Bertram lekarski

Czym jest bertram lekarski i skąd pochodzi?

Bertram lekarski (Anacyclus pyrethrum), zwany też pierściennikiem lekarskim lub złocieniem afrykańskim, to bylina z rodziny astrowatych osiągająca 20–40 cm wysokości. Z wyglądu przypomina rumianek – ma podobne, białe kwiaty z żółtym środkiem – ale od razu odróżnia go intensywny, palący smak korzenia. Pochodzi z regionu śródziemnomorskiego, głównie z Maroka, Algierii i Hiszpanii, gdzie rośnie na suchych, piaszczystych glebach i skalistych zboczach. W aptekach i sklepach zielarskich znajdziesz go przede wszystkim pod postacią wyciągu z bertramu – mielonego korzenia lub kapsułek.

Roślina ta jest stosowana w medycynie od starożytności. Dioskurydes opisywał ją jako „pyrethrum”, a Hipokrates zalecał jako środek na paraliż. Największą popularność w Europie zyskała jednak za sprawą św. Hildegardy z Bingen, XII-wiecznej mistyczki i uzdrowicielki, która uznała bertram za jeden z filarów dobrego samopoczucia i podstawową przyprawę harmonizującą organizm. Do dziś wiele preparatów aptecznych opartych na bertramie nawiązuje do tradycji hildegardowej.

Co zawiera korzeń bertramu?

To właśnie korzeń – a dokładnie jednoroczne kłącze – jest najważniejszą częścią bertramu używaną w fitoterapii. Jego palący smak i zdolność do pobudzania wydzielania śliny wynikają ze składu chemicznego, który jest naprawdę bogaty:

• Alkilamidy – najważniejsza grupa substancji bioaktywnych; wyróżniono co najmniej 13 ich typów. Najistotniejsze to pyretryna i pellitoryna, odpowiadające m.in. za działanie przeciwbólowe i drażniące receptory na błonach śluzowych.
• Anacylina – alkaloid o właściwościach rozkurczowych, przeciwdrgawkowych i antydepresyjnych.
• Inulina i polisacharydy – frakcja błonnikowa wspierająca mikrobiotę jelitową i układ odpornościowy.
• Sezamina – lignan o właściwościach przeciwutleniających.
• Olejki eteryczne i substancje gorzkie – stymulują wydzielanie soków trawiennych.

Na rynku dostępne są dwie odmiany bertramu – łagodna i ostra. Obie mają zbliżone właściwości, jednak odmiana ostra uważana jest za bardziej wartościową pod względem wspomagania przyswajania składników odżywczych.

Jak bertram wpływa na układ pokarmowy?

To właśnie na trawienie bertram działa najbardziej wyraźnie i najlepiej udokumentowano to w tradycji zielarskiej. Korzeń stymuluje wydzielanie śliny i soków trawiennych, co przyspiesza wstępne trawienie już w jamie ustnej i żołądku. Substancje aktywne bertramu wspierają też aktywność enzymów trawiennych – amylazy i lipazy – ułatwiając rozkład węglowodanów i tłuszczów.

Regularne stosowanie bertramu może przynosić korzyści osobom zmagającym się z:

• niestrawnością i uczuciem ciężkości po posiłkach,
• wzdęciami i nadmiernym gazowaniem,
• zaburzeniami wchłaniania witamin i składników mineralnych,
• anemią z niedoboru żelaza i witamin (bertram wspomaga ich przyswajanie z pożywienia),
• podwyższonym poziomem cukru we krwi – może spowalniać wchłanianie cukrów przez hamowanie enzymu alfa-glukozydazy.

Polisacharydy zawarte w korzeniu działają prebiotycznie – stanowią pożywkę dla dobroczynnych bakterii jelitowych, co może być szczególnie przydatne po antybiotykoterapii lub przy dysbioza jelitowej.

Czy bertram wpływa na pamięć i układ nerwowy?

Tak – i to jeden z bardziej interesujących aspektów tej rośliny. Anacylina zawarta w korzeniu wykazuje działanie rozkurczowe i antydepresyjne. W badaniach na zwierzętach wykazano, że alkoholowy wyciąg z korzenia bertramu poprawia pamięć, zdolność uczenia się i kojarzenia – szczury, którym podano ekstrakt, lepiej radziły sobie z testami pamięciowymi nawet po wywołaniu sztucznej amnezji. Bertram bywa polecany osobom pracującym umysłowo, uczącym się oraz seniorom z problemami z koncentracją. Wspomina się o jego potencjale w profilaktyce chorób neurodegeneracyjnych, choć w tym obszarze brakuje jeszcze dużych badań klinicznych na ludziach.

Jakie jeszcze właściwości ma bertram?

Korzeń bertramu wykazuje szereg innych właściwości, potwierdzonych głównie w tradycji zielarskiej i wstępnych badaniach:

• Przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwpasożytnicze – pyretryna działa jako łagodny naturalny środek antydrobnoustrojowy.
• Immunostymulujące – polisacharydy stymulują układ odpornościowy, co może wspierać odporność w sezonie infekcji.
• Przeciwzapalne i antyoksydacyjne – ekstrakty z bertramu wykazują aktywność hamującą peroksydację lipidów.
• Działanie na męskie funkcje rozrodcze – w badaniu na szczurach wyciąg z korzenia bertramu poprawił liczebność, ruchliwość i żywotność plemników oraz poziom testosteronu.
• Łagodzenie bólu zębów, gardła i migdałków – korzeń pobudza wydzielanie śliny, a zawarte substancje działają miejscowo przeciwbólowo.

Jak stosować bertram i w jakiej formie go kupić?

Bertram dostępny jest przede wszystkim jako sproszkowany korzeń lub kapsułki. Sproszkowany korzeń możesz dodawać do zup, kasz, ryżu, warzyw, sosów i mięs – ma lekko ostry, korzenny smak, który wzbogaca potrawy. Możesz też zalać ½–1 łyżeczkę proszku wrzątkiem i zaparzyć pod przykryciem przez 10–15 minut, a następnie wypić jako napar 1–2 razy dziennie.

Kapsułki zawierają zazwyczaj 250 mg mielonego korzenia – standardowe dawkowanie to 1–2 kapsułki 3 razy na dobę. Maksymalna dzienna dawka dla dorosłych wynosi 4 g sproszkowanego korzenia. Nie przekraczaj tej ilości – w większych dawkach bertram może być toksyczny. Zalecana kuracja trwa 4–8 tygodni z przerwami.

Przechowuj bertram w suchym, chłodnym i zacienionym miejscu, w szczelnie zamkniętym opakowaniu. Termin przydatności to zazwyczaj 2 lata.

Podsumowanie – dla kogo bertram może być przydatny?

Bertram lekarski to wszechstronne zioło z długą historią stosowania, cenione przede wszystkim za wsparcie trawienia i wchłaniania składników odżywczych. Może być pomocny przy niestrawnościach, problemach z koncentracją, obniżonej odporności czy bólach gardła. Pamiętaj jednak, że jako suplement diety nie zastępuje leczenia farmakologicznego – to uzupełnienie zdrowej diety, a nie lek. Jeśli przyjmujesz leki na ciśnienie lub antykoagulanty, porozmawiaj o bertramie ze swoim lekarzem lub farmaceutą przed rozpoczęciem stosowania.