pirolizydynowych może być zaburzony,
• przyjmujesz leki hepatotoksyczne lub inne suplementy zawierające PA,
• planujesz stosować roślinę przez dłuższy czas lub w wysokich dawkach³.

Natychmiast zgłoś się do lekarza lub na izbę przyjęć, jeśli po spożyciu preparatu z farbownikiem lazurowym zauważysz: osłabienie mięśni, trudności z poruszaniem się lub połykaniem, objawy uszkodzenia wątroby (żółtaczka, silny ból brzucha, ciemny mocz) – mogą to być objawy działania cynoglossyny lub toksyczności alkaloidów pirolizydynowych³⁷.

Jeśli korzystasz z farbownika lazurowego wyłącznie zewnętrznie (okłady na skórę), ryzyko jest znacznie mniejsze, jednak przy wystąpieniu podrażnienia, wysypki lub nasilenia stanu zapalnego przerwij stosowanie i skonsultuj się z dermatologiem lub lekarzem rodzinnym. Pamiętaj, że rośliny lecznicze – mimo naturalnego pochodzenia – mogą wchodzić w interakcje z lekami i wywoływać działania niepożądane.