Postępowanie w chorobie i sytuacjach awaryjnych u diabetyków

Choroba stanowi jedno z najpoważniejszych wyzwań w zarządzaniu cukrzycą, ponieważ może powodować nieprzewidywalne zmiany poziomu cukru we krwi i znacząco zwiększać ryzyko wystąpienia śpiączki cukrzycowej¹². Właściwe przygotowanie i realizacja planu postępowania w dni choroby może zapobiec rozwinięciu się zagrażających życiu powikłań.

Opracowanie planu na dni choroby

Każda osoba z cukrzycą powinna opracować z lekarzem szczegółowy plan postępowania na wypadek choroby¹³. Taki plan jest szczególnie ważny, gdy pacjent nie może normalnie jeść lub przyjmować leków w zwykły sposób. Plan powinien zawierać konkretne wytyczne dotyczące modyfikacji dawek insuliny oraz zwiększonej częstotliwości kontroli poziomu glukozy i ketonów.

Podczas choroby poziom cukru we krwi może być wyższy niż zwykle, co zwiększa ryzyko wystąpienia kwasicy ketonowej⁴. Z tego powodu zaleca się picie większej ilości płynów bezkalorycznych, przyjmowanie dodatkowej insuliny oraz częstszą kontrolę poziomu glukozy. Ilość dodatkowej insuliny jest indywidualna i musi być ustalona z zespołem diabetologicznym⁴.

Plan powinien również określać sytuacje wymagające natychmiastowego kontaktu z lekarzem lub wezwania pogotowia ratunkowego. Do takich sytuacji należą: uporczywe wymioty, bóle brzucha, trudności z oddychaniem oraz utrzymujący się poziom glukozy powyżej 300 mg/dl⁵. Wczesna interwencja medyczna może zapobiec progresji do śpiączki cukrzycowej.

Modyfikacja terapii podczas choroby

Podczas infekcji lub choroby organizm produkuje hormony stresowe, które mogą podnosić poziom cukru we krwi i zwiększać opór na insulinę. Dlatego osoby z cukrzycą typu 1 powinny sprawdzać ketony w moczu lub we krwi, gdy poziom glukozy przekracza 14 mmol/l (252 mg/dl), oraz przestrzegać protokołu ustalonego z zespołem medycznym⁶.

Bardzo ważne jest utrzymanie odpowiedniego nawodnienia podczas choroby, szczególnie gdy poziom cukru przekracza 14 mmol/l⁶. Odwodnienie może przyspieszyć rozwój powikłań i zwiększać ryzyko śpiączki. Należy pić dużo płynów bezkalorycznych, unikając napojów słodzonych, które mogą dodatkowo podnosić glikemię.

Nigdy nie należy przerywać przyjmowania insuliny podczas choroby, nawet gdy pacjent nie może jeść⁷. Organizm potrzebuje insuliny do podstawowych funkcji metabolicznych, a jej brak może szybko prowadzić do kwasicy ketonowej. Dawkowanie może wymagać modyfikacji, ale decyzje te powinny być podejmowane wyłącznie po konsultacji z lekarzem.

Edukacja bliskich i pierwsza pomoc

Kluczowym elementem bezpieczeństwa jest edukacja członków rodziny, przyjaciół i współpracowników w zakresie rozpoznawania objawów niebezpiecznych wahań poziomu cukru⁸⁹. Najbliżsi powinny umieć rozpoznać wczesne objawy hipoglikemii i hiperglikemii oraz wiedzieć, jak podać zastrzyk glukagonu w sytuacji awaryjnej.

W przypadku podejrzenia śpiączki cukrzycowej należy natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe¹⁰. Jeśli osoba udzielająca pomocy zna się na opiece nad diabetykiem, powinna zmierzyć poziom cukru u nieprzytomnego pacjenta. Gdy poziom glukozy jest niższy niż 70 mg/dl, należy podać zastrzyk glukagonu, ale nie próbować podawać płynów doustnie¹⁰.

Bardzo ważne jest, aby nie podawać insuliny osobie z niskim poziomem cukru oraz nie podawać cukru komuś, którego poziom glukozy nie jest niski¹⁰. W przypadku niepewności co do poziomu cukru, najlepiej poczekać na przybycie wykwalifikowanej pomocy medycznej. Osobę nieprzytomną należy ułożyć na boku w przypadku wymiotów.

Przygotowanie na sytuacje awaryjne

Osoby z cukrzycą powinny mieć zawsze przy sobie aktualne zestawy ratunkowe zawierające glukagon oraz szybko działające źródła cukru, takie jak tabletki glukozy czy sok pomarańczowy¹¹. Warto przechowywać zapas leków na co najmniej tydzień oraz dodatkowy zestaw glukagonu w przypadku sytuacji awaryjnych¹.

Noszenie bransoletki lub naszyjnika z informacją medyczną jest kolejnym kluczowym elementem bezpieczeństwa⁸. W przypadku utraty przytomności taka identyfikacja może dostarczyć cennych informacji służbom ratunkowym, umożliwiając im szybkie zidentyfikowanie problemu i podjęcie właściwych działań leczniczych¹².

Regularne kontrole u lekarza oraz ciągła edukacja na temat zarządzania cukrzycą są niezbędne dla skutecznej prewencji śpiączki cukrzycowej¹³. Im więcej osoba z cukrzycą wie o swojej chorobie i potencjalnych powikłaniach, tym lepiej jest przygotowana na zapobieganie niebezpiecznym sytuacjom lub ich wczesne rozpoznawanie¹³.