Aralia wysoka

Czym jest aralia wysoka i jakie substancje czynne zawiera?

Aralia wysoka (Aralia elata) to drzewo liściaste z rodziny araliowatych (Araliaceae) – tej samej, do której należy żeń-szeń. Najcenniejszą medycznie częścią rośliny jest kora korzeniowa, znana w tradycji koreańskiej jako chongmokpi. To właśnie w niej skupia się największe stężenie triterpenowych saponin pentacyklicznych – aralozydu A, B i C, będących glikozydami kwasu oleanolowego¹. Korzenie zawierają ponadto białka, skrobię, olejek eteryczny, związki mineralne i niewielką ilość alkaloidów¹.

Gałęzie i liście kryją inne związki: flawonoidy, triterpenoidy, kwasy organiczne i antocyjany, a nasiona – nienasycone kwasy tłuszczowe, w tym kwas linolowy¹. Pąki i młode pędy są jadalne i szczególnie bogate w związki fenolowe. W badaniu porównawczym ośmiu próbek pąków z różnych regionów Chin zidentyfikowano jedenaście związków fenolowych: kwas galusowy, kwas protokatechowy, kwas 4-hydroksybenzoesowy, kwas chlorogenowy, kwas kawowy, katechinę, epikatechinę, kwas salicylowy, skopoletin, kwas 3-hydroksycynamonowy i kwercetynę⁹. Dominującym związkiem fenolowym okazała się kwercetyna, osiągając nawet 11,71 mg/g w jednej z próbek¹⁰.

Gdy aralozydy ulegają rozkładowi w organizmie, powstają m.in. kwas oleanolowy, arabinoza, glukoza, kwas glukuronowy, cholina i alkaloidy – substancje, którym przypisuje się większość biologicznych efektów rośliny¹¹.

Jakie właściwości przypisuje się aralii w tradycyjnej medycynie?

Aralia wysoka ma wielowiekową historię stosowania w medycynie ludowej Chin, Japonii, Korei i Rosji. Tradycyjnie używana była przede wszystkim przy osłabieniu ogólnym, cukrzycy, bólach reumatycznych i dolegliwościach żołądkowych³. W chińskiej medycynie tradycyjnej korzeń aralii opisywano jako surowiec o smaku ostrym, lekko gorzkim i słodkim, o neutralnej naturze – stosowany w celu uzupełnienia energii życiowej (qi), wzmocnienia nerek, usuwania wiatru i pobudzenia krążenia krwi¹².

Tradycyjne wskazania obejmowały szeroki zakres stanów: od osłabienia i bezsenności, przez bóle stawów i kości, aż po obrzęki, żółtaczkę, wrzody żołądka i nerwicę¹³¹⁴. W koreańskiej medycynie tradycyjnej kora korzeniowa była stosowana wewnętrznie jako odwar (15–30 g surowca) lub nalewka lecznicza, a zewnętrznie w postaci okładów i kąpieli parowych¹⁵.

Co mówią badania naukowe o działaniu aralii wysokiej?

Badania laboratoryjne i na zwierzętach wskazują na kilka potencjalnych kierunków działania aralii wysokiej. Najlepiej udokumentowane są właściwości antyoksydacyjne – wynikające z obecności saponin, flawonoidów i związków fenolowych. W badaniach in vitro wykazano, że zawartość saponin w owocach aralii koreluje pozytywnie z aktywnością enzymów antyoksydacyjnych (korelacja r = 0,908 dla katalazy, r = 0,768 dla całkowitej zdolności antyoksydacyjnej)¹⁶. Antocyjany i saponiny były głównymi składnikami odpowiedzialnymi za zdolność do neutralizowania wolnych rodników¹⁷.

Wstępne dane z badań na zwierzętach sugerują również działanie hipoglikemizujące (obniżające poziom cukru we krwi), hipolipemizujące (obniżające poziom lipidów) oraz ochronne dla serca – całkowite saponiny aralii wpływały na kurczliwość mięśnia sercowego i regulację wewnątrzkomórkowego wapnia w modelach zwierzęcych¹⁸. W modelach zwierzęcych obserwowano też działanie przeciwwrzodowe i poprawę tolerancji niedotlenienia¹⁹.

