Występowanie świerzbu w różnych regionach świata – analiza geograficzna

Globalne występowanie świerzbu charakteryzuje się niezwykłym zróżnicowaniem geograficznym, które odzwierciedla różnice w warunkach socjoekonomicznych, klimatycznych i dostępności opieki zdrowotnej. Systematyczne analizy epidemiologiczne ujawniają, że częstość występowania może wahać się od zaledwie 0,2% w niektórych krajach europejskich do nawet 71% w określonych regionach tropikalnych¹.

Region Pacyfiku – najwyższe wskaźniki na świecie

Region Pacyfiku charakteryzuje się najwyższymi na świecie wskaźnikami występowania świerzbu. Szczególnie dramatyczna sytuacja panuje w społecznościach aborygeńskich północnej Australii, gdzie odnotowuje się najwyższe na świecie wskaźniki świerzbu skorupiastego². W niektórych oddalonych społecznościach aborygeńskich wskaźniki występowania mogą sięgać 50-80% populacji².

Wysoki poziom endemiczności świerzbu w tym regionie wynika z kombinacji czynników, w tym izolacji geograficznej, ograniczonego dostępu do opieki zdrowotnej, przeludnienia mieszkań oraz trudności z utrzymaniem odpowiedniej higieny w warunkach pustynnych. Świerzb skorupiasty został uznany za chorobę podlegającą zgłoszeniu przez rząd Terytorium Północnego w 2016 roku, co podkreśla wagę problemu³.

Ameryka Łacińska – wysokie wskaźniki endemiczne

Ameryka Łacińska należy do regionów o najwyższych wskaźnikach występowania świerzbu na świecie. W niektórych częściach Ameryki Środkowej i Południowej wskaźniki występowania zbliżają się do 100% w określonych populacjach². Szczególnie wysokie wskaźniki odnotowuje się wśród plemion indiańskich oraz w obszarach wiejskich charakteryzujących się ubóstwem i ograniczonym dostępem do opieki zdrowotnej.

W krajach takich jak Peru, Boliwia i części Brazylii świerzb stanowi jeden z głównych problemów dermatologicznych, szczególnie wśród dzieci. Wysokie wskaźniki występowania w tym regionie są ściśle związane z czynnikami socjoekonomicznymi, w tym przeludnieniem, niedożywieniem i ograniczonym dostępem do czystej wody i środków higieny osobistej.

Afryka Subsaharyjska – problem zdrowia publicznego

W Afryce Subsaharyjskiej świerzb stanowi znaczący problem zdrowia publicznego, szczególnie w krajach o najniższych dochodach. Wskaźniki występowania są szczególnie wysokie wśród dzieci – Światowa Organizacja Zdrowia odnotowuje częstość występowania na poziomie 5-10% wśród dzieci w krajach tropikalnych o ograniczonych zasobach².

W badaniu przeprowadzonym w Etiopii w regionie Amhara częstość występowania świerzbu wynosiła 13,4%, przekraczając rekomendowany przez WHO próg do inicjowania chemioprewencji⁴. W niektórych częściach kontynentu, takich jak Kamerun, wskaźniki wśród więźniów mogą sięgać nawet 41%⁵. Badanie przeprowadzone w Brazzaville w Kongo wykazało, że świerzb stanowił 2,3% wszystkich konsultacji dermatologicznych⁶.

Azja Południowa i Południowo-Wschodnia

Region Azji Południowej i Południowo-Wschodniej charakteryzuje się wysokimi wskaźnikami występowania świerzbu, szczególnie w krajach takich jak Bangladesz, Indie i części Indonezji. W niektórych częściach Bangladeszu liczba dzieci ze świerzbem przewyższa liczbę dzieci z chorobami biegunkowych i oddechowych łącznie⁷.

