Uderzenie udowo-panewkowe (FAI) w patogenezie zerwań obrąbka

Uderzenie udowo-panewkowe (femoroacetabular impingement – FAI) stanowi najczęstszą przyczynę zerwań obrąbka stawu biodrowego¹². To schorzenie rozwija się zwykle we wczesnych latach nastoletkich, gdy staw biodrowy nie jest idealnie okrągły w określonych pozycjach, takich jak zginanie czy rotacja³. Nieprawidłowy kontakt kostny zwiększa naprężenia działające na obrąbek, co z czasem może prowadzić do jego uszkodzenia.

FAI występuje, gdy staw biodrowy naturalnie nie pasuje do siebie tak, jak powinien⁴. Jeśli kości nie łączą się prawidłowo, wywierają dodatkowy nacisk na obrąbek biodra, a ostatecznie ten nacisk i tarcie mogą doprowadzić do zerwania obrąbka⁴. Morfologiczne zmiany kości udowej lub panewki prowadzą do ograniczenia zakresu ruchu w stawie biodrowym i uszkodzenia chrząstki stawowej⁵.

Typ cam – mechanizm ścinania obrąbka

Typ cam charakteryzuje się nieprawidłowym połączeniem głowy z szyją kości udowej, co prowadzi do uderzenia między nieprawidłową kością udową a normalnym brzegiem panewki przez obwodowo zwiększający się promień wchodzący do panewki podczas całego zakresu ruchu stawu biodrowego, szczególnie podczas zginania i rotacji wewnętrznej⁵.

W tym typie FAI asferyczna głowa kości udowej charakteryzuje się zmniejszonym odstępem głowa-szyja⁶. Podczas zginania biodra asferyczna głowa może wchodzić w kontakt, który powoduje ścinanie chrząstki panewkowej i obrąbka⁶. Uszkodzenia obrąbka w deformacji cam najczęściej występują w lokalizacji przednio-górnej, w strefie przejściowej, gdzie obrąbek łączy się z chrząstką szklistą⁶.

Typ pincer – mechanizm ucisku obrąbka

Typ pincer jest wynikiem uderzenia połączenia głowy z szyją kości udowej o brzeg panewki z powodu nadmiernego pokrycia panewkowego, powodującego ucisk obrąbka między kością udową a panewką⁸. Zwiększone naprężenia mogą prowadzić do zmęczeniowego złamania brzegu panewki i separacji fragmentu brzegowego lub oderwania przeciążonego obrąbka od panewki⁸.

Ten typ FAI wynika z nadmiernego wzrostu panewki i „nadmiernego pokrycia” kości udowej⁹. Nieprawidłowy kontakt między nadmiernie rozwiniętym brzegiem panewki a połączeniem głowy z szyją kości udowej prowadzi do zerwań w obrębie substancji obrąbka⁹. Zerwania obrąbka związane z typem pincer również najczęściej występują w ćwiartce przednio-górnej obrąbka, choć może również wystąpić tzw. uszkodzenie chrząstki contrecoup w tylno-dolnej części panewki⁹.

Lokalizacja i charakterystyka uszkodzeń

W kontekście uderzenia udowo-panewkowego, obrąbek biodra doświadcza nieprawidłowego kontaktu z powodu kolizji kostnej, co może być przyczyną zerwań obrąbka¹⁰. Patologia normalnie występuje w przednio-górnej części obrąbka, która jest narażona na największe obciążenia¹¹. Uderzenie udowo-panewkowe normalnie powoduje przednie uderzenie, a powtarzające się ruchy skręcania i obracania stanowią dodatkowy czynnik¹¹.

Większość pacjentów z zerwaniami obrąbka wykazuje pewne nieprawidłowości radiograficzne, co oznacza, że zerwania obrąbka rzadko występują w stawach biodrowych o prawidłowej anatomii kostnej⁹. To podkreśla znaczenie czynników strukturalnych w patogenezie tego schorzenia.

Wpływ na chrząstkę stawową

FAI prowadzi nie tylko do uszkodzenia obrąbka, ale również do progresywnych zmian w chrząstce stawowej. Warstwy chrząstki w stawach biodrowych mogą ulegać zerwaniu przy ciągłym urazie wynikającym z uderzenia udowo-panewkowego¹⁰. Zapalenie stawów można zdefiniować jako utratę chrząstki w stawach, więc w miarę postępu FAI uszkodzenia chrząstki mogą progresować, skutecznie zwiększając zapalenie stawów w biodrze¹⁰.

Najczęstszą podstawową przyczyną zerwania obrąbka biodrowego jest uderzenie kości biodrowych¹². Uderzenie biodra występuje, gdy głowa kości udowej uciska panewkę kości biodrowej, powodując powtarzający się atypowy kontakt między kością udową a miednicą¹². Ten mechanizm wyjaśnia, dlaczego większość zerwań obrąbka współwystępuje z FAI³.

Znaczenie wczesnego rozpoznania

Ponieważ większość zerwań obrąbka biodrowego współwystępuje z FAI, ich objawy w znacznym stopniu się pokrywają³. Wczesne rozpoznanie i leczenie FAI ma kluczowe znaczenie dla zapobiegania progresji uszkodzeń obrąbka i chrząstki stawowej. Leczenie chirurgiczne ma na celu nie tylko naprawę obrąbka z powrotem do panewki i zajęcie się wszelkimi uszkodzeniami chrząstki, ale również usunięcie wszelkich kostnych uderzeń, aby zapobiec ponownemu zerwaniu¹⁰.

Historia przemieszczenia nasady może prowadzić do retrowersji szyjki kości udowej i narażać pacjentów na ryzyko uderzenia typu cam¹³. Podobnie, protrusio panewki i coxa profunda predysponują pacjentów do uderzenia typu pincer¹³. Te obserwacje podkreślają znaczenie oceny czynników predysponujących w diagnostyce i planowaniu leczenia.