Nierównowaga mięśniowa w zespole bólu rzepkowo-udowego

Nierównowaga mięśniowa i dysfunkcja mięśni kończyny dolnej stanowią jeden z najważniejszych i najlepiej udokumentowanych czynników etiologicznych zespołu bólu rzepkowo-udowego. Te zaburzenia są również najbardziej podatne na leczenie poprzez wielomodalną terapię¹.

Słabość mięśni czworogłowego uda

Słabość mięśni czworogłowego uda jest najczęściej cytowanym obszarem niepokoju w etiologii zespołu bólu rzepkowo-udowego². Zmniejszona siła mięśni prostowników kolana to częste znalezisko u pacjentów z tym zespołem³. Badania wykazują, że pacjenci z zespołem bólu rzepkowo-udowego mają o 6-12% mniejszą siłę w porównaniu ze zdrowymi osobami z grupy kontrolnej⁴.

Zakłada się, że słaba siła i funkcja mięśnia czworogłowego wpływa na sposób, w jaki rzepka porusza się w bruździe kości udowej oraz na rozkład obciążenia w stawie rzepkowo-udowym⁴. Szczególnie istotny jest mięsień szeroki przyśrodkowy, który odgrywa kluczową rolę w stabilizacji rzepki podczas ruchu⁵.

Dysfunkcja mięśnia szerokiego przyśrodkowego

Opóźniona aktywacja, zmniejszona siła lub nieprawidłowa morfologia mięśnia szerokiego przyśrodkowego stanowią istotne czynniki ryzyka⁵. Ten mięsień, będący częścią mięśnia czworogłowego uda, ma szczególne znaczenie w stabilizacji rzepki i przeciwdziałaniu siłom bocznym działającym na nią podczas ruchu.

Badanie Witvrouw i współpracowników (2000) zidentyfikowało cztery potencjalne predyktory bólu rzepkowo-udowego, z których trzy były związane z dysfunkcją mięśnia czworogłowego⁷:

• Opóźniony czas reakcji mięśnia czworogłowego
• Zmniejszenie siły eksplozywnej
• Skrócenie mięśnia czworogłowego
• Nadmierna ruchomość rzepki

Słabość mięśni stabilizujących biodro

Współczesne badania podkreślają szczególną rolę stabilizacji biodrowej w etiologii zespołu bólu rzepkowo-udowego¹. Słabe mięśnie pośladkowe mogą zmieniać oś kończyny dolnej, jeśli kość udowa przyjmuje bardziej obrócone do wewnątrz położenie w stosunku do kości piszczelowej, ponownie pogarszając płynny ruch rzepki w bruździe kości udowej⁸.

Słabość mięśni biodrowych, szczególnie prostowników, odwodzicieli i rotatorów zewnętrznych, prowadzi do słabości ruchu ekscentrycznego i końcowej części wyprostu w kolanie⁹. Badania wykazały, że osoby z zespołem bólu rzepkowo-udowego mogą wykazywać słabość biodra i demonstrować zmienioną kinematykę biodra podczas czynności funkcjonalnych¹⁰.

Napięcie i sztywność mięśni

Nie tylko słabość, ale również nadmierne napięcie mięśni może przyczyniać się do rozwoju zespołu bólu rzepkowo-udowego. Napięcie mięśni dwugłowych uda zwiększa siłę podczas biegania i chodzenia u kobiet z zespołem, ale nie u mężczyzn, zwiększając stres na rzepkę i jej stabilizatory⁹.

Szczególnie istotne są¹¹:

• Napięcie lub nieelastyczność mięśni uda lub podudzia, szczególnie pasma biodrowo-piszczelowego lub mięśni łydki
• Napięte mięśnie dwugłowe uda, które mogą być częstą przyczyną bólu rzepkowo-udowego, szczególnie w rozwijających się organizmach¹²
• Napięte pasmo biodrowo-piszczelowe, które jest kolejnym czynnikiem ryzyka, ponieważ pomaga kontrolować ruch rzepki w jej bruździe¹²

Zaburzenia aktywacji mięśniowej

Oprócz siły i elastyczności, istotne znaczenie ma prawidłowa aktywacja mięśniowa. Opóźniona aktywacja mięśnia szerokiego przyśrodkowego została zidentyfikowana jako jeden z predyktorów rozwoju zespołu bólu rzepkowo-udowego⁵. To oznacza, że mięsień może nie aktywować się we właściwym czasie podczas ruchu, co prowadzi do nieprawidłowej stabilizacji rzepki.

Kontrola nerwowo-mięśniowa mięśnia szerokiego przyśrodkowego jest oceniana w celu określenia, czy mięśnie kurczą się we właściwym czasie⁶. Sama obecność dużej masy mięśniowej nie oznacza, że mięśnie działają prawidłowo – kluczowa jest koordynacja i timing aktywacji.

Nierównowaga między różnymi grupami mięśniowymi

Zespół bólu rzepkowo-udowego często wynika z nierównowagi między różnymi grupami mięśniowymi. Słabość lub napięcie kluczowych mięśni wokół kolana, szczególnie czworogłowego, dwugłowego uda i mięśni biodra, może powodować nieprawidłowe prowadzenie rzepki¹³.

Szczególnie istotne są nierównowagi między¹⁴:

• Mięśniami czworogłowymi a mięśniami dwugłowymi uda
• Różnymi głowami mięśnia czworogłowego (szczególnie między mięśniem szerokim bocznym a przyśrodkowym)
• Mięśniami stabilizującymi biodro a mięśniami kończyny dolnej
• Mięśniami rdzenia a mięśniami obwodowymi

Związek między siłą, bólem a hamowaniem

Istnieje złożony związek między siłą mięśni, bólem a hamowaniem nerwowym¹⁵. Ból może prowadzić do hamowania aktywacji mięśniowej, co z kolei prowadzi do słabości i dalszego pogorszenia funkcji stawu. Ten błędny krąg może utrzymywać objawy nawet po ustąpieniu pierwotnej przyczyny bólu.

Konieczne są dalsze badania w celu ustalenia znaczenia różnych deficytów siły i nierównowag mięśniowych oraz wyjaśnienia, czy określone zaburzenia w aktywacji mięśniowej są przyczyną, skutkiem, czy jednocześnie przyczyną i skutkiem zespołu bólu rzepkowo-udowego³.