W retrospektywnym badaniu obejmującym 30 078 dzieci w Indiach świerzb okazał się drugą najczęstszą chorobą skóry we wszystkich grupach wiekowych dzieci i trzecią najczęstszą chorobą skóry u niemowląt⁷. Wysokie wskaźniki w tym regionie są związane z gęstością zaludnienia, klimatem tropikalnym oraz często nieodpowiednimi warunkami sanitarnymi w obszarach zurbanizowanych.

Europa – wzrastające wskaźniki

W Europie sytuacja epidemiologiczna świerzbu charakteryzuje się wzrastającymi trendami w ostatnich latach, mimo historycznie niskich wskaźników. W Niemczech liczba przypadków hospitalizacji z powodu świerzbu wzrosła dramatycznie z 960 w 2012 roku do 10 072 w 2019 roku⁸. Podobny trend wzrostowy odnotowano w Norwegii, gdzie między 2013 a 2018 rokiem konsultacje i sprzedaż leków przeciwko świerzbowi wzrosły prawie trzykrotnie⁹.

W Wielkiej Brytanii epidemiologia świerzbu pozostaje słabo poznana, ale szacuje się, że rocznie 1 na 50 placówek opieki długoterminowej doświadczy wybuchu choroby¹⁰. W 2016 roku w Anglii zgłoszono ponad 241 instytucjonalnych wybuchów świerzbu¹⁰. W północno-wschodniej Polsce badania wykazały sezonowość występowania z najwyższą liczbą przypadków w miesiącach jesiennych i zimowych¹¹.

Ameryka Północna

W Stanach Zjednoczonych i Kanadzie świerzb występuje sporadycznie, ale stanowi problem w placówkach instytucjonalnych. W amerykańskim badaniu dermatologicznym dzieci stanowiły największą grupę wiekową z diagnozą świerzbu (38%), a mężczyźni byli diagnozowani częściej niż kobiety (54%)¹². Niepokojącym zjawiskiem jest to, że w momencie diagnozy 45% pacjentów było wcześniej źle zdiagnozowanych przez innych świadczeniodawców opieki zdrowotnej¹².

Azja Wschodnia – specyficzne trendy

W krajach Azji Wschodniej, takich jak Korea Południowa, obserwuje się interesujące trendy epidemiologiczne. W Korei w latach 2010-2021 odnotowano stały spadek częstości występowania świerzbu ze standardowego wskaźnika wieku z 97,6 na 100 000 osobolat w 2010 roku do 43,4 na 100 000 osobolat w 2021 roku¹³. Jednocześnie zaobserwowano trend starzenia się pacjentów ze świerzbem – pacjenci w wieku powyżej 50 lat stanowili 36,5% przypadków w 2010 roku i 63,8% w 2021 roku¹³.

Znaczący spadek częstości występowania odnotowano w 2015 roku (-12,9%), 2020 roku (-12,7%) i 2021 roku (-22,8%), co odpowiadało wybuchom zespołu oddechowego Bliskiego Wschodu (MERS) i COVID-19¹³. To sugeruje, że ogólne środki higieniczne i izolacja są ważne dla kontroli świerzbu.

Populacje szczególnego ryzyka w kontekście geograficznym

Niezależnie od regionu, pewne populacje charakteryzują się szczególnie wysokim ryzykiem zachorowania. Globalna analiza występowania świerzbu wśród więźniów wykazała częstość występowania na poziomie 6,57%, z znacznymi różnicami regionalnymi – 19,55% wśród więźniów afrykańskich w porównaniu z 1,57% wśród więźniów spoza Afryki⁵.

Szczególnie dramatyczna sytuacja panuje wśród uchodźców i osób ubiegających się o azyl. W Grecji, która stanowi główny punkt wejścia do Europy dla uchodźców, świerzb był trzecią najczęściej obserwowaną chorobą zakaźną w populacji uchodźców po infekcjach dróg oddechowych i zapaleniu żołądka i jelit¹⁴. W okresie 2016-2020 odnotowano łącznie 13 118 przypadków świerzbu w tej populacji¹⁴.