Araukaria chilijska

Co to jest araukaria chilijska i skąd pochodzi?

Araukaria chilijska (Araucaria araucana) to wiecznie zielone drzewo iglaste z rodziny Araukariowatych (Araucariaceae), rosnące naturalnie w Andach Chile i Argentyny. Przez rdzenną ludność Mapuche jest znana jako pehuén – a jej nasiona, zwane piñones, od wieków stanowiły podstawę diety tej społeczności⁶. Drzewo może osiągać 30 metrów wysokości i żyć tysiące lat, co czyni je jednym z najdłużej żyjących gatunków iglastych na świecie⁷. Wyciąg z nasion araukarii oraz żywica pozyskiwana z nacięć pnia to dwie główne formy, które wzbudzają zainteresowanie badaczy ze względu na skład fitochemiczny.

Jakie związki aktywne zawiera żywica araukarii?

Żywica araukarii chilijskiej to złożona mieszanina terpenoidów i polifenoli, zdominowana przez diterpeny – szczególnie związki typu labdanowego⁸. Najważniejsze zidentyfikowane składniki to:

• Kwas imbrikatol, 15-hydroksy-imbrikatol i 15-acetoksykwas imbrikatol – trzy główne diterpenoidowe kwasy, którym przypisuje się potencjalną aktywność gastroprotekcyjną⁹.
• Phyllocladene, hibaen, 16-kaurene, luksuriadien, sklaen – kolejne diterpeny izolowane z żywicy i olejku eterycznego⁸.
• Trachyloban – diterpen z trzema sześcioczłonowymi pierścieniami, badany pod kątem aktywności przeciwdrobnoustrojowej³.
• Sesquiterpeny: β-kariofilen, germakren D, bicyklogenakren, spathulenol⁸.
• Monoterpeny: α-pinen, sabinen, myrcen, limonen, γ-terpinen⁸.
• Lignany z twardzieli (biel drzewa): seko-izolariciresinol, pinoresinol, eudesmin, lariciresinol – wykazujące aktywność przeciwdrobnoustrojową w badaniach laboratoryjnych¹⁰.

Chemia żywicy araukarii jest blisko spokrewniona z bursztynem bałtyckim – badania spektroskopowe w podczerwieni wskazują, że żywice Araucariaceae należą do tej samej grupy diterpenoidowych żywic iglastych¹¹. Taka kompozycja związków aktywnych jest unikalna wśród drzew iglastych.

Jak tradycyjnie stosowano żywicę araukarii – i co mówi nauka?

Tradycyjne zastosowanie żywicy araukarii chilijskiej przez ludność Mapuche dotyczyło przede wszystkim zewnętrznego leczenia ran i owrzodzeń²¹². Część badaczy etnobotanicznych opisywała też inne zastosowania – przy bólach głowy, przeziębieniach, stłuczeniach czy złamaniach – jednak te zastosowania nie zostały potwierdzone podczas badań terenowych prowadzonych bezpośrednio w społecznościach Mapuche⁷. Warto to mieć na uwadze: relacje historyczne i obserwacje terenowe nie zawsze się pokrywają.

Na poziomie laboratoryjnym badania są bardziej precyzyjne. Z żywicy A. araucana wyizolowano jedenaście diterpenów – dziesięć labdanowych i jeden pimaranowy – w tym dwa nowe związki naturalne: 15-acetoksylabd-8(17)-en-19-ol i 15,19-diacetoksylabd-8(17)-en. Kilka spośród tych diterpenów wykazało aktywność gastroprotekcyjną w modelu owrzodzenia wywołanego etanolem i HCl¹. Kwasy imbrikatol i pokrewne związki są opisywane w literaturze popularnonaukowej jako wykazujące działanie zbliżone do lansoprazolu (leku z grupy inhibitorów pompy protonowej), jednak to porównanie pochodzi ze źródeł wtórnych i nie ma jeszcze potwierdzenia w badaniach klinicznych⁹¹³.

