Systemy nadzoru epidemiologicznego zakażeń paciorkowcem z grupy A

Systemy nadzoru epidemiologicznego nad zakażeniami paciorkowcem z grupy A odgrywają kluczową rolę w monitorowaniu trendów choroby, wykrywaniu ognisk oraz ocenie skuteczności interwencji zdrowia publicznego. W większości krajów rozwiniętych ustanowiono inwazyjne zakażenia paciorkowcem z grupy A jako chorobę podlegającą obowiązkowi zgłaszania, co umożliwia szybkie działania zdrowia publicznego po zdiagnozowaniu pojedynczego przypadku¹.

Cele i założenia surveillance epidemiologicznego

Podstawowym celem nadzoru nad inwazyjnymi zakażeniami paciorkowcem z grupy A jest monitorowanie trendów w częstości infekcji oraz określenie demograficznych i klinicznych charakterystyk pacjentów z laboratoryjnie potwierdzonymi inwazyjnymi zakażeniami². Skuteczny system nadzoru służy do monitorowania trendów w następujących obszarach: liczby lub wskaźników częstości laboratoryjnie potwierdzonych inwazyjnych zakażeń dla określonej populacji, demograficznych i klinicznych charakterystyk pacjentów, częstości inwazyjnych infekcji specyficznych dla wieku i płci oraz wskaźników zgonów i niesmrtelnych następstw spowodowanych inwazyjnymi zakażeniami.

Rozszerzone systemy nadzoru mogą również dążyć do określenia i monitorowania rozkładu wybranych cech genotypowych lub fenotypowych szczepów paciorkowca z grupy A³. Obejmuje to typy emm, czynniki zjadliwości, obecność antygenów szczepionkowych i wrażliwość na antymikrobiologiczne środki w celu: pomiaru obciążenia chorobą specyficznego dla szczepu i ułatwienia wykrywania ognisk, monitorowania trendów w szczepach powodujących inwazyjną chorobę w celu wykrycia zmian w dominujących lub zjadliwych szczepach w czasie oraz śledzenia oporności na antymikrobiologiczne środki w czasie.

Systemy nadzoru w Stanach Zjednoczonych

CDC w Stanach Zjednoczonych wykorzystuje dwa systemy do śledzenia inwazyjnych zakażeń paciorkowcem z grupy A⁴. Pierwszy to Active Bacterial Core surveillance (ABCs) – populacyjny, aktywny system nadzoru oparty na laboratoriach⁵. Oznacza to, że lokalne i stanowe departamenty zdrowia rutynowo kontaktują się z laboratoriami w celu identyfikacji wszystkich przypadków, a następnie zgłaszają te przypadki do CDC.

Obecnie tylko zespół wstrząsu toksycznego paciorkowcowego jest chorobą zgłaszaną na poziomie krajowym. Dostawcy opieki zdrowotnej i laboratoria powinni zgłaszać przypadki do odpowiedniego departamentu zdrowia. Stany następnie zgłaszają te przypadki do CDC przez National Notifiable Diseases Surveillance System (NNDSS)⁵.

Surveillance przez system ABCs obejmuje 10 stanów (Kalifornia, Kolorado, Connecticut, Georgia, Maryland, Minnesota, Nowy Meksyk, Nowy Jork, Oregon i Tennessee), które zidentyfikowały 21 312 przypadków inwazyjnych zakażeń w latach 2013-2022⁶. System ten umożliwił dokumentację dramatycznego wzrostu częstości z 3,6 na 100 000 w 2013 roku do 8,2 na 100 000 w 2022 roku.

Systemy nadzoru w Kanadzie

Inwazyjne zakażenia paciorkowcem z grupy A są chorobą podlegającą obowiązkowi zgłaszania w Kanadzie od 2000 roku⁷. Publiczna Agencja Zdrowia Kanady przeprowadza coroczny krajowy rutynowy nadzór nad inwazyjnymi zakażeniami za pośrednictwem Canadian Notifiable Disease Surveillance System. Narodowe Laboratorium Mikrobiologii (NML) przeprowadza nadzór oparty na laboratoriach nad bakteriami powodującymi inwazyjne zakażenia⁸.

Dane są zbierane przez NML, gdy prowincje i terytoria przesyłają izolaty inwazyjnych zakażeń do badań laboratoryjnych i sekwencjonowania emm. Dane laboratoryjne są ważnym źródłem monitorowania aktualnych trendów w inwazyjnych zakażeniach. Nadzór nad inwazyjnymi zakażeniami w Kanadzie składa się z pasywnego systemu opartego na laboratoriach, gdzie inwazyjne izolaty ze wszystkich prowincjonalnych i terytorialnych laboratoriów zdrowia publicznego (z wyjątkiem Alberty) są wysyłane do NML w Winnipeg do dalszych badań⁹.

Surveillance w krajach europejskich

W Europie zakażenia paciorkowcem z grupy A i inwazyjne zakażenia są chorobami podlegającymi obowiązkowi zgłaszania tylko w ograniczonej liczbie krajów europejskich, dlatego trudno jest ocenić ogólny poziom cyrkulacji w regionie europejskim¹⁰. Jednak wiele krajów ustanowiło systemy nadzoru dostosowane do lokalnych potrzeb.

W Irlandii inwazyjne zakażenia są chorobą podlegającą obowiązkowi zgłaszania¹¹. Health Protection Surveillance Centre publikuje regularne raporty epidemiologiczne obejmujące dane z wieloletnim okresem obserwacji¹². W marcu 2024 roku krajowy zespół zarządzania incydentami inwazyjnych zakażeń ogłosił zamknięcie incydentu związanego ze wzrostem przypadków, który trwał od października 2022 do sierpnia 2023.

