β-dihydromononukleotyd nikotynamidu (NMNH)

Czym jest NMNH i jak różni się od NMN?

NMNH (β-dihydromononukleotyd nikotynamidu) to zredukowana forma mononukleotydu nikotynamidowego (NMN) – różni się od niego jednym dodatkowym atomem wodoru przyłączonym do pierścienia nikotynamidowego⁸. Ta pozornie drobna zmiana strukturalna ma duże znaczenie dla sposobu, w jaki związek jest przetwarzany przez komórki. NMN i powszechnie znany rybozyd nikotynamidu (NR) to formy utlenione – aby stały się NAD+, muszą przejść przez kilka kroków enzymatycznych z udziałem NAMPT (fosforybozylotransferazy nikotynamidowej) i NRK (kinazy rybozydowej nikotynamidu). NMNH omija te ograniczające szybkość enzymy i trafia bezpośrednio na ścieżkę obsługiwaną przez NMNAT (adenylilotransferazę mononukleotydu nikotynamidowego)¹².

NAD+ (dinukleotyd nikotynamidoadeninowy) to koenzym niezbędny do setek reakcji metabolicznych – uczestniczy w produkcji energii w mitochondriach, naprawie DNA przez enzymy PARP oraz regulacji genów przez sirtuiny. Jego stężenie w tkankach spada z wiekiem, co wiąże się z pogorszeniem funkcji komórkowych⁸.

Jak NMNH podnosi poziom NAD+ – mechanizm działania

Po wejściu do komórki NMNH jest przekształcany przez NMNAT zarówno w NAD+, jak i w NADH (zredukowaną formę NAD+). Wzrost całkowitej puli NAD(H) ma kilka konsekwencji: aktywuje sirtuiny – enzymy regulujące starzenie się komórek i metabolizm – oraz wspiera działanie PARP odpowiedzialnego za naprawę DNA⁹.

Jednocześnie wysokie stężenie NADH hamuje glikolizę (rozkład glukozy) i cykl TCA (cykl Krebsa, czyli główny szlak produkcji energii w mitochondriach). W badaniach na komórkach wątroby człowieka ten efekt prowadził do zatrzymania cyklu komórkowego i spowolnienia proliferacji¹⁰¹¹. Eksperci podkreślają jednak, że hamowanie cyklu TCA obserwowano w hodowlach komórkowych – nie jest jasne, czy ten sam efekt pojawia się u żywych zwierząt lub u ludzi i czy utrzymuje się wystarczająco długo, by wpływać na ogólny metabolizm¹².

Co pokazują badania przedkliniczne – liczby i tkanki

Dwa niezależne badania opublikowane w 2021 roku dostarczyły szczegółowych danych liczbowych na temat działania NMNH w hodowlach komórkowych i u myszy¹³.

W komórkach (in vitro): NMNH zwiększał poziom NAD+ już przy stężeniu 5 µM – dziesięciokrotnie niższym niż wymagane dla NMN. Przy stężeniu 500 µM NMNH podnosił NAD+ niemal 10-krotnie, podczas gdy NMN przy stężeniu 1 mM (dwukrotnie wyższym) tylko dwukrotnie¹⁴. Wzrost był widoczny już po 15 minutach, utrzymywał się przez 6 godzin i pozostawał stabilny przez 24 godziny; NMN osiągał plateau po 1 godzinie³.

U myszy (in vivo): po dootrzewnowym podaniu 250–340 mg/kg NMNH poziom NAD+ we krwi utrzymywał się dwukrotnie powyżej wartości wyjściowej przez co najmniej 20 godzin, podczas gdy po NMN wracał do normy po 4 godzinach¹⁵. W poszczególnych tkankach wzrost NAD+ wynosił: wątroba ponad 5-krotnie, nerki ponad 2-krotnie, a istotne wzrosty obserwowano też w mózgu, mięśniu brzuchatym łydki, brunatnej tkance tłuszczowej i sercu – tkankach, w których NMN nie wykazywał porównywalnego działania⁴¹⁶.

Dane te są jednak wyłącznie przedkliniczne. Dawki stosowane u myszy (250–340 mg/kg dootrzewnowo) nie przekładają się bezpośrednio na dawki dla człowieka – przeliczenie 250 mg/kg dla myszy odpowiadałoby orientacyjnie ok. 1,5 g dla osoby ważącej 75 kg, ale zależność ta nie jest liniowa między gatunkami¹⁷.

Jakie są dostępne dane kliniczne u ludzi?

