Reklama

Erlotynib, afatynib i gefitynib to nowoczesne leki stosowane głównie w leczeniu niedrobnokomórkowego raka płuca z mutacjami EGFR. Różnią się zakresem wskazań, profilem bezpieczeństwa i możliwymi zastosowaniami u pacjentów z różnymi schorzeniami współistniejącymi.

Inhibitory kinazy tyrozynowej EGFR – jakie substancje są porównywane?

W leczeniu zaawansowanego niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP) z aktywującymi mutacjami genu EGFR stosuje się przede wszystkim trzy substancje czynne:

  • Erlotynib – należy do grupy inhibitorów kinazy tyrozynowej EGFR. Stosowany jest głównie doustnie w leczeniu NDRP oraz w skojarzeniu z gemcytabiną w raku trzustki1.
  • Afatynib – również inhibitor kinazy tyrozynowej EGFR, jednak działa nieodwracalnie na kilka receptorów z rodziny ErbB (EGFR, HER2, ErbB3, ErbB4)2.
  • Gefitynib – inhibitor kinazy tyrozynowej EGFR, stosowany w podobnych wskazaniach jak erlotynib, przede wszystkim w leczeniu NDRP z mutacją EGFR3.

Wszystkie te leki należą do tej samej grupy terapeutycznej, są stosowane doustnie i mają podobny mechanizm działania, choć różnią się pewnymi szczegółami dotyczącymi wpływu na organizm oraz zakresem wskazań423.

Wskazania terapeutyczne – kiedy są stosowane?

Choć erlotynib, afatynib i gefitynib mają podobne zastosowanie, istnieją między nimi pewne różnice w zakresie wskazań:

  • Erlotynib jest stosowany:
    • jako lek pierwszego rzutu u dorosłych z NDRP z aktywującą mutacją EGFR, zarówno w chorobie miejscowo zaawansowanej, jak i z przerzutami,
    • w leczeniu podtrzymującym po chemioterapii,
    • w przypadku niepowodzenia wcześniejszej chemioterapii,
    • w skojarzeniu z gemcytabiną w raku trzustki z przerzutami1.
  • Afatynib znajduje zastosowanie:
    • w leczeniu dorosłych z NDRP z aktywującą mutacją EGFR jako leczenie pierwszego rzutu,
    • w leczeniu NDRP o histologii płaskonabłonkowej po niepowodzeniu chemioterapii5.
  • Gefitynib stosuje się:
    • w monoterapii u dorosłych z miejscowo zaawansowanym lub przerzutowym NDRP z aktywującą mutacją EGFR3.

Wszystkie te leki są przeznaczone do stosowania wyłącznie u dorosłych. Nie zaleca się ich użycia u dzieci i młodzieży w leczeniu raka płuca678. Dodatkowo, afatynib ma unikalne wskazanie do stosowania u pacjentów z NDRP o histologii płaskonabłonkowej po wcześniejszej chemioterapii, czego nie dotyczy erlotynib ani gefitynib5.

Ważne: Erlotynib, afatynib i gefitynib różnią się zakresem zastosowań. Afatynib jest szczególnie polecany w niektórych podtypach NDRP po niepowodzeniu chemioterapii, natomiast erlotynib dodatkowo znajduje zastosowanie w leczeniu raka trzustki z przerzutami. Wybór odpowiedniego leku zależy od rodzaju nowotworu, obecności mutacji EGFR i wcześniejszego leczenia153.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie trzy substancje czynne blokują aktywność kinazy tyrozynowej receptora dla naskórkowego czynnika wzrostu (EGFR), co prowadzi do zahamowania podziałów komórkowych i śmierci komórek nowotworowych423. Jednak:

  • Erlotynib i gefitynib działają odwracalnie na EGFR.
  • Afatynib działa nieodwracalnie i dodatkowo blokuje inne receptory z rodziny ErbB, co może mieć znaczenie u niektórych pacjentów z rzadziej występującymi mutacjami EGFR2.

Wchłanianie wszystkich trzech leków odbywa się po podaniu doustnym, ale:

  • Erlotynib osiąga maksymalne stężenie w osoczu po ok. 4 godzinach, a jego biodostępność może być zwiększona przez pokarm9.
  • Afatynib powinien być przyjmowany na czczo, ponieważ pokarm znacznie zmniejsza jego wchłanianie10.
  • Gefitynib można przyjmować niezależnie od posiłków11.

Wszystkie leki są wydalane głównie z kałem, a ich eliminacja przez nerki jest niewielka. Jednak stopień wydalania i wpływ niewydolności nerek czy wątroby na farmakokinetykę może się różnić – o czym więcej w kolejnych sekcjach121314.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane u osób z nadwrażliwością na substancję czynną lub inne składniki leku151617. Warto jednak zwrócić uwagę na dodatkowe środki ostrożności:

  • Erlotynib i afatynib mogą powodować ciężkie reakcje skórne, biegunkę, zaburzenia czynności wątroby, śródmiąższową chorobę płuc i uszkodzenie rogówki1819.
  • Afatynib dodatkowo może powodować perforację przewodu pokarmowego oraz wymaga ostrożności u osób z chorobami serca20.
  • Gefitynib jest przeciwwskazany w okresie karmienia piersią17.

