Trastuzumab i pertuzumab to przeciwciała monoklonalne stosowane w terapii HER2-dodatniego raka piersi. Porównanie z innymi lekami, jak trastuzumab emtanzyna, pozwala zrozumieć ich zastosowanie, mechanizm działania i różnice w bezpieczeństwie.
Podobieństwa i różnice między trastuzumabem, pertuzumabem a trastuzumabem emtanzyną
Trastuzumab oraz pertuzumab to przeciwciała monoklonalne stosowane w leczeniu nowotworów z nadekspresją receptora HER2, przede wszystkim w raku piersi. Obie substancje należą do tej samej grupy leków – przeciwciał monoklonalnych ukierunkowanych na receptor HER2, ale różnią się miejscem wiązania na cząsteczce HER2 i mechanizmem blokowania sygnałów wzrostu komórek nowotworowych12. Trastuzumab emtanzyna to tzw. koniugat przeciwciała z lekiem cytotoksycznym – łączy działanie trastuzumabu z dodatkowym efektem cytotoksycznym, co pozwala precyzyjniej niszczyć komórki nowotworowe34.
Wszystkie te substancje są stosowane u pacjentów z potwierdzoną nadekspresją HER2, co potwierdza się odpowiednimi testami laboratoryjnymi. Podaje się je najczęściej w skojarzeniu z chemioterapią, choć ich miejsce w schemacie leczenia oraz sposób podania mogą się różnić. Zarówno trastuzumab, jak i pertuzumab dostępne są w formie dożylnej oraz podskórnej (w postaci preparatu łączonego, np. Phesgo)56. Trastuzumab emtanzyna jest podawana dożylnie.
Kiedy stosuje się poszczególne substancje czynne?
Podstawowym wskazaniem do stosowania trastuzumabu, pertuzumabu i trastuzumabu emtanzyny jest leczenie HER2-dodatniego raka piersi – zarówno wczesnego, miejscowo zaawansowanego, jak i przerzutowego78910.
– Trastuzumab znajduje zastosowanie w leczeniu zarówno wczesnego, jak i zaawansowanego raka piersi oraz w niektórych przypadkach raka żołądka z nadekspresją HER211.
– Pertuzumab jest stosowany razem z trastuzumabem i chemioterapią u pacjentów z wysokim ryzykiem nawrotu, a także w pierwszej linii leczenia przerzutowego raka piersi78.
– Trastuzumab emtanzyna jest zarezerwowany dla pacjentów, u których po leczeniu przedoperacyjnym pozostaje choroba resztkowa lub którzy przeszli już leczenie trastuzumabem i taksoidem, a nowotwór nadal postępuje910.
Wszystkie wymienione substancje czynne są przeznaczone do stosowania u dorosłych, a ich bezpieczeństwo i skuteczność u dzieci i młodzieży nie zostały potwierdzone1213.
Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne
Zarówno trastuzumab, jak i pertuzumab działają poprzez blokowanie różnych miejsc na receptorze HER2, uniemożliwiając przekazywanie sygnałów do wzrostu i podziału komórek nowotworowych12. Pertuzumab dodatkowo blokuje tzw. heterodimeryzację, czyli łączenie się HER2 z innymi receptorami tej rodziny, co jeszcze skuteczniej hamuje wzrost guza1.
Trastuzumab emtanzyna łączy klasyczny mechanizm trastuzumabu z dostarczeniem do komórki nowotworowej leku cytotoksycznego (DM1), który jest uwalniany po wniknięciu do komórki i powoduje jej śmierć3. Dzięki temu działanie jest bardziej selektywne, ale też może powodować inne działania niepożądane.
Wszystkie te substancje mają długi czas utrzymywania się w organizmie, co pozwala na stosowanie ich w odstępach trzytygodniowych1617. Ich eliminacja z organizmu może trwać nawet do 7 miesięcy po zakończeniu leczenia18.
Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co zwrócić uwagę?
Przeciwwskazaniem do stosowania wszystkich omawianych leków jest nadwrażliwość na substancję czynną lub inne składniki preparatu. Ważnym przeciwwskazaniem są również poważne zaburzenia czynności serca – leki te mogą powodować lub nasilać niewydolność serca, szczególnie u osób z obniżoną frakcją wyrzutową lewej komory (LVEF) lub po wcześniejszym leczeniu antracyklinami192021.