Wielka Brytania prowadzi rozbudowany system nadzoru przez UK Health Security Agency, który obejmuje zarówno dane z nadzoru nad inwazyjnymi zakażeniami, jak i notifications dotyczące płonicy¹³. Publikowane są regularne raporty sezonowe opisujące aktywność zakażeń paciorkowcem z grupy A.

Systemy nadzoru w regionie Azji i Pacyfiku

Australia ustanowiła inwazyjne zakażenia paciorkowcem z grupy A jako chorobę podlegającą obowiązkowi zgłaszania na poziomie krajowym¹⁴. Przypadki są monitorowane przez National Notifiable Diseases Surveillance System. Dodatkowo, sieć PAEDS (Paediatric Active Enhanced Disease Surveillance) zapewnia szczegółowe dane o zakażeniach paciorkowcem z grupy A u dzieci w Australii¹⁵. Surveillance inwazyjnych zakażeń rozpoczął się jako projekt pilotażowy w Royal Children’s Hospital w Melbourne w 2015 roku i został rozszerzony na wszystkie placówki PAEDS w 2016 roku.

W Nowej Zelandii, pomimo rosnącego zagrożenia, inwazyjne zakażenia nie są chorobą podlegającą obowiązkowi zgłaszania¹⁶. Dane o epidemiologii infekcji są fragmentaryczne, a obecny nadzór jest pasywny i polega na wysyłaniu przez poszczególne laboratoria klinicznie istotnych izolatów do Institute of Environmental Science and Research (ESR) do dalszych badań. Brak aktywnego nadzoru w połączeniu z istniejącymi wysokimi wskaźnikami chorób związanych z paciorkowcem z grupy A naraża populację Nowej Zelandii na ryzyko ognisk inwazyjnych zakażeń.

Specjalizowane programy surveillance

Toronto Invasive Bacterial Diseases Network prowadzi populacyjny nadzór nad inwazyjnymi zakażeniami paciorkowcem z grupy A w Ontario (włącznie z regionem Metropolitan Toronto/Peel) od 1992 roku¹⁷. Ten program nadzoru był odpowiedzialny za monitorowanie zmian w częstości inwazyjnych chorób, ocenę wpływu nowych terapii na wyniki leczenia oraz definiowanie różnych spektrów choroby i ich czynników ryzyka.

Laboratoria mikrobiologiczne obsługujące szpitale w regionach Toronto, Peel, Durham, Simcoe, Hamilton, Halton i York oraz trzy największe laboratoria prywatne kontynuują zgłaszanie inwazyjnych izolatów do biura badań i przekazywanie izolatu bakteryjnego do laboratorium badawczego¹⁸. Przeprowadzane są coroczne audyty hodowli ze wszystkich laboratoriów w celu oceny dokładności zgłaszania.

Surveillance molekularna i genomiczna

Nadzór molekularny nad paciorkowcem z grupy A odzyskanym z zakażeń u ludzi na całym świecie ma kluczowe znaczenie dla dostarczania informacji o możliwych zmianach w rozpowszechnieniu klonów wpływających na rozwój szczepionek, jak również dla wczesnego wykrywania klonów o zwiększonej zjadliwości, transmisji lub oporności na antymikrobiologiczne środki¹⁹.

Sekwencjonowanie całego genomu zostało z powodzeniem wykorzystane do badania niewielkiej liczby domniemanych ognisk, potwierdzając pojedynczy szczep sprawczy, który różnił się od populacji cyrkulującej²⁰. Wykorzystanie sekwencjonowania całego genomu w rutynowej praktyce będzie wymagać dostępu do kontekstowych baz danych genomowych, aby umożliwić porównanie izolatów z ognisk z cyrkulującymi liniami.

Międzynarodowe inicjatywy surveillance

Strep A Vaccine Global Consortium (SAVAC) z siedzibą w International Vaccine Institute opracował serie protokołów najlepszych praktyk surveillance przeznaczonych do zjednoczenia międzynarodowych wysiłków badawczych nad pierwszą na świecie szczepionką przeciwko paciorkowcowi z grupy A²¹. Nowe protokoły zostały zaprojektowane do wykorzystania w badaniach surveillance nad paciorkowcem z grupy A na całym świecie, zapewniając, że badania mogą być porównywane ze sobą, a wyniki z różnych populacji i różnych badań mogą być kompilowane i analizowane razem.

WHO opracowała mapę drogową badań i technologii dla paciorkowca z grupy A oraz określiła preferowane cechy szczepionki, stymulując odnowione zainteresowanie rozwojem bezpiecznych i skutecznych szczepionek²². Wraz z rozwojem szczepionek, wsparte przyjęciem przez Światowe Zgromadzenie Zdrowia w 2018 roku globalnej rezolucji w sprawie ostrej gorączki reumatycznej i reumatycznej choroby serca, przewiduje się, że protokoły te zapewnią znacznie jaśniejszy obraz śmiertelności i wskaźników infekcji.

Skuteczne systemy nadzoru epidemiologicznego nad zakażeniami paciorkowcem z grupy A są niezbędne dla zrozumienia epidemiologii choroby, wykrywania ognisk i oceny skuteczności interwencji zdrowia publicznego. Różnice między krajami w podejściu do surveillance podkreślają potrzebę standaryzacji i wzmocnienia systemów monitorowania, szczególnie w obliczu rosnących wskaźników inwazyjnych zakażeń obserwowanych na całym świecie.