Epidemiologia zwężenia zastawki mitralnej – częstość występowania

Zwężenie zastawki mitralnej stanowi jedną z form choroby zastawkowej serca, charakteryzującą się przewężeniem ujścia mitralnego. Pomimo że w przeszłości było to powszechne schorzenie w Europie i innych krajach rozwiniętych, obecnie jego epidemiologia uległa znaczącym zmianom¹.

Częstość występowania w krajach rozwiniętych

W krajach o wysokim poziomie rozwoju ekonomicznego, takich jak Stany Zjednoczone czy państwa europejskie, częstość występowania zwężenia zastawki mitralnej wynosi około 1 przypadek na 100 000 mieszkańców²³. W Stanach Zjednoczonych częstość populacyjna tego schorzenia szacowana jest na zaledwie 0,1%⁴. Tak niskie wskaźniki wynikają głównie z dramatycznego spadku występowania gorączki reumatycznej, która przez dziesięciolecia była główną przyczyną zwężenia mitralnego.

Interesujące dane pochodzą z badań duńskich, które wykazały spadek częstości interwencji chirurgicznych z powodu zwężenia zastawki mitralnej z 3,3 przypadków na milion osobolat w latach 2001-2005 do 2,2 przypadków na milion osobolat w latach 2016-2021⁵. Ten trend odzwierciedla ogólny spadek zachorowalności na to schorzenie w krajach wysoko rozwiniętych.

Sytuacja epidemiologiczna w krajach rozwijających się

Zupełnie inna sytuacja panuje w krajach o niższym poziomie rozwoju gospodarczego. W Afryce częstość występowania choroby reumatycznej serca, będącej główną przyczyną zwężenia mitralnego, szacuje się na około 35 przypadków na 100 000 mieszkańców²⁷. W Indiach wskaźniki są jeszcze wyższe i wynoszą około 100-150 przypadków na 100 000 mieszkańców³.

Globalna częstość występowania choroby reumatycznej serca u dzieci w wieku 5-14 lat wynosi około 1 na 1000, ale różnice regionalne są ogromne. W krajach rozwiniętych wskaźnik ten wynosi jedynie 0,2-0,3 na 1000, podczas gdy w krajach rozwijających się sięga 5,5-5,7 na 1000¹. Te różnice mają bezpośrednie przełożenie na częstość występowania zwężenia zastawki mitralnej w późniejszym życiu Zobacz więcej: Różnice regionalne w występowaniu zwężenia zastawki mitralnej.

Różnice między płciami

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech epidemiologicznych zwężenia zastawki mitralnej jest wyraźna przewaga występowania u kobiet. Reumatyczne zwężenie zastawki mitralnej występuje u kobiet około cztery razy częściej niż u mężczyzn⁸. Inne źródła wskazują, że kobiety stanowią około 80% wszystkich przypadków reumatycznego zwężenia mitralnego⁹, a według niektórych danych dwie trzecie wszystkich pacjentów z tym schorzeniem to kobiety¹⁰.

Ta dysproporcja płciowa dotyczy nie tylko form reumatycznych, ale również zwężenia mitralnego związanego ze zwapnieniem pierścienia mitralnego. Badania wykazały, że częstość występowania zwężenia mitralnego związanego ze zwapnieniem jest trzy razy wyższa u kobiet niż u mężczyzn⁸.

Charakterystyka wiekowa pacjentów

Wiek, w którym diagnozuje się zwężenie zastawki mitralnej, znacznie różni się między krajami rozwiniętymi a rozwijającymi się. W krajach wysoko rozwiniętych choroba ta jest zwykle rozpoznawana u osób w wieku około 50 lat, gdy staje się objawowa¹¹. Najczęściej objawy pojawiają się między trzecią a czwartą dekadą życia²¹².

W krajach rozwijających się, gdzie dostęp do opieki medycznej jest ograniczony, zwężenie zastawki mitralnej jest diagnozowane znacznie wcześniej – często u młodych dorosłych¹³. Różnica ta wynika głównie z tego, że w krajach o niższym poziomie rozwoju gorączka reumatyczna występuje częściej i jest gorzej leczona, co prowadzi do wcześniejszego rozwoju powikłań zastawkowych Zobacz więcej: Czynniki demograficzne i społeczno-ekonomiczne zwężenia mitralnego.

Zmiany w strukturze przyczyn

W ostatnich dekadach obserwuje się znaczące zmiany w strukturze przyczyn zwężenia zastawki mitralnej. Podczas gdy choroba reumatyczna nadal stanowi około 85% przypadków tego schorzenia, przyczyny degeneracyjne odpowiadają za około 12% przypadków¹⁴. W krajach rozwiniętych, gdzie częstość gorączki reumatycznej dramatycznie spadła, obserwuje się wzrost znaczenia zwężenia mitralnego związanego z procesami degeneracyjnymi i zwapnieniem zastawki.

Proces ten jest bezpośrednio związany z wydłużaniem się życia ludzkiego i starzeniem się populacji. Częstość i nasilenie zwapnienia pierścienia mitralnego są wprost proporcjonalne do wieku pacjentów¹¹. W przeciwieństwie do spadającej częstości reumatycznego zwężenia mitralnego, częstość form degeneracyjnych stale wzrasta¹.

Wpływ migracji na epidemiologię

Interesującym zjawiskiem jest wpływ migracji ludności na epidemiologię zwężenia zastawki mitralnej w krajach rozwiniętych. Pomimo ogólnego spadku częstości tego schorzenia w Stanach Zjednoczonych, obserwuje się ponowny wzrost liczby przypadków związany z masową migracją osób z krajów, gdzie gorączka reumatyczna jest nadal powszechna². Większość przypadków zwężenia mitralnego w Stanach Zjednoczonych dotyczy obecnie osób, które przybyły z krajów, gdzie gorączka reumatyczna jest częsta¹⁵.

Badania przeprowadzone w wieloetnicznej społeczności londyńskiej wykazały, że reumatyczne zwężenie zastawki mitralnej nadal występuje w populacji brytyjskiej i jest częstsze u osób pochodzenia indoazjatyckiego niż u Europejczyków czy osób pochodzenia afrykańsko-karaibskiego¹⁶.