Włókniakogruczolak piersi – przyczyny powstania i czynniki ryzyka

Włókniakogruczolaki piersi są jednymi z najczęstszych łagodnych guzów piersi, szczególnie u młodych kobiet. Pomimo intensywnych badań naukowych, dokładne przyczyny ich powstawania pozostają nieznane¹². Specjaliści są jednak zgodni co do tego, że w etiologii włókniakogruczolaków kluczową rolę odgrywają czynniki hormonalne, genetyczne oraz związane z wiekiem pacjentki.

Wpływ hormonów na powstawanie włókniakogruczolaków

Najważniejszym czynnikiem w rozwoju włókniakogruczolaków jest wrażliwość tkanki piersiowej na hormony płciowe, szczególnie estrogen³⁴. Teoria hormonalna znajduje silne poparcie w obserwacjach klinicznych – włókniakogruczolakie mają tendencję do wzrostu podczas ciąży, kiedy poziom estrogenów jest wysoki, oraz do zmniejszania się po menopauzie, gdy produkcja estrogenów spada⁵⁶.

Dodatkowym dowodem na znaczenie czynników hormonalnych jest fakt, że włókniakogruczolakie mogą zmieniać swoje rozmiary podczas cyklu menstruacyjnego oraz podczas stosowania terapii hormonalnej⁸. Kobiety przyjmujące doustne środki antykoncepcyjne przed ukończeniem 20. roku życia wykazują zwiększone ryzyko rozwoju włókniakogruczolaków w porównaniu z populacją ogólną³⁹.

Predyspozycje genetyczne i czynniki dziedziczne

Badania naukowe wskazują na istotną rolę czynników genetycznych w rozwoju włókniakogruczolaków⁷¹⁰. Kobiety z rodzinną historią włókniakogruczolaków mają zwiększone ryzyko rozwoju tych guzów¹¹¹². Szczególnie interesujące są odkrycia dotyczące mutacji genetycznych – do 66% włókniakogruczolaków zawiera mutacje w eksonie 2 genu MED12 (mediator complex subunit 12), przy czym te mutacje są ograniczone do komponentu zrębu guza¹³.

Pacjentki z wieloma włókniakogruczolakami szczególnie często mają silną rodzinną historię występowania tych guzów¹². Sugeruje to, że niektóre osoby mogą mieć genetyczną predyspozycję do nadmiernej proliferacji tkanki łącznej w piersiach w odpowiedzi na bodźce hormonalne Zobacz więcej: Czynniki genetyczne w rozwoju włókniakogruczolaków piersi.

Wiek jako czynnik ryzyka

Włókniakogruczolakie wykazują wyraźną zależność od wieku pacjentki. Najczęściej występują u kobiet między 15. a 35. rokiem życia, z największą częstością w okresie największej aktywności reprodukcyjnej¹⁴¹⁵. Po menopauzie stają się znacznie rzadsze, co dodatkowo potwierdza rolę hormonów płciowych w ich etiologii. Włókniakogruczolakie u kobiet po 50. roku życia stanowią mniej niż 5% wszystkich przypadków¹⁶.

Dodatkowe czynniki wpływające na rozwój włókniakogruczolaków

Oprócz głównych czynników hormonalnych i genetycznych, istnieje szereg innych elementów, które mogą wpływać na ryzyko rozwoju włókniakogruczolaków. Czynniki reprodukcyjne odgrywają istotną rolę – wczesne rozpoczęcie miesiączki (menarche) oraz brak porodu (nulliparity) są związane z podwyższonym prawdopodobieństwem rozwoju tych guzów⁷¹¹.

Niektóre badania sugerują, że uraz lub uszkodzenie tkanki piersiowej, choć nie jest bezpośrednią przyczyną włókniakogruczolaków, może służyć jako wydarzenie wyzwalające ich rozwój lub wzrost⁷. Ponadto, pewne czynniki związane ze stylem życia mogą mieć wpływ na ryzyko – wyższa podaż owoców i warzyw, większa liczba porodów, mniejsze stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych oraz umiarkowana aktywność fizyczna są związane z niższą częstością występowania włókniakogruczolaków¹³ Zobacz więcej: Czynniki środowiskowe i styl życia w etiologii włókniakogruczolaków.

Mechanizm powstawania na poziomie tkankowym

Na poziomie histologicznym włókniakogruczolakie rozwijają się z zrazików piersiowych (lobules) – gruczołów odpowiedzialnych za produkcję mleka¹⁴¹⁷. Tkanka łączna i przewody mleczne narastają nad zrazikiem, tworząc solidny guz. Proces ten jest wynikiem nadmiernej proliferacji zarówno tkanki łącznej, jak i nabłonkowej pod wpływem czynników hormonalnych i być może genetycznych.

Włókniakogruczolakie są uważane raczej za aberracje normalnego rozwoju piersi (ANDI – aberrations of normal development and involution) lub produkt procesów hiperplastycznych, niż za prawdziwe nowotwory¹². Mogą być stymulowane przez estrogen i progesteron, a niektóre z nich mają również receptory i reagują na hormon wzrostu oraz czynnik wzrostu naskórka.

Znaczenie dla przyszłego ryzyka nowotworowego

Choć włókniakogruczolakie są guzami łagodnymi, ich wpływ na przyszłe ryzyko rozwoju raka piersi jest przedmiotem dyskusji naukowych. Proste włókniakogruczolakie nie wydają się znacząco zwiększać ryzyka raka piersi²⁶. Jednak złożone włókniakogruczolakie mogą nieznacznie podnosić to ryzyko – kobiety z złożonymi włókniakogruczolakami mają około półtora raza większe ryzyko rozwoju raka piersi niż kobiety bez guzów piersi¹⁸.

Ważne jest jednak podkreślenie, że niektórzy eksperci uważają, iż to postrzegane zwiększone ryzyko może być wynikiem starszych, mniej dokładnych procedur diagnostycznych, które błędnie identyfikowały inne typy guzów jako włókniakogruczolakie¹⁹. Warto też zauważyć, że kobiety, które rozwijają wiele włókniakogruczolaków, mają tendencję do posiadania gęstszej tkanki piersiowej, która sama w sobie jest związana z wyższym występowaniem raka piersi.