Objawy zakażenia parwowirusem u dzieci – piąta choroba

Zakażenie parwowirusem B19 u dzieci, znane również jako piąta choroba lub rumień zakaźny, ma charakterystyczny przebieg kliniczny, który pozwala na stosunkowo łatwe rozpoznanie¹². Choroba dotyka głównie dzieci w wieku szkolnym, między 5. a 15. rokiem życia, chociaż może występować w każdym wieku³. Większość dzieci przechodzi zakażenie łagodnie, a objawy mają łagodny charakter i nie wymagają specjalistycznego leczenia.

Okres wylęgania i pierwsze objawy

Okres wylęgania zakażenia parwowirusem B19 u dzieci wynosi zazwyczaj 4-14 dni, chociaż objawy mogą pojawić się nawet do 21 dni po ekspozycji na wirusa⁴⁵. W tym czasie dziecko może nie wykazywać żadnych objawów, ale już może być zakaźne dla innych osób, szczególnie w ostatnich dniach okresu wylęgania.

Pierwsze objawy u dzieci są zazwyczaj łagodne i przypominają typowe przeziębienie lub lekką grypę⁶. Do najczęściej obserwowanych wczesnych objawów należą:

• Łagodna gorączka (do 38,9°C)
• Ból głowy
• Katar lub zatkany nos
• Ból gardła
• Zmęczenie i osłabienie
• Łagodne bóle mięśni
• Czasami nudności lub biegunka

Ta pierwsza faza choroby trwa zazwyczaj 7-14 dni i jest okresem największej zakaźności⁶. Dziecko może rozprzestrzeniać zakażenie na innych członków rodziny lub kolegów z klasy, nie wiedząc jeszcze, że jest chore na parwowirusa B19. Po ustąpieniu tych wczesnych objawów następuje zazwyczaj okres 2-3 dni, w którym dziecko czuje się lepiej, zanim pojawi się charakterystyczna wysypka.

Charakterystyczna wysypka na policzkach

Najbardziej rozpoznawalną cechą zakażenia parwowirusem B19 u dzieci jest pojawienie się jasnoczerwonej wysypki na policzkach⁷⁸. Ta wysypka, określana mianem „spoliczkowanej twarzy” lub „slapped cheek”, pojawia się zazwyczaj 2-3 tygodnie po początkowej ekspozycji na wirusa⁶.

Wysypka na policzkach ma bardzo charakterystyczny wygląd – jest jasnoczerwoną, uniesioną i zajmuje zazwyczaj obie strony twarzy symetrycznie⁹. Obszar wokół ust i nosa pozostaje zazwyczaj blady, co jeszcze bardziej podkreśla intensywność czerwieni na policzkach¹⁰. Wysypka może sprawiać wrażenie, jakby dziecko zostało mocno spoliczkowane, stąd popularna nazwa tego objawu.

Charakterystyczną cechą tej wysypki jest to, że pojawia się ona wtedy, gdy dziecko zazwyczaj już się lepiej czuje i nie ma gorączki ani innych objawów ogólnych⁶. To również oznacza, że w momencie pojawienia się wysypki dziecko prawdopodobnie nie jest już zakaźne dla innych osób⁵.

Rozprzestrzenianie się wysypki na ciało

Po 1-4 dniach od pojawienia się wysypki na policzkach, u wielu dzieci rozwija się druga faza wysypki, która rozprzestrzenia się na pozostałe części ciała⁶. Ta wysypka ma inny charakter niż ta na twarzy – jest bardziej różowa, koronkowa i ma lekko uniesiony wygląd⁷.

Wysypka na ciele pojawia się najczęściej na:

• Ramionach i przedramionach
• Tułowiu (klatka piersiowa i plecy)
• Udach
• Pośladkach
• Czasami na łydkach i stopach

Koronkowa wysypka na ciele może być swędząca, szczególnie gdy pojawia się na podeszwach stóp⁷¹¹. Intensywność świądu jest zazwyczaj łagodna do umiarkowanej i rzadko stanowi poważny problem dla dziecka. Wysypka ta trwa zazwyczaj 7-10 dni, ale może utrzymywać się nawet do 3 tygodni⁸.

