Terapia systemowa wyprysku potnicowego – leki doustne i iniekcyjne

Terapia systemowa wyprysku potnicowego jest zarezerwowana dla przypadków ciężkich lub opornych na leczenie miejscowe¹². Ze względu na potencjalne skutki uboczne systemowych leków, decyzja o ich zastosowaniu wymaga starannej oceny stosunku korzyści do ryzyka przez doświadczonego dermatologa³.

Kortykosteroidy systemowe – szybka interwencja

Krótkie kursy doustnych kortykosteroidów są powszechnie stosowane, chociaż dotychczas nie opublikowano żadnych kontrolowanych badań na ten temat⁴. Czasami w bardzo ciężkich wysiewach wyprysku potnicowego przepisuje się krótki kurs doustnych tabletek sterydowych¹.

W ciężkich przypadkach lekarz może przepisać krótki kurs doustnych kortykosteroidów, takich jak prednizon, jako pomost do innych metod leczenia⁵. Można stosować prednizon doustnie lub triamcinolon w iniekcji domięśniowej w przypadku ciężkich epizodów⁶. Typowy schemat to prednizon 0,5-1,0 mg/kg/dzień z redukcją dawki przez 2 tygodnie⁷.

Pacjenci powinni być monitorowani, a ciśnienie tętnicze sprawdzane tydzień po rozpoczęciu terapii prednizonem⁶. Redukcja dawki prednizonu może następować po leczeniu domięśniowym⁶. Kortykosteroidy systemowe są zalecane tylko do krótkotrwałego stosowania⁷.

Leki immunosupresyjne – terapia długoterminowa

Długotrwałe stosowanie doustnych kortykosteroidów może być niezdrowe, dlatego lekarz może przepisać leki takie jak tabletki metotreksatu (Rheumatrex), tabletki mykofenolanu (CellCept) lub iniekcje dupilumab (Dupixent)⁸. W przypadkach opornych na konwencjonalne leczenie mogą być pomocne azatiopryna, metotreksat, mykofenolan mofetylu, cyklosporyna lub etanercept⁹¹⁰.

Metotreksat w małych dawkach okazał się skuteczny w leczeniu opornego wyprysku potnicowego dłoniowo-podeszwowego¹¹. U wszystkich 5 pacjentów potrzeba doustnej terapii kortykosteroidowej została znacząco zmniejszona lub wyeliminowana, co zmniejszyło potencjalną chorobowość wywołaną kortykosteroidami¹¹.

Immunosupresanty (takie jak metotreksat) są czasami przepisywane w ciężkich przypadkach, które nie reagują na inne leczenie¹². Najczęściej są stosowane wraz z innymi terapiami¹². Ciężkie przypadki mogą być leczone metotreksatem, azatiopryną, mykofenolan mofetylu lub cyklosporyną¹³.

Alitretinoina – specjalistyczny lek dla wyprysku rąk

Alitretinoina (znana jako Toctino) to doustny preparat dopuszczony do stosowania u dorosłych z ciężkim przewlekłym wypryskem rąk (w tym potnicowym), który nie odpowiada na leczenie silnymi kortykosteroidami miejscowymi¹¹⁴. Alitretinoina (kwas 9-cis-retinowy) aktywuje receptor retinoidów X i wszystkie receptory retinowe⁹.

Alitretinoina została zatwierdzona do stosowania w Wielkiej Brytanii i jest specjalnie przeznaczona do leczenia przewlekłego wyprysku rąk i stóp¹⁵. Retinoidy systemowe, takie jak alitretinoina i acytretyna, są pomocne, jeśli ściśle przestrzega się programów zapobiegania ciąży⁷. Pierwszorzędowym systemowym leczeniem umiarkowanego do ciężkiego hiperkeratotycznego wyprysku rąk/stóp są retinoidy systemowe acytretyna (Neotigason) i alitretinoina (Toctino)¹⁶.

Retinoidy systemowe są teratogenne, dlatego wszystkie kobiety w wieku rozrodczym muszą być objęte programem zapobiegania ciąży¹⁶. To ważne ograniczenie należy uwzględnić przy podejmowaniu decyzji o leczeniu.

Nowoczesne terapie biologiczne

Dupilumab reprezentuje nową generację leków biologicznych w leczeniu wyprysku potnicowego¹⁷. Ten lek należy do klasy leków zwanych biologikami i chociaż został podany stosunkowo niewielu pacjentom, pomógł im, gdy nic innego nie działało¹⁷.

W badaniu obejmującym 15 uczestników stwierdzono, że jeden lek biologiczny, dupilumab (Dupixent), był skuteczny w leczeniu ciężkiego wyprysku potnicowego¹⁸. Dupilumab jest nowym lekiem biologicznym niedawno zatwierdzonym przez FDA do leczenia umiarkowanego do ciężkiego atopowego zapalenia skóry u dorosłych, którzy nie uzyskali odpowiedniej kontroli za pomocą leków miejscowych¹⁹.