Aktywność przeciwdrobnoustrojowa trachylobanu i pokrewnych diterpenów została wykazana wobec Staphylococcus aureus i Mycobacterium smegmatis w warunkach in vitro³. Lignany z twardzieli araukarii (m.in. pinoresinol, eudesmin) hamowały wzrost bakterii Gram-dodatnich i grzybów w badaniach laboratoryjnych¹⁰. Żadne z tych wyników nie przełożyło się dotąd na zarejestrowany produkt leczniczy.

Co zawierają nasiona araukarii i wyciąg z nasion?

Nasiona araukarii chilijskiej – piñones – to bogate źródło skrobi, mikro­składników odżywczych i antyoksydantów⁶. Wyciąg z nasion araukarii, a dokładniej z embrionów nasion, zawiera polifenole i flawonoidy o mierzalnej aktywności antyoksydacyjnej. W badaniu opublikowanym w Journal of Genetic Engineering and Biotechnology ekstrakt z optimum indukcji kallusa wykazał:

• aktywność antyoksydacyjną FRAP wynoszącą 10,5 µg ekwiwalentu kwasu askorbinowego na mg suchej masy⁵,
• 43% inhibicji rodnika DPPH (wskaźnik zdolności do neutralizacji wolnych rodników)⁵,
• zawartość polifenoli ogółem: 9,67 µg ekwiwalentu kwasu galusowego na mg suchej masy – 5–14 razy więcej niż w surowym embrionze¹⁴,
• zawartość flawonoidów: 23,17 µg ekwiwalentu kwercetyny na mg suchej masy¹⁴.

Co ważne, badanie to przeprowadzono na kulturach kallusa (tkanki roślinnej hodowanej in vitro), a nie na surowcu dostępnym w obrocie. Ekstrakt nie wykazał cytotoksyczności wobec komórek ssaków (linia VERO) do stężenia 400 µg suchej masy/ml¹⁵. Nasiona spożywa się tradycyjnie surowe, gotowane lub pieczone – można też mielić je na mąkę¹⁶.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Araukaria chilijska nie jest lekiem i nie zastąpi terapii zleconej przez specjalistę. Skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, jeśli:

• rozważasz stosowanie jakichkolwiek preparatów ziołowych lub suplementów przy chorobie wrzodowej żołądka lub refluksie – schorzenia te wymagają precyzyjnej diagnostyki i leczenia farmakologicznego;
• masz rany trudno gojące się lub owrzodzenia – mogą wymagać oceny lekarskiej i specjalistycznego leczenia;
• przyjmujesz leki na stałe (szczególnie leki przeciwzakrzepowe, immunosupresanty lub leki obniżające ciśnienie) – mieszaniny terpenoidów mogą wchodzić w interakcje z lekami, choć dla araukarii nie ma szczegółowych danych klinicznych;
• jesteś w ciąży lub karmisz piersią – brak jakichkolwiek danych o bezpieczeństwie stosowania preparatów z araukarii w tych stanach;
• masz choroby wątroby lub nerek – metabolizm terpenoidów może być zaburzony, a brak danych klinicznych nie pozwala ocenić ryzyka;
• zauważysz reakcję alergiczną (wysypka, świąd, obrzęk) po kontakcie z żywicą lub preparatem – żywice iglaste są potencjalnymi alergenami kontaktowymi.

Jeśli szukasz roślinnego wsparcia przy konkretnej dolegliwości, farmaceuta może pomóc wybrać surowiec z udokumentowanym działaniem klinicznym i zarejestrowany w Polsce.

Araukaria chilijska to przykład rośliny, której potencjał fitochemiczny jest interesujący naukowo, ale wciąż słabo zbadany klinicznie. Jej żywica ma długą historię tradycyjnego użycia zewnętrznego, a badania laboratoryjne sugerują obecność związków bioaktywnych – diterpenów, lignanów i polifenoli. Zanim jednak sięgniesz po jakikolwiek preparat na jej bazie, upewnij się, że rozmawiałeś z lekarzem lub farmaceutą o swojej konkretnej sytuacji zdrowotnej. Nie każdy tradycyjny surowiec jest bezpieczny dla każdej osoby, a brak badań klinicznych oznacza brak pewności co do dawkowania i możliwych interakcji.