Wszystkie leki mogą powodować ciężką biegunkę, która wymaga szybkiego leczenia i czasami przerwania terapii. Każdy z nich może także prowadzić do uszkodzenia wątroby i wymaga monitorowania jej funkcji podczas leczenia212214.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Dzieci i młodzież: Żaden z tych leków nie jest zalecany do stosowania u dzieci i młodzieży z NDRP678.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią:

  • Brakuje danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania wszystkich tych leków w ciąży. Zaleca się stosowanie skutecznej antykoncepcji podczas leczenia i przez określony czas po zakończeniu terapii. Stosowanie u kobiet w ciąży jest możliwe tylko wtedy, gdy potencjalne korzyści przewyższają ryzyko232411.
  • Karmienie piersią jest przeciwwskazane podczas terapii gefitynibem oraz odradzane podczas stosowania erlotynibu i afatynibu2526.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby:

  • Erlotynib nie powinien być stosowany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby6.
  • Afatynib nie jest zalecany u osób z ciężką niewydolnością wątroby (stopień C wg Child-Pugh)7.
  • Gefitynib wymaga ostrożności u osób z umiarkowaną do ciężkiej niewydolnością wątroby i regularnego monitorowania14.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek:

  • Erlotynib nie jest zalecany u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek6.
  • Afatynib nie powinien być stosowany u pacjentów z bardzo ciężkimi zaburzeniami czynności nerek (eGFR < 15 ml/min/1,73 m²)27.
  • Gefitynib może być stosowany, jeśli klirens kreatyniny jest powyżej 20 ml/min, ale wymaga ostrożności u osób z ciężką niewydolnością nerek14.

Kierowcy i osoby obsługujące maszyny: Erlotynib i gefitynib nie wpływają na zdolność prowadzenia pojazdów, natomiast afatynib może powodować działania niepożądane ze strony oczu, które mogą wpłynąć na tę zdolność282911.

Warto wiedzieć:

  • Palenie tytoniu znacznie obniża skuteczność erlotynibu, dlatego osobom palącym zaleca się zaprzestanie palenia podczas terapii30.
  • Afatynib może być stosowany w niektórych rzadkich mutacjach EGFR, gdzie inne inhibitory są mniej skuteczne31.
  • Wszystkie te leki wymagają regularnego monitorowania funkcji wątroby i nerek oraz obserwacji w kierunku działań niepożądanych, zwłaszcza biegunki i zmian skórnych3233.

Tabela porównawcza – najważniejsze cechy substancji czynnych

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Erlotynib NDRP z mutacją EGFR, rak trzustki (z gemcytabiną) Nie zaleca się Nie zaleca się, brak danych Brak przeciwwskazań
Afatynib NDRP z mutacją EGFR, NDRP płaskonabłonkowy po chemioterapii Nie zaleca się Nie zaleca się, brak danych Ostrożność – możliwe działania niepożądane ze strony oczu
Gefitynib NDRP z mutacją EGFR Nie zaleca się Nie zaleca się, brak danych Brak przeciwwskazań

Erlotynib, afatynib i gefitynib – wybór leku zależny od sytuacji klinicznej

Wszystkie trzy leki są skutecznymi inhibitorami kinazy tyrozynowej EGFR, ale mają pewne różnice, które mogą wpływać na wybór leczenia:

  • Afatynib może być preferowany u pacjentów z NDRP o histologii płaskonabłonkowej lub z rzadkimi mutacjami EGFR34.
  • Erlotynib znajduje dodatkowe zastosowanie w leczeniu raka trzustki z przerzutami w połączeniu z gemcytabiną35.
  • Gefitynib i erlotynib mają podobny profil zastosowań w NDRP z mutacją EGFR, ale różnią się detalami dotyczącymi bezpieczeństwa u osób z zaburzeniami pracy wątroby czy nerek14.

Wybór odpowiedniego leku powinien być zawsze dostosowany do indywidualnej sytuacji pacjenta, uwzględniając typ nowotworu, obecność konkretnych mutacji, wcześniejsze leczenie oraz współistniejące choroby i ogólny stan zdrowia.

Pytania i odpowiedzi

Na co stosuje się erlotynib, afatynib i gefitynib?

Leki te stosuje się głównie w leczeniu niedrobnokomórkowego raka płuca z mutacją EGFR. Erlotynib jest także stosowany z gemcytabiną w raku trzustki123.

Czym różni się afatynib od erlotynibu i gefitynibu?

Afatynib działa nieodwracalnie i blokuje więcej receptorów z rodziny ErbB, co może mieć znaczenie u pacjentów z rzadkimi mutacjami EGFR4.

Czy można stosować te leki u dzieci?

Nie, nie zaleca się stosowania erlotynibu, afatynibu ani gefitynibu u dzieci i młodzieży z niedrobnokomórkowym rakiem płuca567.

Czy te leki są bezpieczne w ciąży?

Brakuje danych o bezpieczeństwie w ciąży. Stosowanie możliwe tylko, gdy korzyści przewyższają ryzyko. Zaleca się antykoncepcję podczas terapii8910.

Czy można prowadzić samochód podczas leczenia?

Erlotynib i gefitynib nie wpływają na zdolność prowadzenia pojazdów, natomiast afatynib może powodować działania niepożądane ze strony oczu, które mogą zaburzyć tę zdolność1112.

Reklama
Reklama