Epidemiologia zespołu metabolicznego – rozpowszechnienie i trendy

Zespół metaboliczny stanowi jeden z najważniejszych problemów zdrowia publicznego współczesnego świata. Charakteryzuje się skupieniem zaburzeń metabolicznych, w tym otyłości brzusznej, insulinooporności, nadciśnienia tętniczego i dyslipidemii, które znacząco zwiększają ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy typu 2¹. Alarmujące jest to, że częstość występowania zespołu metabolicznego gwałtownie wzrosła w ostatnich dekadach, równolegle z globalnym wzrostem wskaźników otyłości¹.

Współczesne dane epidemiologiczne wskazują, że zespół metaboliczny dotyka około 20-46% dorosłej populacji na świecie². W Stanach Zjednoczonych częstość występowania wzrosła z 25,3% w latach 1988-1994 do 34,2% w okresie 2007-2012¹³. Oznacza to wzrost o ponad 35% w ciągu niespełna dwóch dekad³. Najnowsze szacunki sugerują, że około jednej trzeciej amerykańskich dorosłych spełnia kryteria zespołu metabolicznego⁴.

Globalne różnice w rozpowszechnieniu

Analiza danych z różnych regionów świata ujawnia znaczące różnice w częstości występowania zespołu metabolicznego. W Europie i Ameryce Łacińskiej około jedna czwarta ogólnej populacji cierpi na zespół metaboliczny¹⁵. Szczególnie interesujące są dane z regionu Azji i Pacyfiku, gdzie częstość występowania wykazuje ogromną zmienność między krajami – od 11,9% w badaniu krajowym na Filipinach w 2003 roku do 49,0% w miejskim Pakistanie w 2004 roku⁶.

W Chinach częstość występowania zespołu metabolicznego wzrosła w ciągu ostatnich trzech dekad i szacowana była na 15,5% w 2017 roku⁷, choć inne badania wskazują na wyższą częstość – około 24,5% wśród osób w wieku 15 lat i starszych⁸. W Polsce, według badań WOBASZ II z 2014 roku, częstość występowania zespołu metabolicznego wynosiła 33% u kobiet i 39% u mężczyzn, co oznaczało wzrost odpowiednio o około 3% i 9% w porównaniu z 2003 rokiem⁹.

Czynniki demograficzne wpływające na częstość występowania Zobacz więcej: Czynniki demograficzne w epidemiologii zespołu metabolicznego

Wiek jest jednym z najważniejszych czynników determinujących częstość występowania zespołu metabolicznego. Rozpowszechnienie tego zespołu zaburzeń wyraźnie wzrasta wraz z wiekiem – prawie 40% osób w szóstej dekadzie życia spełnia kryteria zespołu metabolicznego¹¹⁰. W Stanach Zjednoczonych częstość występowania wzrasta z około jednej piątej u młodych dorosłych do prawie połowy wszystkich osób powyżej 60 roku życia¹¹.

Płeć również odgrywa istotną rolę w epidemiologii zespołu metabolicznego, chociaż wzorce różnią się w zależności od populacji. Ogólnie rzecz biorąc, częstość występowania jest podobna u mężczyzn i kobiet po uwzględnieniu wieku¹², jednak w niektórych grupach etnicznych zespół metaboliczny występuje nieco częściej u kobiet¹⁰.

Różnice etniczne i rasowe Zobacz więcej: Różnice etniczne w epidemiologii zespołu metabolicznego

Znaczące różnice w częstości występowania zespołu metabolicznego obserwuje się między różnymi grupami etnicznymi i rasowymi. W Stanach Zjednoczonych najwyższą częstość występowania odnotowuje się wśród Amerykanów meksykańskiego pochodzenia – około 31,9% w porównaniu z 27% w ogólnej populacji¹³. Zespół metaboliczny ma również wysoką częstość występowania wśród Afroamerykanów, szczególnie kobiet afroamerykańskich¹³.

Interesujące są również dane dotyczące różnic między populacjami kaukaskimi a azjatyckimi. Zespół metaboliczny występuje częściej u osób rasy kaukaskiej niż wśród Azjatów, a jego częstość jest znacznie wyższa w populacji przybyszów w porównaniu z populacją rdzenną¹⁴. W regionie Azji Wschodniej częstość występowania zespołu metabolicznego może wahać się od 8-13% u mężczyzn do 2-18% u kobiet, w zależności od badanej populacji i stosowanych definicji⁵.

Trendy czasowe i prognozy

Analiza trendów czasowych pokazuje, że po osiągnięciu szczytu na początku XXI wieku w Stanach Zjednoczonych, ogólna częstość występowania zespołu metabolicznego stopniowo malała, głównie dzięki wczesnej diagnostyce i odpowiedniemu leczeniu dyslipidemii i nadciśnienia tętniczego, mimo rosnącej częstości występowania otyłości¹⁷. Najnowsze dane z NHANES wykazały spadek częstości występowania do około 24% u mężczyzn i 22% u kobiet⁵.

Szczególnie niepokojące są jednak trendy dotyczące niektórych grup demograficznych. Między 2011 a 2016 rokiem obserwowano znaczący wzrost częstości występowania zespołu metabolicznego wśród kobiet (z 31,7% do 36,6%), dorosłych w wieku 20-39 lat (z 16,2% do 21,3%) oraz wśród osób pochodzenia azjatyckiego (z 19,9% do 26,2%) i hiszpańskiego (z 32,9% do 40,4%)¹¹. Wśród dorosłych pochodzenia hiszpańskiego powyżej 60 roku życia prawie 60% cierpi na zespół metaboliczny¹⁵.

Zespół metaboliczny u dzieci i młodzieży

Alarmujące jest to, że zespół metaboliczny nie może już być uważany za chorobę dotyczącą wyłącznie populacji dorosłych. W 2020 roku 3% dzieci i 5% młodzieży na całym świecie cierpiało na zespół metaboliczny¹⁰. Ten wzrost częstości występowania w populacji pediatrycznej przebiega równolegle ze wzrostem otyłości wśród młodych ludzi¹².

Brak odpowiednich kryteriów diagnostycznych dla dzieci długo utrudniał ocenę rozpowszechnienia zespołu metabolicznego w tej grupie wiekowej¹⁶. Jednak badania kohortowe, takie jak IDEFICS/I.Family, dostarczyły unikalnej możliwości obliczenia wartości referencyjnych specyficznych dla wieku i płci dla licznych parametrów medycznych u dzieci¹⁷.

Znaczenie epidemiologiczne i zdrowotne

Osoby z zespołem metabolicznym mają dwukrotnie większe prawdopodobieństwo rozwoju i śmierci z powodu chorób sercowo-naczyniowych oraz ponad siedmiokrotnie większe ryzyko rozwoju cukrzycy w porównaniu z osobami bez czynników ryzyka kardiometabolicznego². Badania prospektywne potwierdzają, że zespół metaboliczny wiąże się ze znacząco podwyższonym ryzykiem śmiertelności z wszystkich przyczyn, chorób serca i cukrzycy¹⁸.

Międzynarodowa Federacja Cukrzycowa szacuje, że około 20-25% dorosłej populacji na świecie jest dotknięta zespołem metabolicznym¹⁹. Rosnąca częstość występowania zespołu metabolicznego stanowi znaczące wyzwanie dla zdrowia publicznego, wymagające skoncentrowanych wysiłków badawczych w celu zrozumienia i ograniczenia jego wpływu¹⁹.