Epidemiologia zaburzeń zachowania podczas snu REM – dane statystyczne

Zaburzenia zachowania podczas snu REM należą do stosunkowo rzadkich zaburzeń snu, których częstość występowania w populacji ogólnej jest dokładnie badana przez specjalistów z całego świata. Dane epidemiologiczne dotyczące tego schorzenia są szczególnie istotne ze względu na silny związek z chorobami neurodegeneracyjnymi¹.

Częstość występowania w populacji ogólnej

Badania populacyjne wskazują, że ogólna częstość występowania spontanicznego RBD w populacji wynosi około 1%, przy czym u osób starszych wzrasta do 2%¹. Według kryteriów DSM-5-TR, częstość występowania zaburzeń zachowania podczas snu REM oszacowano na około 0,38-0,5% w populacji ogólnej². Nowsze badania populacyjne sugerują jednak, że rzeczywista częstość może być wyższa niż wcześniej sądzono³.

Różnice w szacunkach mogą wynikać z metodologii badań oraz trudności diagnostycznych. Badania oparte wyłącznie na wywiadach klinicznych i kwestionariuszach, bez potwierdzenia polisomnograficznego, szacowały częstość występowania na 3-10%. Natomiast badania populacyjne z diagnozą opartą na danych klinicznych i polisomnograficznych wskazują na częstość między 0,74 a 1,15%⁴. Szacuje się, że zaburzenie to może dotyczyć 40-100 milionów pacjentów na całym świecie, ale zdecydowana większość przypadków pozostaje nierozpoznana⁵.

Charakterystyka demograficzna

Zaburzenia zachowania podczas snu REM wykazują wyraźne preferencje demograficzne. Schorzenie występuje przeważnie u mężczyzn starszych, z proporcją płci męskiej do żeńskiej wynoszącą 9:1¹. W badaniu Olsona i współpracowników obejmującym 93 pacjentów z RBD, tylko 12 pacjentów (13%) stanowiły kobiety². Wśród osób powyżej 50. roku życia mężczyźni są dziewięciokrotnie bardziej narażeni na rozwój RBD niż kobiety⁶.

Typowo RBD jest chorobą osób starszych, przy czym ryzyko wzrasta po szóstej dekadzie życia. Średni wiek wystąpienia objawów to 61 lat⁶. Chociaż schorzenie może wystąpić w każdym wieku, włączając dzieciństwo, jest to bardzo rzadkie². Początek objawów zazwyczaj obserwuje się w szóstej lub siódmej dekadzie życia⁷. Zobacz więcej: Charakterystyka demograficzna pacjentów z zaburzeniami REM

Częstość w chorobach neurodegeneracyjnych

Istnieje silny związek RBD z wieloma chorobami neurodegeneracyjnymi, szczególnie z synukleinopatniami – chorobami charakteryzującymi się odkładaniem białka alfa-synukleiny w neuronach⁸. RBD może być prekursorem poważniejszych schorzeń obejmujących neuropatie alfa-synukleinowe, takie jak parkinsonizm, atrofia wieloukładowa lub demencja z ciałkami Lewy’ego, gdzie częstość występowania może sięgać 76-81% dotkniętych osób¹.

W chorobie Parkinsona częstość występowania RBD jest znacząco podwyższona i wynosi od 23,6% według metaanalizy⁹ do 30-54% według innych badań¹⁰. Niektóre źródła podają jeszcze wyższe wartości – od 38% do 60%¹¹, a nawet około 50% pacjentów z chorobą Parkinsona¹². Częstość jest jeszcze wyższa w innych synukleinopatniach – 50-80% w demencji z ciałkami Lewy’ego i 80-95% w atrofii wieloukładowej¹⁰. Zobacz więcej: RBD w chorobach neurodegeneracyjnych – częstość i znaczenie prognostyczne

RBD jako wczesny marker chorób neurodegeneracyjnych

Szczególnie istotne z perspektywy epidemiologicznej jest znaczenie izolowanego RBD (iRBD) jako wczesnego markera chorób neurodegeneracyjnych. Około 97% osób z izolowanym RBD rozwija chorobę Parkinsona, demencję z ciałkami Lewy’ego lub atrofię wieloukładową w ciągu 14 lat od diagnozy⁶. Badanie kohortowe wykazało, że ryzyko rozwoju zdefiniowanego zespołu neurodegeneracyjnego od momentu diagnozy iRBD wynosi 33,1% po pięciu latach, 75,7% po dziesięciu latach i 90,9% po 14 latach¹³.

Prospektywne badanie wieloośrodkowe obejmujące 24 ośrodki udokumentowało roczny wskaźnik fenokonwersji na poziomie 6,3%, z 73,5% wskaźnikiem fenokonwersji po 12 latach obserwacji. Większość osób rozwinęła chorobę Parkinsona (56,5%), następnie demencję z ciałkami Lewy’ego (43,5%) i atrofię wieloukładową (4,5%)⁸. Diagnoza i wystąpienie objawów RBD zazwyczaj poprzedza wystąpienie objawów ruchowych lub poznawczych choroby Parkinsona o kilka lat, typowo w zakresie od 2 do 15 lat¹¹.

Czynniki wpływające na epidemiologię

Częstość występowania RBD jest również związana z różnymi czynnikami środowiskowymi, społecznymi i behawioralnymi¹⁴. Wiek powyżej 50 lat stanowi główny czynnik ryzyka RBD w kontekście synukleinopatii, a prawdopodobnie również płeć męska, chociaż szwajcarskie badanie wykazało równy stosunek mężczyzn do kobiet w badaniu populacyjnym opartym na polisomnografii u osób w średnim i starszym wieku⁸.

Pomimo raportowanej przewagi mężczyzn (82-88%), RBD jest również częste u kobiet. Pojawiają się dowody sugerujące, że RBD może być bardziej rozpowszechnione u kobiet, niż jest obecnie rozpoznawane¹⁴. Podobnie jak choroba Parkinsona, wiele przypadków RBD ma charakter rodzinny¹⁴.

Znaczenie dla zdrowia publicznego

Ze względu na silny związek z chorobami neurodegeneracyjnymi, prawidłowe rozpoznanie i monitorowanie RBD ma istotne znaczenie dla zdrowia publicznego. Izolowane RBD występuje u około 2% populacji ogólnej i jest związane z 80-90% ryzykiem progresji do choroby neurodegeneracyjnej, takiej jak choroba Parkinsona lub demencja z ciałkami Lewy’ego, w ciągu 10 lat od pierwszej diagnozy¹². Identyfikacja iRBD zapewnia rzadką okazję do modyfikacji przyszłego ryzyka neurodegeneracji i przewiduje się możliwości dla pacjentów z iRBD do uczestnictwa w badaniach klinicznych nad lekami neuroprotekcyjnymi w celu zapobiegania progresji do jawnej choroby neurodegeneracyjnej¹².