Epidemiologia wrodzonego przerostu nadnerczy – częstość występowania

Wrodzony przerost nadnerczy stanowi jedną z najczęstszych chorób genetycznych dziedziczonych w sposób autosomalny recesywny na całym świecie¹. Choroba ta przewyższa częstością występowania nawet tak powszechne schorzenia jak mukowiscydoza czy fenyloketonuria¹². Dane epidemiologiczne dotyczące wrodzonego przerostu nadnerczy wykazują znaczące różnice w zależności od formy choroby, pochodzenia etnicznego oraz regionu geograficznego.

Częstość występowania postaci klasycznej

Postać klasyczna wrodzonego przerostu nadnerczy, będąca najcięższą formą schorzenia, występuje z częstością szacowaną na około 1 przypadek na 15 000 do 20 000 żywo urodzonych dzieci w krajach zachodnich³⁴. Według danych z programów badań przesiewowych noworodków, częstość ta może wahać się od 1:10 000 do 1:15 000¹².

W ramach postaci klasycznej wyróżniamy dwie główne formy kliniczne. Około 75% przypadków stanowi postać z utratą soli, charakteryzująca się niedoborem mineralokortykoidów, podczas gdy pozostałe 25% to postać z prostą wirylizacją¹³. Różnica ta ma istotne znaczenie kliniczne, ponieważ postać z utratą soli może prowadzić do zagrażających życiu kryzysów nadnerczowych.

Różnice etniczne i geograficzne w występowaniu

Częstość występowania wrodzonego przerostu nadnerczy wykazuje dramatyczne różnice między różnymi grupami etnicznymi i regionami geograficznymi³. Najwyższą częstość obserwuje się wśród rdzennych Amerykanów i Eskimosów Yupik w Stanach Zjednoczonych, gdzie choroba dotyka nawet 1 na 280 żywo urodzonych dzieci⁵⁶. Tak wysoka częstość wynika prawdopodobnie z efektu założycielskiego i wyższego współczynnika krewniackich związków małżeńskich w tych populacjach.

Wśród białej populacji amerykańskiej częstość występowania wynosi około 1 na 15 000 żywo urodzonych dzieci³⁵, podczas gdy wśród Afroamerykanów jest znacznie niższa – około 1 na 42 000⁵. W Europie częstość waha się od 1:5 000 do 1:23 000 żywo urodzonych dzieci⁵, przy czym w Szwecji, gdzie funkcjonują programy badań przesiewowych od 1986 roku, częstość wynosi 1:8 900⁷. W Norwegii szacuje się częstość na około 1:16 000, co przekłada się na około cztery nowe przypadki rocznie⁷.

Postać nieklasyczna – znacznie wyższa częstość

Postać nieklasyczna wrodzonego przerostu nadnerczy, nazywana również późną lub łagodną formą, występuje znacznie częściej niż postać klasyczna⁴. Ogólna częstość w populacji wynosi około 1 na 1000 osób³⁴, jednak w niektórych grupach etnicznych może być nawet tak wysoka jak 1 na 100 do 200 osób³⁸.

Szczególnie wysoką częstość postaci nieklasycznej obserwuje się w populacjach o wysokim współczynniku krewniackich związków małżeńskich. Tradycyjnie uważano, że najwyższą częstość występowania ma populacja Żydów aszkenazyjskich, jednak najnowsze badania z wykorzystaniem zaawansowanych metod analizy genetycznej wykazały, że wcześniejsze szacunki były zawyżone⁹¹⁰. Aktualnie szacuje się częstość w populacji kaukaskiej w USA na około 1 na 200 osób⁹.

Dane z poszczególnych krajów i regionów

Szczegółowe dane epidemiologiczne z różnych krajów pokazują zróżnicowanie częstości występowania wrodzonego przerostu nadnerczy Zobacz więcej: Dane epidemiologiczne z różnych krajów i regionów świata. W Korei Południowej przeprowadzono jedno z największych badań populacyjnych, które wykazało częstość punktową 1 na 18 745 osób w 2017 roku¹¹¹². Interesujące jest, że roczna częstość zachorowań w Korei spadała z 3,25 na 100 000 osób w 2003 roku do 0,41 w 2017 roku¹¹.

W Wielkiej Brytanii szacuje się, że rocznie około 30 dzieci w wieku 1-15 lat otrzymuje po raz pierwszy rozpoznanie wrodzonego przerostu nadnerczy¹³, a ryzyko wieku-specyficzne nowego rozpoznania wynosi 0,23 na 100 000 dzieci¹³. Ogólnie w Wielkiej Brytanii choroba dotyka około 1 na 18 000 urodzonych dzieci¹¹⁴.

Rzadkie formy wrodzonego przerostu nadnerczy

Oprócz najczęstszej postaci spowodowanej niedoborem 21-hydroksylazy, istnieje kilka rzadkich form wrodzonego przerostu nadnerczy, których epidemiologia różni się znacznie Zobacz więcej: Rzadkie formy wrodzonego przerostu nadnerczy – epidemiologia. Niedobór 11β-hydroksylazy występuje z częstością około 1 na 100 000 do 200 000 żywo urodzonych dzieci¹⁵, z wyjątkowo wysoką częstością wśród Żydów pochodzących z Maroka – nawet 1 na 5000-7000¹⁶.

Jeszcze rzadsze formy obejmują lipoidalny wrodzony przerost nadnerczy, którego opisano ponad 250 przypadków na świecie, z najwyższą częstością w Japonii i Korei³. Niedobór 3β-hydroksydehydrogenazy typu 2 występuje z częstością mniejszą niż 1 na milion żywo urodzonych dzieci¹⁵, podczas gdy niedobór 17α-hydroksylazy ma częstość około 1 na 50 000, z wyższą częstością w Brazylii¹⁵.

Znaczenie programów badań przesiewowych

Wprowadzenie programów badań przesiewowych noworodków znacząco wpłynęło na epidemiologię wrodzonego przerostu nadnerczy. W Stanach Zjednoczonych wszystkie 53 programy badań przesiewowych obecnie obejmują badanie w kierunku tej choroby¹⁷. Dane z tych programów pokazują, że mediana czasu od urodzenia do interwencji medycznej wynosi 6 dni, a do potwierdzenia diagnozy – 10 dni¹⁸.

Programy dwustopniowego badania przesiewowego okazały się szczególnie skuteczne w redukcji liczby wyników fałszywie dodatnich. W Wisconsin wprowadzenie drugiego etapu badania zmniejszyło liczbę fałszywie dodatnich wyników o 93% – z 245 do 16 przypadków w ciągu pierwszych sześciu miesięcy¹⁹.

Prognozy epidemiologiczne i trendy

Analiza trendów epidemiologicznych wskazuje na pewne zmiany w częstości występowania wrodzonego przerostu nadnerczy. Jak pokazały badania koreańskie, obserwuje się spadek rocznej częstości zachorowań, co może być związane z lepszą diagnostyką prenatalną oraz zmianami demograficznymi¹¹. Jednocześnie rosnąca świadomość choroby i poprawa dostępu do opieki zdrowotnej mogą prowadzić do częstszego rozpoznawania przypadków, szczególnie postaci nieklasycznej.

Prognozy dla głównych rynków farmaceutycznych (7MM) szacują, że w 2021 roku łączna liczba zdiagnozowanych przypadków wynosiła ponad 73 000, z najwyższą liczbą w Stanach Zjednoczonych²⁰²¹. Oczekuje się, że liczba przypadków będzie wzrastać wraz z lepszą diagnostyką i starzeniem się populacji pacjentów.