Jak dotąd opublikowane dane kliniczne dotyczące NMNH są bardzo ograniczone. Ukończono jedno prospektywne, wieloośrodkowe, randomizowane, podwójnie zaślepione badanie kontrolowane placebo (NCT06889740), w którym 80 zdrowych dorosłych losowo przydzielono do grupy placebo lub jednej z trzech grup suplementacyjnych: 125 mg, 250 mg lub 500 mg NMNH dziennie przez 90 dni⁵. Oceniano poziom NAD+ we krwi, BMI, wydolność fizyczną (6-minutowy test marszu), szacowany wiek biologiczny oraz jakość życia (kwestionariusz SF-36). Pełne wyniki tego badania nie zostały opublikowane w recenzowanym czasopiśmie naukowym w momencie przygotowywania tego materiału⁶.

Jeden producent suplementów podaje, że 90-dniowa suplementacja doustna NMNH spowodowała wzrost poziomu NAD+ w osoczu o 300%, a wstępne dane z fazy I wskazują na możliwe obniżenie wskaźników wieku biologicznego o do 5 lat¹⁸¹⁹. Dane te pochodzą jednak ze źródeł powiązanych z producentami NMNH i nie zostały niezależnie zweryfikowane – należy traktować je ostrożnie do czasu publikacji pełnych wyników w recenzowanym piśmie.

Profil bezpieczeństwa – co wiadomo?

Badania na zwierzętach sugerują dobrą tolerancję NMNH. W modelach mysich podawanie doustne NMNH nie wywoływało toksyczności wątrobowej ani innych działań niepożądanych nawet przy wysokich dawkach. Badania toksykologiczne wykazały brak szkodliwości przy dawkach 50, 100, 500 i 1000 mg/kg⁷²⁰. Masa ciała myszy nie zmieniała się po leczeniu NMNH⁸.

U ludzi dane są ograniczone. NMNH jest nowym związkiem – badania nad jego bezpieczeństwem są we wczesnym etapie. Nie opisano specyficznych, potwierdzonych klinicznie działań niepożądanych, ale brak danych nie oznacza braku ryzyka²¹. Producent ubiega się o status GRAS (Generally Recognized As Safe), jednak nie jest on jeszcze formalnie przyznany przez odpowiednie organy regulacyjne²². Warto też odnotować, że w jednym z relacjonowanych badań na ludziach zaobserwowano nieoczekiwany spadek poziomu NAD+ po podaniu NMNH – co podkreśla potrzebę dalszych badań klinicznych²³.

Jako działanie niepożądane wymienia się dyskomfort trawienny, choć jest to obserwacja nieoparta na systematycznych badaniach klinicznych²⁴.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

NMNH to nowy suplement diety z bardzo ograniczonymi danymi klinicznymi u ludzi. Przed jego zastosowaniem skonsultuj się z lekarzem, jeśli:

• jesteś w ciąży lub karmisz piersią – brak jakichkolwiek danych dotyczących bezpieczeństwa w tych grupach²⁴;
• masz choroby wątroby lub nerek – NMNH jest metabolizowany w tych narządach, a dane kliniczne są zbyt skąpe, by ocenić ryzyko²⁴;
• przyjmujesz leki na cukrzycę, nadciśnienie lub leki immunosupresyjne – potencjalne interakcje nie zostały zbadane u ludzi²¹;
• leczysz się onkologicznie lub masz historię nowotworów – NMNH w badaniach in vitro wykazywał wpływ na cykl komórkowy i proliferację komórek, co wymaga ostrożności¹⁰²⁵;
• po rozpoczęciu suplementacji pojawią się u ciebie: silny dyskomfort żołądkowo-jelitowy, żółtaczka, ciemny mocz, znaczące osłabienie lub inne niepokojące objawy.

Jeśli przyjmujesz jakiekolwiek leki na receptę, zawsze poinformuj lekarza lub farmaceutę o planowanej suplementacji – nawet jeśli preparat jest dostępny bez recepty.

NMNH to substancja z obiecującymi, choć wyłącznie przedklinicznymi danymi na temat podnoszenia poziomu NAD+. Jeśli rozważasz suplementację, wybieraj preparaty od sprawdzonych producentów z udokumentowanymi badaniami jakości. Zacznij od najniższej dostępnej dawki. Pamiętaj, że żaden suplement nie zastąpi zbilansowanej diety, aktywności fizycznej i regularnych badań lekarskich – szczególnie jeśli chodzi o spowolnienie procesów starzenia.