Ceramid AP

Czym jest ceramid AP i skąd pochodzi?

Ceramid AP to lipid identyczny z tym, który naturalnie buduje barierę naskórkową człowieka. Jego pełna nazwa chemiczna to N-(α-hydroksyacylo)-fitosfingozynozyna, a w starszym nazewnictwie INCI funkcjonował jako ceramid 6-II⁹. Litera „P” w nazwie wskazuje, że jego bazą jest fitosfingozynoza – stąd ceramidy tego typu bywają też nazywane fitoceramidami, bo można je pozyskiwać z surowców roślinnych⁹. Naturalnie ceramid AP stanowi około 4–7% wszystkich ceramidów obecnych w warstwie rogowej naskórka¹.

Warstwa rogowa naskórka zbudowana jest jak cegły w zaprawie: korneocyty (obumarłe komórki naskórka) to „cegły”, a mieszanina lipidów wypełniająca przestrzenie między nimi to „zaprawa”. Ceramidy stanowią około 50% masy tej lipidowej zaprawy, towarzyszą im cholesterol (~25%) i wolne kwasy tłuszczowe (~10–20%)¹. Ceramid AP jest jednym z kilku rodzajów ceramidów budujących tę strukturę.

Jak ceramid AP działa w skórze – mechanizm działania

Ceramid AP wyróżnia się spośród innych ceramidów szczególną budową: posiada cztery grupy hydroksylowe w części polarnej cząsteczki, co pozwala mu tworzyć wyjątkowo silne wiązania wodorowe z sąsiednimi lipidami¹⁰. Efektem jest tworzenie superstabilnych błon lipidowych w strukturze lamellarnej naskórka.

Wewnątrz warstwy rogowej ceramid AP przyjmuje charakterystyczną strukturę spinki do włosów (ang. hairpin conformation). Taka geometria cząsteczki zapewnia stabilne zatrzymywanie wody i wzmacnia barierę skórną od środka, zamiast jedynie tworzyć nieprzepuszczalną warstwę na powierzchni skóry². Boczny łańcuch α-hydroksykwasu tłuszczowego wchodzi w efektywne oddziaływania z cząsteczkami wody, zwiększając zdolność warstwy rogowej do wiązania wilgoci².

Ceramid AP uczestniczy też w regulacji różnicowania keratynocytów w korneocyty – wspiera naturalny cykl odnowy skóry i utrzymanie elastycznej, sprawnej bariery ochronnej¹¹.

Kiedy ceramid AP może być potrzebny – niedobór ceramidów w skórze

Niedobór ceramidów w warstwie rogowej prowadzi do zwiększonej przeznaskórkowej utraty wody (TEWL), suchości, swędzenia i podatności na podrażnienia. Stan taki towarzyszy kilku powszechnym chorobom dermatologicznym¹⁴:

• Atopowe zapalenie skóry (AZS) – u pacjentów z AZS stwierdzono obniżone stężenia ceramidów ogółem oraz wolnej sfingozyny w naskórku, co bezpośrednio przekłada się na dysfunkcję bariery¹⁵.
• Sucha skóra (xerosis) – deficyt lipidów międzykomórkowych jest jedną z głównych przyczyn uczucia suchości i złuszczania¹⁴.
• Trądzik – badania wskazują, że u osób z trądzikiem całkowita pula ceramidów jest obniżona, a uzupełnienie jej preparatami ceramidowymi może zmniejszać podrażnienie i poprawiać tolerancję leczenia miejscowego¹⁵.
• Skóra po zabiegach i podrażniona – ceramidy stosuje się w protokołach pielęgnacji po leczeniu dermatologicznym, przy kontaktowym zapaleniu skóry i popromiennym zapaleniu skóry¹².

Co mówią badania kliniczne o skuteczności ceramidu AP?

Dowody kliniczne dotyczą preparatów zawierających ceramid AP jako część kompleksu ceramidowego. W randomizowanym, zaślepionym badaniu z podziałem na połówki nóg krem ceramidowy zwiększył nawilżenie skóry i wykazał natychmiastową oraz utrzymującą się redukcję widocznych objawów suchości. Po 4 tygodniach stosowania stężenia ceramidów, cholesterolu i wolnych kwasów tłuszczowych w warstwie rogowej istotnie wzrosły, co potwierdza, że lipidy z preparatu wbudowują się w naskórek, a nie tylko działają okluzyjnie na powierzchni³.