W opisanych przypadkach pacjenci wykazali znaczną poprawę już w ciągu tygodnia od pierwszej dawki dupilumab²⁰. Po 6 miesiącach poprawa utrzymywała się bez stosowania klobetazolu²⁰. Po 4 miesiącach ciągłej terapii i całkowitym odstawieniu cyklosporyny pacjent wykazywał dłonie i podeszwy całkowicie wolne od choroby oraz normalną jakość życia¹⁹.

Inhibitory kinaz Janusa (JAK)

Inhibitor kinazy Janusa (JAK) upadacytynib również został wypróbowany w leczeniu opornego wyprysku potnicowego²¹. Doustne inhibitory JAK, takie jak upadacytynib i baricitynib, są wymieniane wśród opcji leczenia²². Miejscowe inhibitory kinaz Janusa (JAK), takie jak delgocytynib, mogą poprawić przewlekły wyprysk rąk niezależnie od jego podtypu i powinny być przydatne w opornym na terapię przewlekłym wyprysku rąk⁷.

Doustne inhibitory JAK będą niewątpliwie przydatne w leczeniu wyprysku rąk w przyszłości⁷. Badania wykazują skuteczność i tolerancję upadacytynib w leczeniu wyprysku potnicowego²³.

Fototerapia – leczenie światłem

Fototerapia (UVB lub PUVA), wykorzystująca promienie UVB lub UVA podawane przez specjalną lampę do rąk/stóp, może być zalecana, jeśli ta opcja leczenia jest dostępna lokalnie¹. Jeśli inne metody leczenia nie są skuteczne, lekarz może zalecić terapię światłem⁵.

Terapia PUVA (psoralen w połączeniu z długofalowym promieniowaniem ultrafioletowym A) była stosowana¹³. Miejscowe zastosowanie 8-metoksyporalenu plus UVA (bath-PUVA) zostało uznane za preferowaną metodę leczenia wyprysku potnicowego w porównaniu z doustnym PUVA²¹.

Paradoksalnie, chociaż UVA jest czasami łączone jako możliwa przyczyna wyprysku potnicowego, było również używane do leczenia tego stanu, samodzielnie lub w połączeniu z doustnym lub miejscowym psoralenem²¹. Fototerapia UVA lub wąskopasmowa UVB może również być przydatna⁷.

Specjalistyczne terapie uzupełniające

Dla pacjentów z nadmierną potliwością dłoni i stóp, która może wyzwalać chorobę, czasami stosuje się leczenie przeciwpotne²⁴. Nadmierne pocenie się dłoni i stóp może przyczyniać się do wyprysku potnicowego, dlatego lekarz może zasugerować antyperspiranty lub iniekcję toksyny botulinowej A⁵.

Iniekcje toksyny botulinowej, które są wykonywane w gabinecie dermatologa, przynoszą ulgę niektórym pacjentom, ponieważ toksyna botulinowa czasowo rozluźnia mięśnie i zatrzymuje nadmierne pocenie się²⁵. Śródskórna zlokalizowana toksyna botulinowa A zmniejszy pocenie się i dlatego może być pomocna jako terapia uzupełniająca w postaciach potnicowych⁷.

Jontoforeza wodą z kranu z pulsującym prądem stałym może być pomocna jako leczenie wspomagające²⁶. Chociaż jontoforeza wodą z kranu jest najczęściej stosowana w nadpotliwości, ma długą i udaną historię stosowania również w leczeniu wyprysku²⁷.

Terapie eksperymentalne i przyszłość leczenia

Różne inne potencjalne środki (np. miejscowy beksaroten, systemowa alitretinoina, antagoniści receptora leukotrienowego, inhibitory syntezy leukotrienów, inhibitory fosfodiesterazy-4 i przeciwciała monoklonalne) okazały się skuteczne w leczeniu przewlekłego wyprysku rąk i innych stanów zapalnych, w tym atopowego zapalenia skóry⁹.

Obecnie oceniane są leczenia obejmujące systemową alitretinoinę, miejscowy beksaroten, antagonistów receptora leukotrienowego, inhibitory syntezy leukotrienów, inhibitory fosfodiesterazy-4 i przeciwciała monoklonalne¹³. Badane jest również zastosowanie radioterapii u wybranych pacjentów¹³.

Probiotyki zostały zasugerowane jako potencjalne leczenie wyprysku²⁸. Miejscowy khellin i naturalna terapia światłem słonecznym zostały zasugerowane dla pacjentów z opornym wypryskem potnicowym dłoniowo-podeszwowym²⁶.