Przeciwwskazane jest także stosowanie tych leków u osób z ciężką dusznością spoczynkową, wymagającą tlenoterapii2223.
Ważne środki ostrożności dotyczą również monitorowania czynności serca w trakcie leczenia – regularne badania echokardiograficzne lub scyntygraficzne są zalecane zarówno przed rozpoczęciem terapii, jak i w jej trakcie1920. W przypadku wystąpienia objawów niewydolności serca leczenie należy przerwać.
Trastuzumab emtanzyna wymaga także szczególnej ostrożności u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby i nerek oraz u osób ze skłonnością do neuropatii obwodowej lub małopłytkowości2425.
Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów
Wszystkie omawiane leki są stosowane głównie u dorosłych. Ich bezpieczeństwo u dzieci i młodzieży nie zostało potwierdzone1213. U osób w podeszłym wieku (powyżej 65 lat) nie ma konieczności modyfikowania dawki, jednak ryzyko działań niepożądanych, takich jak biegunka czy gorączka neutropeniczna, może być wyższe26.
U pacjentek w ciąży oraz karmiących piersią stosowanie trastuzumabu, pertuzumabu i trastuzumabu emtanzyny jest przeciwwskazane, chyba że korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym ryzykiem dla dziecka. Leki te mogą wpływać niekorzystnie na rozwój płodu, a także mogą być wydzielane do mleka kobiecego2728.
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby powinni być monitorowani podczas terapii – w przypadku łagodnych i umiarkowanych zaburzeń zwykle nie jest konieczna modyfikacja dawki, ale ciężka niewydolność nerek lub wątroby może wymagać indywidualnego podejścia1229.
- Najczęściej obserwowane działania niepożądane to reakcje związane z podaniem leku (np. dreszcze, gorączka, ból głowy, wysypka), zaburzenia żołądkowo-jelitowe (nudności, biegunka), neutropenia oraz zaburzenia czynności serca3031.
- Trastuzumab emtanzyna może powodować małopłytkowość, uszkodzenie wątroby, neuropatię oraz śródmiąższową chorobę płuc31.
- Wszystkie leki z tej grupy mogą zwiększać ryzyko niewydolności serca, zwłaszcza przy wcześniejszym leczeniu antracyklinami lub chorobach serca w wywiadzie1920.
Trastuzumab, pertuzumab i trastuzumab emtanzyna – podsumowanie różnic
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Trastuzumab | HER2-dodatni rak piersi (wczesny, miejscowo zaawansowany, przerzutowy), rak żołądka z nadekspresją HER2 | Nie zalecane | Nie zalecane, chyba że korzyść dla matki przeważa nad ryzykiem | Niewielki wpływ, zaleca się ostrożność w razie zawrotów głowy lub senności |
| Pertuzumab (z trastuzumabem) | HER2-dodatni rak piersi (wczesny, miejscowo zaawansowany, przerzutowy) w skojarzeniu z chemioterapią | Nie zalecane | Nie zalecane, chyba że korzyść dla matki przeważa nad ryzykiem | Niewielki wpływ, zaleca się ostrożność w razie zawrotów głowy lub reakcji na lek |
| Trastuzumab emtanzyna | HER2-dodatni rak piersi (choroba resztkowa po terapii przedoperacyjnej, leczenie po nieskuteczności wcześniejszego leczenia trastuzumabem i taksoidem) | Nie zalecane | Nie zalecane, chyba że korzyść dla matki przeważa nad ryzykiem | Niewielki wpływ, zaleca się ostrożność |
Leki ukierunkowane na HER2 – jak wybrać najlepszą opcję?
Wybór konkretnej substancji czynnej zależy od wielu czynników – stopnia zaawansowania nowotworu, wcześniejszego leczenia, obecności chorób współistniejących, wieku i ogólnego stanu pacjenta. Wszystkie te leki wymagają regularnego monitorowania czynności serca, a także uwzględnienia potencjalnych działań niepożądanych. Różnią się one także formą podania (dożylną lub podskórną), co może mieć znaczenie dla wygody i preferencji pacjenta56.