Objawy stawowe u dzieci

Chociaż bóle stawów są znacznie częstsze u dorosłych, około 10% dzieci z zakażeniem parwowirusem B19 może również doświadczać objawów stawowych¹¹². U dzieci, które rozwijają objawy stawowe, najczęściej dotknięte są kolana¹².

Bóle stawów u dzieci mają zazwyczaj łagodny charakter i objawiają się jako:

• Dyskomfort lub ból w okolicy stawów
• Lekki obrzęk stawów
• Ograniczenie ruchomości
• Czasami uczucie sztywności, szczególnie rano

Objawy stawowe u dzieci trwają zazwyczaj krócej niż u dorosłych – od kilku dni do 2-3 tygodni¹³. W przeciwieństwie do dorosłych, u dzieci bardzo rzadko dochodzi do przewlekłych problemów stawowych po przebytym zakażeniu parwowirusem B19. Zapalenie stawów związane z parwowirusem B19 nie ma charakteru destrukcyjnego i nie prowadzi do trwałych uszkodzeń stawów¹².

Przebieg choroby w trzech stadiach

Przebieg piątej choroby u dzieci można podzielić na trzy charakterystyczne stadia⁶¹⁴:

Stadium pierwsze (okres prodromalny) trwa 7-14 dni i charakteryzuje się łagodnymi objawami grypopodobnymi⁶. W tym okresie dziecko jest najbardziej zakaźne, ale objawy mogą być na tyle łagodne, że rodzice nie zdają sobie sprawy z choroby¹⁴.

Stadium drugie rozpoczyna się 2-3 tygodnie po ekspozycji na wirusa pojawieniem się charakterystycznej jasnoczerwonej wysypki na policzkach⁶. W tym momencie dziecko zazwyczaj nie jest już zakaźne¹⁴. Wysypka na twarzy zanika po 5-10 dniach⁶.

Stadium trzecie może trwać 1-3 tygodnie i charakteryzuje się pojawieniem koronkowej wysypki na ciele⁶¹⁴. Wysypka może być bezbolesna, ale czasami lekko swędząca. W tym stadium wysypka może pojawiać się i znikać, co jest normalnym przebiegiem choroby.

Nietypowe objawy u dzieci

Niektóre dzieci mogą prezentować nietypowe objawy zakażenia parwowirusem B19. Rzadko może wystąpić zespół „rękawiczek i skarpetek” (PPGSS), który charakteryzuje się wysypką ograniczoną do dłoni i stóp¹³¹⁵. Ta forma zakażenia występuje częściej u starszych dzieci i młodych dorosłych.

PPGSS objawia się wysypką o charakterze grudkowo-plamiczym lub krwotocznym, ograniczoną do dłoni i stóp z wyraźną granicą na poziomie nadgarstków i kostek¹⁵. Wysypka ma zazwyczaj kolor bardziej niebieski lub przypominający siniaki i jest ograniczona głównie do lokalizacji dłoni i stóp¹⁵. Ta postać choroby również jest przejściowa i ustępuje po kilku dniach bez pozostawiania trwałych następstw.

Kiedy skontaktować się z lekarzem

Większość przypadków zakażenia parwowirusem B19 u dzieci przebiega łagodnie i nie wymaga specjalistycznej opieki medycznej¹⁶. Jednak istnieją sytuacje, w których należy skonsultować się z pediatrą:

Kontakt z lekarzem jest wskazany, gdy:

• Dziecko ma wysoką gorączkę trwającą dłużej niż 3 dni
• Pojawią się objawy odwodnienia (suche usta, brak łez podczas płaczu, zmniejszona ilość moczu)
• Dziecko odmawia jedzenia i picia przez dłuższy czas
• Wysypka jest bardzo swędząca i przeszkadza w codziennym funkcjonowaniu
• Dziecko ma choroby układu krwiotwórczego lub osłabioną odporność
• Objawy wydają się pogarszać zamiast poprawiać po kilku dniach

Szczególną uwagę należy zwrócić na dzieci z chorobami krwi, takimi jak anemia sierpowatokrwinkowa, ponieważ u tych pacjentów zakażenie parwowirusem B19 może prowadzić do poważnych powikłań w postaci kryzysu aplastycznego¹⁷¹⁸.