Przegląd naukowy z 2021 roku podsumowuje, że aralia elata wykazuje pewien efekt terapeutyczny w odniesieniu do chorób nowotworowych, chorób sercowo-naczyniowych oraz cukrzycy i jej powikłań, jednak autorzy podkreślają konieczność przeprowadzenia dalszych badań w celu potwierdzenia skuteczności i wyjaśnienia mechanizmów działania³. Badania dotyczące potencjalnego działania neuroprotekcyjnego (na komórki nerwowe) prowadzone są wciąż na etapie laboratoryjnym²⁰.

Jakie formy i dawki aralii wysokiej są stosowane?

W tradycji medycyny wschodniej najczęściej stosowaną formą była kora korzeniowa w postaci odwaru wodnego lub nalewki alkoholowej. Typowa dawka tradycyjna to 15–30 g suszonego surowca (podwójna ilość w przypadku świeżego ziela), gotowana w wodzie i przyjmowana doustnie¹⁵. Zewnętrznie stosowano okłady z roztartego surowca, kąpiele parowe lub miejscowe nacierania nalewką¹⁵.

Współcześnie wyciąg z korzenia aralii wysokiej pojawia się w preparatach suplementacyjnych, najczęściej w postaci standaryzowanych ekstraktów kapsułkowanych. W jednym z badań klinicznych oceniających efekt odchudzający zastosowano preparat złożony zawierający 150 mg wyciągu z aralii trzy razy dziennie przez 15 tygodni, jednak był to produkt kombinowany z inną rośliną – samodzielne działanie aralii nie zostało w tym badaniu wyizolowane²¹. Nie ustalono dotychczas jednoznacznych, naukowo zatwierdzonych dawek dla wyciągu z korzenia aralii wysokiej stosowanego samodzielnie²².

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Aralia wysoka nie jest suplementem odpowiednim dla każdego. Istnieje kilka sytuacji, w których koniecznie skonsultuj jej stosowanie z lekarzem lub farmaceutą – lub całkowicie zrezygnuj z użycia.

Bezwzględnie unikaj lub skonsultuj stosowanie, jeśli:

• Jesteś w ciąży lub karmisz piersią – brak danych dotyczących bezpieczeństwa; ze względu na zasadę ostrożności należy unikać stosowania⁸.
• Masz chorobę wątroby – aralia może nasilać uszkodzenie wątroby; w badaniach na zwierzętach wykazano hepatotoksyczność ekstraktu z korzenia przy wyższych dawkach²⁴²⁵.
• Chorujesz na cukrzycę i przyjmujesz leki obniżające poziom cukru (insulina, metformina, pochodne sulfonylomocznika i inne) – aralia może dodatkowo obniżać glikemię, co grozi hipoglikemią; konieczna jest ścisła kontrola poziomu cukru i konsultacja z lekarzem²⁶.
• Przyjmujesz leki potencjalnie hepatotoksyczne (m.in. paracetamol w dużych dawkach, metotreksat, statyny, leki przeciwgrzybicze z grupy azoli, izoniazyd, karbamazepina) – równoczesne stosowanie może zwiększać ryzyko uszkodzenia wątroby²⁷.

Skontaktuj się z lekarzem, jeśli podczas stosowania preparatów z aralii wystąpią:

• Objawy uszkodzenia wątroby: żółtaczka (zażółcenie skóry lub białek oczu), ciemny mocz, ból w prawym podżebrzu, nudności, wymioty⁷.
• Objawy hipoglikemii: drżenie rąk, kołatanie serca, nadmierne pocenie się, dezorientacja, nagłe osłabienie²⁸.
• Reakcje alergiczne skóry po kontakcie z korą lub korzeniem rośliny: zaczerwienienie, świąd, wysypka²⁹.

Pamiętaj, że naturalne pochodzenie preparatu nie oznacza automatycznie jego bezpieczeństwa. Aralia wysoka to roślina o silnym działaniu biologicznym, a jej stosowanie bez wiedzy lekarza – zwłaszcza przy chorobach przewlekłych i farmakoterapii – może być ryzykowne. Zawsze informuj swojego lekarza i farmaceutę o wszystkich preparatach ziołowych i suplementach, które przyjmujesz.