Czynniki ryzyka złamań płytki wzrostowej – analiza patogenetyczna

Identyfikacja czynników ryzyka złamań płytki wzrostowej ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia patogenezy tych urazów oraz opracowania strategii prewencyjnych. Różnorodne czynniki, od demograficznych po genetyczne, wpływają na prawdopodobieństwo wystąpienia tego typu urazów u dzieci i młodzieży¹.

Czynniki demograficzne i rozwojowe

Wiek i płeć stanowią najważniejsze czynniki demograficzne wpływające na ryzyko złamań płytki wzrostowej. Złamania te występują dwukrotnie częściej u chłopców niż u dziewcząt²³⁴. Ta różnica wynika z faktu, że dziewczęta kończą wzrost wcześniej niż chłopcy, co oznacza, że ich płytki wzrostowe zamykają się szybciej i przez krótszy okres są narażone na urazy².

Płytki wzrostowe u dziewcząt rozwijają się w dojrzałą tkankę kostną szybciej niż u chłopców⁵⁶. Płytki wzrostowe normalnie zamykają się pod koniec okresu dojrzewania, około 13-15 lat u dziewcząt i 15-17 lat u chłopców⁷. Złamania płytki wzrostowej osiągają szczyt częstości występowania w wieku 13-14 lat u chłopców i 11-12 lat u dziewcząt⁸.

Okresy intensywnego wzrostu jako czynnik ryzyka

Złamania płytki wzrostowej są szczególnie częste podczas okresów szybkiego wzrostu kości¹. Badania wykazały, że występuje zmniejszenie wytrzymałości płytek wzrostowych podczas okresów intensywnego wzrostu, przy czym największe ryzyko występuje w okresie dojrzewania⁹.

Istnieje hipoteza, że mineralizacja kości w płytce wzrostowej może pozostawać w tyle za wzrostem podłużnym podczas skoków wzrostowych, czyniąc ten obszar mniej zwartym i bardziej podatnym na urazy⁹. Podczas szybkich faz wzrostu kości wydłużają się zanim mięśnie, ścięgna i więzadła są w stanie odpowiednio się rozciągnąć oraz zanim kompleks mięśniowo-ścięgnisty rozwinie niezbędną siłę i koordynację do kontrolowania nowo wydłużonej kości¹⁰.

Aktywność sportowa i rekreacyjna

Udział w sporcie znacząco zwiększa ryzyko urazu płytki wzrostowej¹. Sporty kontaktowe, takie jak futbol amerykański lub koszykówka, oraz aktywności wymagające szybkich ruchów, takie jak narciarstwo, skateboarding, saneczkarstwo czy jazda na rowerze, są częstymi przyczynami złamań płytki wzrostowej¹¹¹².

Według statystyk, sporty rywalizacyjne odpowiadają za około jedną trzecią złamań płytki wzrostowej, podczas gdy aktywności rekreacyjne stanowią blisko 20% urazów związanych z rekreacją¹³. Złamania płytki wzrostowej najczęściej występują w okolicy nadgarstka, długich kości przedramienia (kość promieniowa) i palców (paliczki), nóg (kość piszczelowa i strzałkowa), stopy, kostki lub biodra podczas aktywności sportowych, takich jak futbol amerykański, koszykówka i gimnastyka¹⁴.

Przewlekłe przeciążenie i mikrourazy

Złamania płytki wzrostowej mogą również wynikać z przewlekłego przeciążenia¹⁵. Może to występować podczas treningów sportowych lub powtarzających się rzutów¹⁵. Przewlekłe urazy mogą wystąpić w każdym sporcie, który wywiera powtarzający się stres na pojedynczy staw, ale najczęściej obserwuje się je w baseballu¹⁶.

Czynniki zwiększające ryzyko urazów z przeciążenia obejmują nieprawidłowe ustawienie anatomiczne, wcześniejszy uraz, słabe kondycjonowanie, skoki wzrostowe, niewłaściwe metody treningowe, złą technikę, niewłaściwe powierzchnie do ćwiczeń lub zawodów, nadmierną presję na wyniki ze strony rówieśników, trenerów i rodziców, niewłaściwy sprzęt oraz niezgłoszone urazy¹.

Uważa się, że powtarzający się stres na płytkę wzrostową poprzez przeciążenie i niewystarczający czas regeneracji może wpływać na tę część kości ze względu na zmieniony przepływ krwi¹⁷. Chociaż te zmiany zazwyczaj ustępują po odpoczynku lub zmodyfikowanej aktywności, zdarzały się przypadki, w których ten powtarzający się stres prowadził do zniszczenia kości¹⁷.

Czynniki genetyczne i wrodzone

Mutacje genów mogą prowadzić do nieprawidłowo uformowanych lub nieprawidłowo funkcjonujących płytek wzrostowych, które są podatne na złamania⁵¹⁸¹⁹. Zaburzenia genetyczne mogą skutkować słabo uformowanymi lub nieprawidłowo funkcjonującymi płytkami wzrostowymi, które są narażone na złamania²⁰.

Choroby takie jak niewydolność nerek i zaburzenia hormonalne wpływają na prawidłowe funkcjonowanie płytek wzrostowych i zwiększają podatność na złamania²¹. Te czynniki systemowe mogą osłabiać strukturę płytki wzrostowej, czyniąc ją bardziej podatną na urazy mechaniczne.

Lokalizacja anatomiczna jako czynnik ryzyka

Niektóre lokalizacje anatomiczne charakteryzują się wyższym ryzykiem wystąpienia złamań płytki wzrostowej. Płytki wzrostowe wokół kolana są bardziej wrażliwe na urazy¹⁵²². Złamania płytki wzrostowej w bliższej części kości piszczelowej (górna część kości goleniowej) i dalszej części kości udowej (dolna część kości udowej) są najbardziej prawdopodobne do spowodowania zaburzeń wzrostu lub deformacji²³.

Złamania płytki wzrostowej najczęściej występują w następujących kościach: kość udowa, dolne kości nogi (kość piszczelowa i strzałkowa), zewnętrzna kość przedramienia (kość promieniowa) w okolicy nadgarstka, kostka, stopa lub kość biodrowa, długie kości palców²⁴.

Czynniki społeczno-środowiskowe

Złamania płytki wzrostowej są jednymi z najczęstszych złamań występujących u dzieci maltretowanych lub zaniedbywanych¹⁹²¹. Ten niepokojący aspekt podkreśla znaczenie właściwej oceny okoliczności urazu podczas diagnostyki.

Dzieci, które są nadmiernie obciążone lub otyłe, mogą doświadczać zwiększonego stresu na swoje kości, co czyni je bardziej podatnymi na złamania²⁵. Nadmierny ciężar ciała może zwiększać obciążenie mechaniczne płytek wzrostowych, szczególnie w kościach nośnych.