Leczenie chirurgiczne stanowi integralną część terapii wielu zakażeń gronkowcowych i często jest równie istotne jak farmakoterapia1. Właściwe postępowanie chirurgiczne może decydować o powodzeniu całego leczenia, szczególnie w przypadkach głębokich infekcji tkanek miękkich, zakażeń kości i stawów oraz infekcji związanych z implantami medycznymi2.
Drenaż ropni i ropiaków
Drenaż stanowi podstawową procedurę chirurgiczną w leczeniu zakażeń gronkowcowych z obecnością ropni2. Procedura polega na wykonaniu sterylnego nacięcia w skórze przy użyciu skalpela, igły lub lancetu, a następnie na usunięciu zgromadzonej ropy2.
W przypadku małych ropni u dzieci bez gorączki sam drenaż może być wystarczający, bez konieczności stosowania antybiotyków systemowych1. Badania wykazują, że skuteczność drenażu jest porównywalna niezależnie od tego, czy pacjent otrzymuje antybiotyki systemowe, pod warunkiem że drenaż został wykonany prawidłowo1.
Alternatywą dla klasycznego nacięcia i drenażu może być założenie drenażu podskórnego, co okazuje się skuteczne w wielu przypadkach1. Wybór metody zależy od wielkości i lokalizacji ropnia oraz doświadczenia chirurga2.
Debridement chirurgiczny
W przypadku głębokich zakażeń z obecnością martwych tkanek konieczne może być wykonanie debridementu chirurgicznego2. Procedura ta polega na chirurgicznym usunięciu wszystkich martwych, znekrotyzowanych lub zakażonych tkanek w celu oczyszczenia rany i stworzenia warunków sprzyjających gojeniu3.
Debridement jest szczególnie ważny w zakażeniach obejmujących mięśnie lub powięzie mięśniowe4. W takich przypadkach infekcja może szybko się rozprzestrzeniać, dlatego wczesne i radykalne postępowanie chirurgiczne jest kluczowe dla powodzenia leczenia5.
W przypadku zakażeń kości (zapalenie kości) chirurgiczne usunięcie martwych fragmentów kostnych oraz oczyszczenie ogniska infekcyjnego jest często niezbędne dla skutecznego leczenia5. Procedura może wymagać założenia drenaży w celu ciągłego odprowadzania wydzielin5.
Postępowanie z zakażonymi implantami
Zakażenia związane z implantami medycznymi, takimi jak rozruszniki serca, sztuczne zastawki, protezy stawów czy cewniki naczyniowe, stanowią szczególne wyzwanie terapeutyczne6. W większości przypadków skuteczne leczenie wymaga usunięcia zakażonego implantu2.
Decyzja o usunięciu implantu powinna być podjęta szybko, szczególnie w przypadku zakażeń wywołanych przez Staphylococcus aureus7. Wytyczne Towarzystwa Chorób Zakaźnych Ameryki zalecają usuwanie niestunelowanych cewników żylnych centralnych związanych z bakteriemią gronkowcową7.
W przypadku zakażonych protez stawów może być konieczne czasowe usunięcie protezy i założenie spacera antybiotykowego2. Po wyleczeniu infekcji możliwa jest reimplantacja nowej protezy, jednak wymaga to wieloetapowego postępowania chirurgicznego2.
Wskazania nagłe do leczenia chirurgicznego
Niektóre zakażenia gronkowcowe wymagają natychmiastowego postępowania chirurgicznego ze względu na zagrożenie życia lub ryzyko trwałych powikłań5. Do takich sytuacji należy zapalenie stawów u niemowląt, szczególnie stawów biodrowego i barkowego, które są stanami wymagającymi pilnej interwencji chirurgicznej5.
Zapalenie wsierdzia z obecnością ciała obcego wewnątrzsercowego może wymagać jego chirurgicznego usunięcia5. Wszystkie potencjalne ogniska infekcji powinny być zbadane i chirurgicznie zdrenowane5.
U pacjentów z obniżoną odpornością lub w stanie ciężkim konieczne może być usunięcie zakażonego cewnika żylnego, nawet jeśli infekcja nie może być całkowicie wyeliminowana farmakologicznie5.
Techniki chirurgiczne i dostęp
Wybór techniki chirurgicznej zależy od lokalizacji i rozległości infekcji2. W przypadku powierzchownych zakażeń skórnych wystarczające może być proste nacięcie i drenaż wykonany w warunkach ambulatoryjnych2.
Głębsze infekcje, takie jak zakażenia kości, stawów czy narządów wewnętrznych, wymagają bardziej rozległych procedur chirurgicznych wykonywanych w sali operacyjnej2. W niektórych przypadkach może być konieczne wieloetapowe postępowanie chirurgiczne2.
Powikłania i ryzyko zabiegów
Jak każde postępowanie chirurgiczne, leczenie operacyjne zakażeń gronkowcowych wiąże się z określonym ryzykiem powikłań2. Do najczęstszych należą krwawienie, uszkodzenie okolicznych struktur oraz ryzyko rozprzestrzenienia infekcji2.
Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z obniżoną odpornością, cukrzycą czy innymi chorobami współistniejącymi, które mogą wpływać na gojenie ran i ryzyko powikłań pooperacyjnych2. W takich przypadkach konieczne jest ścisłe monitorowanie pooperacyjne i intensywna opieka2.
Integracja z leczeniem antybiotykowym
Leczenie chirurgiczne zakażeń gronkowcowych powinno być zawsze skoordynowane z antybiotykoterapią1. W większości przypadków pacjenci wymagają kontynuacji antybiotyków zarówno przed, jak i po zabiegu chirurgicznym1.
Czas trwania antybiotykoterapii po zabiegu chirurgicznym zależy od typu infekcji i radykalności przeprowadzonej procedury1. W przypadku zakażeń kości i stawów może być konieczne przedłużenie leczenia antybiotykowego nawet do kilku miesięcy8.















