Diagnostyka epidemii norowirusów – kryteria i procedury epidemiologiczne

Diagnostyka epidemii zakażeń norowirusowych stanowi kluczowy element kontroli zdrowia publicznego i wymaga skoordynowanego podejścia łączącego ocenę kliniczną, kryteria epidemiologiczne oraz badania laboratoryjne¹. Szybka identyfikacja epidemii i wdrożenie odpowiednich środków kontroli ma fundamentalne znaczenie dla ograniczenia rozprzestrzeniania się infekcji w placówkach medycznych, domach opieki i innych instytucjach².

Identyfikacja potencjalnej epidemii

Podejrzenie epidemii norowirusów powinno powstać, gdy więcej niż jedna podobna choroba wynika ze wspólnej ekspozycji¹. Powinno to skłonić do zaangażowania urzędników zdrowia publicznego w celu przeprowadzenia badań laboratoryjnych i dochodzenia epidemiologicznego¹. Epidemie chorób jelitowo-żołądkowych można przypisać norowirusom, gdy występuje średni (lub medianowy) czas trwania choroby 12-60 godzin, średni (lub medianowy) okres inkubacji 24-48 godzin, wymioty u 50% osób oraz brak wykrycia bakterii jelitowych³.

Nagły początek objawów, forsowne wymioty jako dominujący objaw i wysoki wskaźnik wtórnych zakażeń w epidemii zapalenia żołądka i jelit to cechy sugerujące norowirus⁴. Diagnostyka opiera się głównie na prezentacji klinicznej⁴. Wirus w kale można wizualizować i rozróżnić za pomocą mikroskopii elektronowej⁴.

Rola laboratoriów zdrowia publicznego

W wielu krajach tylko wyspecjalizowane laboratoria zdrowia publicznego mają możliwość wykrywania norowirusów⁵. Standardowe laboratoria szpitalne i komercyjne zazwyczaj nie są wyposażone do wykrywania norowirusów⁵. Wyspecjalizowane laboratoria, które mogą wykrywać te wirusy, wykonują testy na próbkach kału od osób zakażonych⁵.

W niektórych systemach opieki zdrowotnej usługa laboratoryjna jest zarezerwowana dla testowania niewielkiej liczby osób związanych z rozpoznanymi epidemiami i nie jest dostępna dla testowania pojedynczych przypadków chorób jelitowo-żołądkowych⁵. Na przykład, testowanie w laboratorium zdrowia publicznego jest zarezerwowane dla dochodzeń epidemiologicznych, podczas gdy rutynowe testowanie kliniczne nie jest dostępne⁶.

Procedury nadzoru epidemiologicznego

Nadzór nad epidemiami chorób zakaźnych jest zintegrowany z elektronicznym systemem nadzoru⁷. Krajowa definicja przypadku zapalenia żołądka i jelit wywołanego norowirusem wymaga laboratoryjnego potwierdzenia zakażenia norowirusem lub objawowej choroby (wymioty lub biegunka) u osoby z powiązaniem epidemiologicznym do przypadku potwierdzonego laboratoryjnie⁷.

Różnice w procedurach kontrolnych między lokalnymi urzędami zdrowia publicznego mają wpływ na liczbę epidemii zarejestrowanych w systemie nadzoru⁸. Urzędy z pełną kontrolą powiadomień laboratoryjnych o zakażeniu norowirusem zidentyfikowały więcej epidemii i więcej przypadków związanych z epidemiami niż urzędy, które kontaktowały się tylko z przypadkami, których powiadomienia sugerowały środowisko instytucjonalne⁸.

Znaczenie szybkiej diagnostyki

Szybka i niezawodna diagnostyka laboratoryjna wczesnej identyfikacji epidemii i sporadycznych przypadków jest niezbędna dla szybkich środków kontroli infekcji i zapobiegania rozprzestrzenianiu się w szpitalach⁹. Szybka diagnostyka zakażenia norowirusem jest ważna dla szybkich środków kontroli infekcji i może zmniejszyć potrzebę dodatkowych testów diagnostycznych⁹.

Implementacja testów diagnostycznych jako usługi 24/7 we wszystkich szpitalach znacznie skróciła czas do diagnozy, co jest korzystne zarówno dla pacjentów, jak i świadczeniodawców opieki zdrowotnej¹⁰. Ogólny medianowy czas oczekiwania na wyniki od przybycia próbek do laboratoriów do dostępnych wyników testów zmniejszył się z 22 godzin w 2013 roku do 2,4 godziny w 2015 roku¹⁰.

Genetyczna charakteryzacja w epidemiach

Norowirus może być genotypowany przez analizę sekwencji produktu RT-PCR amplifikowanego z częściowego regionu zarówno genu polimerazy (region B), jak i genu kapsydu (region C) w pojedynczej reakcji dla wirusów genogrupy I lub genogrupy II¹¹. Genetyczna charakteryzacja szczepów norowirusów znalezionych w próbkach kału i środowiskowych była bardzo przydatna w dochodzeniach epidemiologicznych, łącząc przypadki ze sobą i sugerując wspólne źródło¹².

Sekwencjonowanie nukleotydów zapewnia klasyfikację wirusów i jest ważnym narzędziem w ustalaniu nośników infekcji w warunkach epidemii⁴. Testy hybrydyzacji kwasów nukleinowych i testy odwrotnej transkrypcji z reakcją łańcuchową polimerazy do wykrywania genomu norowirusów to czułe i specyficzne narzędzia do dochodzenia epidemiologicznego⁴.

Organizacja systemów diagnostycznych

Skuteczne systemy diagnostyczne epidemii wymagają koordynacji między różnymi poziomami opieki zdrowotnej¹³. Więcej niż jedna czwarta wszystkich zidentyfikowanych przypadków w epidemiach musiała być przekazana do urzędu zdrowia publicznego odpowiedzialnego za hrabstwa zamieszkania przypadków¹³. Cel przekazywania informacji opartych na przypadkach do urzędu zdrowia publicznego odpowiedzialnego za hrabstwo zamieszkania przypadków to umożliwienie przeprowadzenia dalszych dochodzeń kontroli infekcji i podjęcie odpowiednich środków¹³.

Na poziomie stanowym i krajowym zagregowane dane, w tym ograniczona liczba zmiennych na epidemię (np. data początku pierwszego i ostatniego przypadku, liczba przypadków, miejsce epidemii, pochodzenie z żywności), zapewniłyby wystarczające informacje do opisania epidemiologii epidemii norowirusów¹³. Uważamy, że urząd zdrowia publicznego zarządzający epidemią instytucjonalną powinien bezpośrednio wprowadzać wszystkie dane związane z epidemią do systemu nadzoru¹³.