W badaniu z użyciem balsamu ceramidowego u zdrowych ochotników z suchą skórą nawilżenie wzrosło z ~13,6 do ~36,4 jednostek po 24 godzinach pod okluzją (p < 0,001), a TEWL wyniósł 3,08 g/m²·h w miejscu stosowania preparatu wobec 4,54 g/m²·h w miejscu kontrolnym (p < 0,001)⁴¹⁶. Żaden z 32 uczestników nie zgłosił działań niepożądanych⁸.

Mocnych danych dostarcza wieloośrodkowe badanie otwarte z udziałem 207 pacjentów z łagodnym do umiarkowanego AZS. Przez 3 tygodnie stosowano emulsję ceramidową (stosunek ceramidy:cholesterol:kwasy tłuszczowe = 3:1:1) dwa razy dziennie. Wyniki⁵¹⁷:

Co istotne, wcześniejsze randomizowane, zaślepione badanie porównało tę samą emulsję ceramidową z kremem z flutikazonem propionian 0,05% u dzieci z umiarkowanym do ciężkiego AZS. Po 2 i 4 tygodniach leczenia skuteczność obu preparatów w zakresie świądu i jakości snu była porównywalna⁶.

Jakie formy preparatów z ceramidem AP są dostępne?

Ceramid AP stosuje się wyłącznie miejscowo – nie ma preparatów doustnych zawierających tę konkretną substancję. W aptekach i drogeriach dostępne są dermokosmetyki i wyroby medyczne do pielęgnacji skóry zawierające ceramid AP najczęściej w połączeniu z innymi ceramidami, cholesterolem i kwasami tłuszczowymi. Spotykane formy to:

• Kremy i emulsje ceramidowe – do pielęgnacji twarzy i ciała przy suchej i atopowej skórze.
• Balsamy i mleczka – lżejsze formy przeznaczone na większe powierzchnie ciała.
• Preparaty do skóry po zabiegach – stosowane w dermatologii po laseroterapii, peelingach chemicznych i radioterapii¹².

Preparaty te różnią się technologią nośnika. Jedną z lepiej przebadanych jest technologia multiwezykularnej emulsji (MVE), która zapewnia stopniowe uwalnianie ceramidów w warstwie rogowej przez wiele godzin³.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Preparaty z ceramidem AP są generalnie dobrze tolerowane – w badaniach klinicznych działania niepożądane (rumień, podrażnienie, świąd) obserwowano u zaledwie 3% uczestników i miały łagodny lub umiarkowany charakter; nie odnotowano poważnych zdarzeń niepożądanych⁷. Mimo to skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdy:

• Objawy skórne (suchość, swędzenie, zaczerwienienie) nie ustępują po 2–4 tygodniach regularnego stosowania preparatu ceramidowego lub nasilają się.
• Masz zdiagnozowane atopowe zapalenie skóry, łuszczycę lub kontaktowe zapalenie skóry – lekarz dobierze odpowiedni preparat i zadecyduje, czy ceramidy wystarczą jako monoterapia, czy potrzebne jest leczenie skojarzone.
• Stosujesz miejscowe leki na receptę (kortykosteroidy, retinoidy, inhibitory kalcyneuryny) – ceramidy mogą być wartościowym uzupełnieniem, ale warto omówić kolejność i sposób stosowania.
• Pojawi się nasilona reakcja skórna po zastosowaniu preparatu ceramidowego: silny rumień, obrzęk, pokrzywka lub uczucie pieczenia – przerwij stosowanie i zgłoś się do lekarza.
• Preparat ma być stosowany u niemowlęcia lub małego dziecka z podejrzeniem AZS – diagnoza i dobór terapii wymagają oceny pediatry lub dermatologa.

Ceramid AP to składnik, który dobrze odwzorowuje naturalną chemię zdrowej skóry – dlatego preparaty go zawierające są zazwyczaj dobrze tolerowane nawet przez skórę wrażliwą. Szukając preparatu, zwróć uwagę na obecność kompletu lipidów naskórkowych: ceramidów, cholesterolu i wolnych kwasów tłuszczowych w zbliżonym stosunku 3:1:1, ponieważ taki skład był najlepiej przebadany klinicznie²⁰. Jeśli stosujesz preparat jako uzupełnienie terapii skórnej, nakładaj go regularnie – efekty nawilżające i barierowe są najbardziej wyraźne przy codziennym, kilkutygodniowym stosowaniu³²¹.